VNU Logo

Nhà khoa học ĐHQGHN đề xuất giải pháp mới nâng cao hiệu năng chuyển đổi tín hiệu trong thiết kế vi mạch bán dẫn

Trong lĩnh vực thiết kế vi mạch bán dẫn, bộ chuyển đổi tín hiệu tương tự sang tín hiệu số (Analog-to-Digital Converter – ADC) là thành phần quan trọng trong nhiều hệ thống điện tử hiện đại. Từ thiết bị cảm biến thông minh, Internet vạn vật (IoT) đến hệ thống truyền thông và trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ ADC giữ vai trò cầu nối giữa thế giới tín hiệu vật lý và các hệ thống xử lý số. Các nhà khoa học thuộc Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN đã đề xuất một phương pháp chuyển đổi tín hiệu mới dựa trên bộ dao động điều khiển bằng điện áp, kết hợp kỹ thuật làm giàu tín hiệu và điều chế Delta-Sigma nhiều mức trên miền thời gian, mở ra hướng tiếp cận mới trong thiết kế vi mạch bán dẫn thế hệ tiếp theo.

Sáng chế có tên gọi “Phương pháp chuyển đổi tín hiệu tương tự - số dựa trên bộ dao động điều khiển bằng điện áp có áp dụng kỹ thuật làm giàu tín hiệu trên miền thời gian và thực thi điều chế Delta-Sigma nhiều mức trên miền thời gian”, được nhóm nghiên cứu đặt tên là MuMu VCO-ADC. Công trình do các nhà khoa học thuộc Trung tâm Thiết kế vi mạch và ứng dụng (CICA), Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN nghiên cứu và đề xuất.

Nhóm tác giả gồm: GS.TS Trần Xuân Tú, Trưởng nhóm nghiên cứu mạnh Hệ thống tích hợp thông minh, Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN; Kỹ sư Trần Đức Mạnh, hiện đã hoàn thành chương trình đào tạo thạc sĩ về chip bán dẫn tại Đại học Yang-Ming Chiao-Tung, Đài Loan, Trung Quốc; TS. Bùi Duy Hiếu, Trưởng phòng thí nghiệm AIoT, Viện Công nghệ Thông tin, tốt nghiệp tiến sĩ tại Đại học Grenoble Alpes, Cộng hòa Pháp.

Tiếp cận miền thời gian, khai thác hiệu quả tiềm năng công nghệ CMOS

Trong các hệ thống điện tử, tín hiệu từ thế giới thực như âm thanh, ánh sáng, nhiệt độ hay áp suất thường tồn tại dưới dạng tín hiệu tương tự. Để các bộ xử lý số có thể tiếp nhận và phân tích, những tín hiệu này cần được chuyển đổi thành dữ liệu số thông qua bộ chuyển đổi ADC.

Các bộ ADC truyền thống thường thực hiện quá trình lượng tử hóa dựa trên mức điện áp và sử dụng các bộ so sánh điện áp để xác định giá trị tín hiệu. Tuy nhiên, khi công nghệ CMOS ngày càng thu nhỏ và điện áp nguồn cung cấp giảm, việc duy trì dải động rộng và tỷ lệ tín hiệu trên nhiễu (SNR) cao trở thành thách thức đối với các kiến trúc chuyển đổi dựa trên điện áp.

Một hướng tiếp cận đang nhận được sự quan tâm của giới nghiên cứu là chuyển đổi tín hiệu dựa trên miền thời gian (Time-Domain ADC). Thay vì trực tiếp mã hóa thông tin thông qua mức điện áp, phương pháp này khai thác các đặc tính thời gian của tín hiệu, chẳng hạn như tần số hoặc pha của bộ dao động. Cách tiếp cận này có khả năng tận dụng các cấu trúc mạch số cơ bản, phù hợp với xu hướng thu nhỏ công nghệ bán dẫn và phát triển các hệ thống vi mạch có mật độ tích hợp cao.

 Nhóm nghiên cứu Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN

Xuất phát từ định hướng đó, nhóm nghiên cứu của Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN đã phát triển kiến trúc MuMu VCO-ADC, kết hợp hai kỹ thuật cốt lõi: làm giàu tín hiệu trên miền thời gian và điều chế Delta-Sigma nhiều mức trên miền thời gian.

Kết hợp hai kỹ thuật, tạo điểm khác biệt trong kiến trúc VCO-ADC

Điểm mới nổi bật của sáng chế MuMu VCO-ADC nằm ở việc tích hợp hai kỹ thuật xử lý trong cùng một kiến trúc chuyển đổi tín hiệu.

Thứ nhất, kỹ thuật làm giàu tín hiệu trên miền thời gian (Time-Domain Signal Enrichment) khai thác tiềm năng của bộ dao động điều khiển bằng điện áp (Voltage-Controlled Oscillator – VCO) có cấu trúc vòng, nhằm nâng cao khả năng biểu diễn và xử lý thông tin tín hiệu thông qua các đặc tính thời gian.

Thứ hai, kỹ thuật điều chế Delta-Sigma nhiều mức trên miền thời gian (Multi-level Time-Domain Delta-Sigma Modulation) mở rộng khả năng điều chế và khai thác dải tần số hoạt động của bộ dao động, hướng tới cải thiện độ phân giải và chất lượng tín hiệu số đầu ra.

Sự kết hợp hai kỹ thuật này tạo nên điểm khác biệt của MuMu VCO-ADC so với các kiến trúc VCO-ADC Delta-Sigma trước đây, vốn chủ yếu sử dụng cấu trúc đơn pha hoặc đa pha kết hợp với phương pháp điều chế Delta-Sigma đơn mức.

Thay vì chỉ khai thác thông tin từ một mức điều chế, phương pháp mới hướng tới tận dụng hiệu quả hơn các trạng thái tín hiệu trên miền thời gian, qua đó mở rộng khả năng xử lý thông tin của bộ chuyển đổi.

Mở ra tiềm năng ứng dụng trong các hệ thống vi mạch thế hệ mới

Chia sẻ sâu hơn về tiềm năng ứng dụng trong các hệ thống vi mạch thế hệ mới, GS.TS Trần Xuân Tú - Trưởng nhóm nghiên cứu mạnh Hệ thống tích hợp thông minh (SISLAB), Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN cho biết: Sáng chế MuMu VCO-ADC góp phần bổ sung một hướng tiếp cận trong nghiên cứu, thiết kế bộ chuyển đổi tương tự - số, đặc biệt trong bối cảnh ngành công nghiệp bán dẫn ngày càng đặt ra yêu cầu cao về hiệu năng, công suất tiêu thụ và mật độ tích hợp của vi mạch.

GS.TS Trần Xuân Tú - Trưởng nhóm nghiên cứu mạnh Hệ thống tích hợp thông minh (SISLAB), Viện trưởng Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN

Với khả năng khai thác các đặc tính thời gian của tín hiệu và kết hợp phương pháp điều chế nhiều mức, kiến trúc này có tiềm năng nghiên cứu, phát triển và ứng dụng trong các hệ thống thu nhận, xử lý tín hiệu, cảm biến thông minh, thiết bị Internet vạn vật (IoT), điện tử nhúng và các nền tảng vi mạch tích hợp thế hệ mới.

Đáng chú ý, việc nghiên cứu các kiến trúc ADC dựa trên miền thời gian có ý nghĩa trong xu hướng phát triển công nghệ CMOS tiên tiến, khi việc tối ưu hóa hiệu năng và năng lượng tiêu thụ trở thành những yêu cầu quan trọng đối với các thiết bị điện tử hiện đại.

Sáng chế cũng cho thấy sự kết hợp giữa kinh nghiệm nghiên cứu của các nhà khoa học giàu chuyên môn với năng lực của đội ngũ kỹ sư, nhà nghiên cứu được đào tạo chuyên sâu về công nghệ bán dẫn trong môi trường quốc tế. Đây là một trong những nền tảng quan trọng để phát triển các nhóm nghiên cứu có khả năng tiếp cận, làm chủ và từng bước sáng tạo công nghệ lõi.

Thông qua hoạt động nghiên cứu và phát triển các giải pháp thiết kế vi mạch, Viện Công nghệ Thông tin, ĐHQGHN tiếp tục khẳng định vai trò trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực công nghệ chiến lược. Những kết quả như MuMu VCO-ADC góp phần hiện thực hóa định hướng phát triển năng lực nghiên cứu, thiết kế và làm chủ công nghệ bán dẫn tại Việt Nam.

Thùy Dương - VNU Media