Trong bối cảnh đó, việc Tập đoàn Intel và Công ty TNHH Intel Products Việt Nam (IPV) trao tặng hệ thống thiết bị lắp ráp và kiểm định chip cho ĐHQGHN không đơn thuần là một hoạt động tài trợ thiết bị. Đây là bước đi mang ý nghĩa chiến lược, góp phần kết nối giữa đào tạo đại học, nghiên cứu khoa học và nhu cầu thực tiễn của ngành công nghiệp bán dẫn đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam.
Từ chiến lược quốc gia đến hệ sinh thái đào tạo bán dẫn tại ĐHQGHN
Ngày 21/9/2024, Thủ tướng Chính phủ ban hành hai quyết định quan trọng: Quyết định số 1018/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 và Quyết định số 1017/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050.
Hai quyết định này cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong việc từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên cùng việc xây dựng các phòng thí nghiệm bán dẫn quốc gia đòi hỏi không chỉ chính sách đúng mà còn cần những mô hình hợp tác thực chất giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo.
Là một trung tâm đào tạo và nghiên cứu hàng đầu cả nước, ĐHQGHN đã nhanh chóng triển khai nhiều chương trình hành động cụ thể nhằm hiện thực hóa chiến lược quốc gia này. ĐHQGHN đã thành lập Viện Bán dẫn và Vật liệu tiên tiến; triển khai chương trình nghiên cứu thiết kế, chế tạo chip thế hệ mới và thiết bị thông minh; thành lập các chương trình đào tạo chuyên sâu về thiết kế vi mạch, công nghệ bán dẫn và các lĩnh vực liên quan.
Tuy nhiên, trong lĩnh vực bán dẫn, đào tạo không thể chỉ dừng ở lý thuyết. Một kỹ sư bán dẫn thực thụ cần được tiếp cận với dây chuyền công nghệ, quy trình đóng gói, kiểm định và vận hành thiết bị ngay từ khi còn trên ghế giảng đường. Đây cũng chính là khoảng trống lớn mà nhiều cơ sở đào tạo tại Việt Nam đang phải đối mặt.
Với mong muốn đóng góp vào sự phát triển nguồn nhân lực bán dẫn tại Việt Nam theo hướng thực chất, gắn chặt với thực tế công nghiệp, Công ty TNHH Intel Products Việt Nam đã đề nghị tài trợ cho ĐHQGHN hệ thống máy móc, thiết bị đóng gói và kiểm định chip bán dẫn đã qua sử dụng dụng, nhưng vẫn duy trì hiệu năng vận hành tối ưu và đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe.
 |
| Kỹ thuật viên vận chuyển, bàn giao thiết bị lắp ráp và kiểm định chip cho Việt Nam. Ảnh: Intel |
Ngày 5/5, Intel cho biết đã hoàn tất bàn giao 31 thiết bị lắp ráp và kiểm định chip cho Khu Công nghệ cao TP Hồ Chí Minh và ĐHQGHN. Đây là những thiết bị được chuyển đổi công năng từ sản xuất sang phục vụ đào tạo và nghiên cứu - một mô hình lần đầu tiên được Intel triển khai tại Việt Nam.
Sau quá trình khảo sát và trao đổi, ĐHQGHN đánh giá hệ thống thiết bị này vẫn đáp ứng tốt yêu cầu vận hành, đồng thời là những công cụ cần thiết để xây dựng phòng thí nghiệm dùng chung phục vụ đào tạo và nghiên cứu. Việc sinh viên, học viên và nhà nghiên cứu được tiếp cận trực tiếp với các thiết bị từng hoạt động trong môi trường sản xuất công nghiệp sẽ giúp rút ngắn đáng kể khoảng cách giữa học thuật và thực tiễn.
Thay vì chỉ học nguyên lý trên giáo trình, người học có thể hiểu sâu hơn về quy trình đóng gói, kiểm thử, kiểm định chất lượng – những mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất bán dẫn hiện đại. Các phòng thí nghiệm sử dụng thiết bị công nghiệp không chỉ tạo môi trường thực hành cho sinh viên mà còn mở ra cơ hội nghiên cứu ứng dụng, thử nghiệm công nghệ mới và hợp tác doanh nghiệp.
Đầu tư cho nguồn nhân lực bán dẫn và năng lực cạnh tranh quốc gia
Sự kiện Intel trao tặng thiết bị cho ĐHQGHN diễn ra trong bối cảnh ngành bán dẫn Việt Nam đang tăng trưởng nhanh chóng. Chỉ trong hai năm, số doanh nghiệp thiết kế vi mạch đã tăng từ khoảng 40 lên gần 60 doanh nghiệp. Ở các lĩnh vực đóng gói, kiểm thử và sản xuất, số doanh nghiệp cũng tăng từ 7 lên 15.
Hiện Việt Nam có khoảng 15.000 kỹ sư bán dẫn, trong đó khoảng 7.000 kỹ sư thiết kế và 7.000 - 8.000 kỹ sư ở các công đoạn khác, chưa kể khoảng 10.000 kỹ thuật viên. Tuy nhiên, nhu cầu nhân lực trong những năm tới được dự báo sẽ tăng mạnh khi các tập đoàn công nghệ toàn cầu tiếp tục mở rộng đầu tư vào Việt Nam.
Ông Kenneth Tse - Phó chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Intel Products Vietnam nhận định rằng, Việt Nam đang nổi lên như một “mắt xích quan trọng” trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Theo ông, việc Intel trao tặng thiết bị sẽ giúp các cơ sở đào tạo triển khai chương trình thực hành sát với nhu cầu thực tế, đồng thời đẩy nhanh mức độ sẵn sàng của nguồn nhân lực phục vụ chiến lược phát triển bán dẫn dài hạn của Việt Nam.
Điều quan trọng hơn, đây không phải mô hình hỗ trợ mang tính ngắn hạn. Việc tận dụng thiết bị từ doanh nghiệp giúp tối ưu nguồn lực xã hội, giảm áp lực đầu tư công và tạo nên mô hình hợp tác “cùng phát triển” giữa doanh nghiệp và đại học. Trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiện đại, đại học không chỉ là nơi đào tạo mà còn là nơi doanh nghiệp tìm kiếm giải pháp công nghệ, nhân lực và đối tác nghiên cứu.
Công nghiệp bán dẫn là lĩnh vực không tạo ra những kết quả tức thời. Để hình thành một hệ sinh thái bán dẫn hoàn chỉnh cần nhiều năm đầu tư về con người, hạ tầng, công nghệ và chính sách. Nhưng đây lại là ngành có ý nghĩa đặc biệt đối với năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.
 |
| Hệ thống phòng thí nghiệm sạch của Khoa Vật lý, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN được trang bị thiết bị hiện đại, tiên tiến phục vụ cho đào tạo và nghiên cứu lĩnh vực công nghệ bán dẫn |
Theo Quyết định 21/2026/QĐ-TTg Ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược ngày 30/04/2026, trong danh mục các công nghệ chiến lược mới của Việt Nam, chip bán dẫn nằm trong danh mục công nghệ chiến lược được xếp vào nhóm các sản phẩm công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng. Những dòng chip AI, chip IoT hay chip chuyên dụng mà Việt Nam hướng tới sẽ không chỉ tạo ra giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo đảm an ninh công nghệ và khả năng tự chủ chiến lược.
Vì vậy, việc Intel trao tặng thiết bị cho ĐHQGHN có thể xem như một lát cắt tiêu biểu cho cách Việt Nam đang xây dựng nền móng của ngành công nghiệp bán dẫn: bắt đầu từ đào tạo, từ phòng thí nghiệm, từ sự gắn kết giữa đại học và doanh nghiệp, và từ những dây chuyền thực tế được đưa vào môi trường học thuật.
Ở đó, mỗi thiết bị được trao tặng không chỉ là một cỗ máy công nghệ, mà còn là cơ hội để hình thành một thế hệ kỹ sư mới – những con người có khả năng tham gia trực tiếp ngay vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu và góp phần định hình tương lai công nghiệp của Việt Nam.
Hợp tác giữa Intel và ĐHQGHN: Kết nối đào tạo với thực tiễn công nghệ
Tại buổi làm việc với bà Sarah Kemp - Phó Chủ tịch phụ trách Quan hệ Chính phủ Quốc tế Tập đoàn Intel, Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn cho biết, ĐHQGHN đang đẩy mạnh đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại khu đô thị đại học Hòa Lạc theo định hướng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của Chính phủ. Theo ông, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo không chỉ là lĩnh vực ưu tiên mà còn là động lực then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững trong giai đoạn tới.
 |
| Phó Giám đốc ĐHQGHN Phạm Bảo Sơn và bà Sarah Kemp - Phó Chủ tịch phụ trách Quan hệ Chính phủ Quốc tế Tập đoàn Intel đã có buổi làm việc và trao đổi về triển vọng hợp tác giữa hai đơn vị (Ảnh: Hồng Việt) |
Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn chia sẻ, trong chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn quốc gia, Chính phủ đặt mục tiêu đào tạo 50.000 nhân lực chất lượng cao, đồng thời đầu tư xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm bán dẫn quy mô lớn. Tại ĐHQGHN, một phòng thí nghiệm bán dẫn quốc gia với tổng mức đầu tư khoảng 70 triệu USD đang được xúc tiến triển khai, song cần thêm thời gian để hoàn thiện hạ tầng và đưa vào vận hành.
Trong bối cảnh đó, hệ thống thiết bị lắp ráp và kiểm định chip do Intel trao tặng có thể tăng cường năng lực của ĐHQGHN trong lĩnh vực đóng gói chip bán dẫn, cùng với các thiết bị hàn chip và hàn phiến sẽ được đầu tư trong các dự án đang triển khai, ĐHQGHN dần dần từng bước hoàn thiện khả năng của mình trong việc hỗ trợ hoàn toàn các quy trình của đóng gói tiên tiến. Với sự kết hợp như vậy các thiết bị do Intel trao tặng được đánh giá có ý nghĩa thiết thực, giúp ĐHQGHN có thể triển khai ngay các hoạt động thực hành, nghiên cứu và hỗ trợ các chương trình đào tạo chuyên sâu, cho bản thân ĐHQGHN cũng như các thành viên trong Liên minh Bán dẫn dẫn dắt bởi ĐHQGHN, trong lĩnh vực bán dẫn đặc biệt là trong đóng gói chip. Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn cho biết, ĐHQGHN đã có gần 20 năm kinh nghiệm nghiên cứu và đào tạo về bán dẫn, sở hữu hệ thống phòng sạch cùng nhiều trang thiết bị chuyên dụng; vì vậy, các thiết bị Intel trao tặng sẽ góp phần hoàn thiện và nâng cao năng lực của hệ sinh thái nghiên cứu hiện có.
Bà Sarah Kemp đánh giá cao tầm nhìn phát triển của ĐHQGHN khi hướng tới xây dựng năng lực toàn diện cho ngành công nghiệp bán dẫn, không chỉ ở khâu thiết kế vi mạch mà còn bao phủ toàn bộ chuỗi giá trị từ nghiên cứu vật liệu, chế tạo chip đến đóng gói, kiểm thử và phát triển ứng dụng. Bà bày tỏ ấn tượng trước việc ĐHQGHN đã hình thành các chương trình đào tạo và nhóm nghiên cứu liên ngành phục vụ đầy đủ các công đoạn trong quy trình công nghệ bán dẫn.
Hai bên cũng trao đổi sâu về chiến lược phát triển các trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo tại Hòa Lạc. Theo Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn, ĐHQGHN đang xây dựng mô hình đổi mới sáng tạo mở với các phòng thí nghiệm R&D hợp tác cùng doanh nghiệp, tận dụng lợi thế khuôn viên hơn 1.000 ha để thu hút các trung tâm nghiên cứu công nghệ cao và thúc đẩy kết nối giữa nhà trường với doanh nghiệp.
ĐHQGHN hiện đồng thời triển khai định hướng tái cấu trúc Viện Công nghệ Thông tin thành Viện Công nghệ Chiến lược, tập trung phát triển các lĩnh vực then chốt như bán dẫn, vật liệu tiên tiến, trí tuệ nhân tạo, robot, an ninh mạng, công nghệ lượng tử và các công nghệ chiến lược mới nổi khác. Theo bà Sarah Kemp, mô hình này có nhiều điểm tương đồng với các viện nghiên cứu ứng dụng hàng đầu châu Âu, nơi nghiên cứu cơ bản trong trường đại học được kết nối chặt chẽ với nghiên cứu ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. Đại diện Intel cũng chia sẻ mong muốn thúc đẩy hợp tác sâu hơn giữa ĐHQGHN với mạng lưới đổi mới sáng tạo và startup quốc tế mà Intel đang tham gia
Một nội dung quan trọng khác được hai bên trao đổi là trí tuệ nhân tạo và phát triển kỹ năng số. Bà Sarah Kemp đã giới thiệu chương trình “AI for Future Workforce” với gần 2.000 giờ học liệu về AI và công nghệ số, được thiết kế theo hướng mở và linh hoạt để các trường đại học có thể tích hợp trực tiếp vào chương trình đào tạo chính khóa.
Theo đó, mục tiêu của chương trình không chỉ dành cho sinh viên STEM mà hướng tới mọi đối tượng người học, giúp người học trở thành những chủ thể sáng tạo công nghệ trong kỷ nguyên AI thay vì chỉ là người sử dụng công nghệ. Intel hiện cũng triển khai nhiều khóa học nhập môn về bán dẫn nhằm khơi dậy hứng thú nghề nghiệp và mở rộng nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp chiến lược này.
Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn bày tỏ sự đồng thuận với cách tiếp cận đó và cho rằng AI cần được tích hợp sâu vào chương trình đào tạo của tất cả các ngành học tại ĐHQGHN, từ khoa học tự nhiên đến khoa học xã hội và nhân văn, thay vì tồn tại dưới dạng các khóa học độc lập.
Bà Sarah Kemp nhấn mạnh, AI có thể không trực tiếp thay thế con người, nhưng những người biết khai thác AI hiệu quả sẽ có lợi thế vượt trội trong tương lai. Vì vậy, việc trang bị năng lực hiểu và ứng dụng AI cho sinh viên ở mọi lĩnh vực là yêu cầu tất yếu của giáo dục đại học hiện nay.
Đáng chú ý, bà Sarah Kemp cho biết Intel kỳ vọng mở rộng đáng kể quy mô các chương trình hợp tác đào tạo tại Việt Nam và mong muốn Việt Nam trở thành một trong những thị trường triển khai chương trình lớn nhất của Intel trên thế giới. Theo bà, điều này thể hiện cam kết lâu dài của Intel trong việc đồng hành cùng Việt Nam phát triển hệ sinh thái công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao cho tương lai.
