Điểm đáng chú ý trong định hướng hợp tác lần này là cả hai bên đều nhìn nhận đại học không còn chỉ là nơi đào tạo hay công bố khoa học, mà cần trở thành trung tâm tạo ra công nghệ, startup và các giải pháp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Theo Cao ủy Ekaterina Zaharieva, châu Âu hiện đặc biệt quan tâm tới việc xây dựng các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo dựa trên nền tảng đại học. Trong mô hình này, nhà khoa học không chỉ nghiên cứu mà còn được hỗ trợ để thương mại hóa công nghệ, phát triển doanh nghiệp spin-off và tham gia sâu hơn vào khu vực tư nhân. Đây cũng là một trong những hướng đi EU mong muốn thúc đẩy cùng Việt Nam trong giai đoạn tới.
 |
Theo bà Ekaterina Zaharieva, việc ký kết Ý định thư với Bộ KH&CN Việt Nam sẽ tạo điều kiện để các tổ chức nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu rộng hơn vào Chương trình Horizon Europe - chương trình nghiên cứu và đổi mới sáng tạo lớn của EU.
Trong thời gian qua, ĐHQGHN và các trường đại học thành viên đã tích cực tham gia các chương trình hợp tác trọng điểm của EU như Erasmus+ và Horizon Europe. Thông qua Erasmus+, các đơn vị thuộc ĐHQGHN đã phát triển mạng lưới hợp tác với nhiều trường đại học châu Âu trong trao đổi sinh viên, giảng viên, phát triển chương trình đào tạo và triển khai các dự án nâng cao năng lực về phát triển bền vững, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. ĐHQGHN hiện tham gia 8 dự án Erasmus+, trong đó có 6 dự án thuộc nhóm Nâng cao năng lực giáo dục đại học (CBHE).
Cùng với đó, ĐHQGHN đang mở rộng sự tham gia vào Chương trình Horizon Europe và các mạng lưới nghiên cứu của EU, đặc biệt trong các lĩnh vực chuyển đổi xanh, trí tuệ nhân tạo (AI), thích ứng biến đổi khí hậu và công nghệ tiên tiến. ĐHQGHN hiện tham gia 3 dự án Horizon Europe, chủ yếu thuộc chương trình Marie Skłodowska-Curie Actions với vai trò đối tác nghiên cứu.
Giám đốc ĐHQGHN Bùi Thế Duy cho rằng, đây là thời điểm phù hợp để các đại học Việt Nam chuyển từ tư duy “nghiên cứu để công bố” sang “nghiên cứu để tạo tác động”. Ông thẳng thắn nhìn nhận hạn chế lớn hiện nay là số lượng startup hình thành từ kết quả nghiên cứu còn ít, trong khi tiềm năng về nhân lực và ý tưởng công nghệ là rất lớn.
Chính vì vậy, hợp tác với EU lần này được kỳ vọng không chỉ mang lại nguồn lực nghiên cứu mà còn giúp hình thành các cơ chế hỗ trợ toàn diện cho nhà khoa học ở giai đoạn tiền khởi nghiệp: từ phát triển ý tưởng công nghệ, xây dựng mô hình kinh doanh, kết nối doanh nghiệp đến tham gia thị trường quốc tế.
Một nội dung được hai bên đặc biệt quan tâm là xây dựng các trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo chung giữa ĐHQGHN với các đối tác châu Âu. Mô hình này hướng tới việc doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình nghiên cứu ngay từ đầu thay vì chỉ tiếp nhận kết quả sau nghiên cứu. Theo đó, các doanh nghiệp công nghệ châu Âu có thể đầu tư thiết bị, xây dựng phòng thí nghiệm tại đại học, đồng thời đào tạo sinh viên tiếp cận trực tiếp với công nghệ và quy trình sản xuất tiên tiến. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là bước chuyển quan trọng trong mối quan hệ giữa đại học và doanh nghiệp tại Việt Nam: từ hợp tác mang tính hỗ trợ sang đồng phát triển công nghệ và nguồn nhân lực.
 |
| Giám đốc ĐHQGHN Bùi Thế Duy và Cao ủy Liên minh châu Âu phụ trách Khởi nghiệp, Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo Ekaterina Zaharieva (từ phải qua) |
Trong định hướng hợp tác nghiên cứu, AI, công nghệ y tế và phát triển bền vững được xem là các lĩnh vực có tiềm năng lớn. Giám đốc Bùi Thế Duy cho rằng Việt Nam đang sở hữu nguồn dữ liệu thực tiễn rất giá trị cho phát triển AI nhờ các bài toán đặc thù như biến đổi khí hậu, bệnh nhiệt đới hay tốc độ đô thị hóa cao. Những thách thức này đồng thời cũng là “phòng thí nghiệm thực tế” để phát triển các công nghệ có khả năng ứng dụng rộng rãi.
Phía EU đánh giá cao lợi thế về dân số trẻ, khả năng thích ứng công nghệ nhanh và tinh thần khởi nghiệp của người Việt Nam. Theo Cao ủy Zaharieva, đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh AI và công nghệ số đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong mô hình phát triển kinh tế.
Một hướng hợp tác chiến lược khác là tăng cường sự tham gia của các nhà khoa học và startup Việt Nam vào chương trình Horizon Europe - chương trình tài trợ nghiên cứu và đổi mới sáng tạo lớn nhất của EU. Không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính, EU mong muốn kết nối ĐHQGHN với hơn 60 liên minh đại học tại châu Âu để cùng xây dựng các liên minh nghiên cứu (consortium) nghiên cứu xuyên quốc gia. Điều này mở ra cơ hội để các nhóm nghiên cứu Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi nghiên cứu quốc tế, đồng thời tiếp cận các chuẩn mực mới về quản trị khoa học, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
ĐHQGHN cũng mong muốn được EU hỗ trợ kết nối với các mạng lưới nghiên cứu và đổi mới sáng tạo châu Âu nhằm hình thành các nhóm hợp tác nghiên cứu quốc tế, đồng phát triển các dự án quy mô lớn và nâng cao năng lực hội nhập quốc tế của đội ngũ cán bộ khoa học trẻ.
 |
Đáng chú ý, cả hai bên đều nhấn mạnh yêu cầu hiện thực hóa hợp tác bằng các dự án cụ thể thay vì các cam kết mang tính hình thức. Kế hoạch tổ chức “EU-Vietnam Innovation Days”, xây dựng mạng lưới kết nối startup - doanh nghiệp - đại học hay việc Việt Nam dự kiến cử đại diện phụ trách khoa học và công nghệ tại Brussels cho thấy hợp tác đang được định hướng theo hướng thường xuyên, dài hạn và có đầu mối triển khai cụ thể.
Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số như động lực tăng trưởng mới, định hướng hợp tác giữa ĐHQGHN và EU được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành các mô hình liên kết nghiên cứu - doanh nghiệp - thị trường theo chuẩn quốc tế, qua đó nâng cao vai trò của đại học trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.
Thông tin về cuộc làm việc trên fanpage của Phái đoàn EU tại Việt Nam
