Từ những lớp học Marketing, ThS. Nguyễn Thị Hương Ly, giảng viên Khoa Kinh tế và Quản lý, Trường Quốc tế - ĐHQGHN, theo đuổi một câu hỏi: Làm thế nào để sinh viên không chỉ “học để biết”, mà có thể sử dụng kiến thức để giải quyết vấn đề, đưa ra quyết định và tạo ra giá trị? Mô hình “Kiến tạo học tập chuyển hóa từ đổi mới marketing bền vững” là câu trả lời được nữ giảng viên từng bước xây dựng từ thực tiễn đứng lớp, đồng thời góp phần đưa cô đến với Giải thưởng “Nhà giáo đổi mới sáng tạo ĐHQGHN năm 2025”.

- Điều gì từ thực tế giảng dạy khiến cô bắt đầu nghĩ rằng lớp học Marketing cần được tổ chức theo một cách khác?

Trong quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy sinh viên ngày nay có khả năng tiếp cận thông tin rất nhanh. Kiến thức không còn chỉ đến từ giảng viên hay giáo trình mà hiện diện ở rất nhiều nguồn khác nhau. Vì vậy, điều sinh viên thực sự cần không chỉ là thêm kiến thức, mà là biết cách sử dụng kiến thức để giải quyết vấn đề thực tế, đưa ra quyết định và tạo ra giá trị.

Điều đó cũng gắn với triết lý giáo dục mà tôi luôn theo đuổi, từ câu nói của William Arthur Ward: “Người thầy bình thường truyền đạt; người thầy tốt biết giải thích; người thầy giỏi biết minh họa; người thầy vĩ đại biết truyền cảm hứng” (The mediocre teacher tells. The good teacher explains. The superior teacher demonstrates. The great teacher inspires).

Với tôi, truyền cảm hứng không đơn thuần là làm cho một giờ học trở nên hấp dẫn. Quan trọng hơn, người thầy phải khơi gợi được ở sinh viên mong muốn khám phá, khả năng tự học và động lực để tiếp tục phát triển. Khi người học có thể chủ động tìm kiếm câu trả lời và vận dụng những điều đã học vào một bối cảnh mới, quá trình giáo dục mới thực sự tạo ra sự thay đổi.

Từ những suy nghĩ đó, tôi xây dựng mô hình “Kiến tạo học tập chuyển hóa từ đổi mới marketing bền vững”, với mong muốn chuyển lớp học từ “học để biết” sang “học để làm, học để thay đổi và học để tạo giá trị”.

Với Marketing, điều này có nghĩa sinh viên không chỉ học cách xây dựng một chiến dịch hiệu quả, mà cần nhìn rộng hơn vào giá trị mà mỗi quyết định có thể mang lại cho khách hàng, doanh nghiệp và xã hội. Hiệu quả kinh doanh là quan trọng, nhưng không nên là thước đo duy nhất của một quyết định Marketing.

- Sự khác biệt lớn nhất của mô hình “Kiến tạo học tập chuyển hóa từ đổi mới marketing bền vững” so với một lớp học Marketing theo cách truyền thống là gì?

Điểm khác biệt lớn nhất không nằm ở việc đưa thêm một công nghệ hay một phương pháp mới vào lớp học, mà là thiết kế lại trải nghiệm học tập và thay đổi vai trò của sinh viên trong quá trình đó.

Thay vì chủ yếu nghe giảng, ghi nhớ lý thuyết và làm bài thi, sinh viên được đặt vào vị trí của người làm Marketing thực sự: nghiên cứu khách hàng, phân tích tình huống doanh nghiệp, tranh luận, giải quyết vấn đề, xây dựng dự án và bảo vệ các quyết định của mình.

Tôi kết hợp nhiều phương pháp như học tập dựa trên tình huống (case-based learning), học tập dựa trên vấn đề (problem-based learning), học tập dựa trên dự án (project-based learning), học tập dựa trên trò chơi (game-based learning), trò chơi mô phỏng (simulation game) và học tập kết hợp trực tiếp - trực tuyến (blended learning). Mỗi phương pháp được lựa chọn để phục vụ một mục tiêu học tập cụ thể.

Chẳng hạn, để phát triển năng lực ra quyết định, sinh viên không thể chỉ học lý thuyết về quy trình ra quyết định. Các em cần thực sự đứng trước một tình huống có nhiều lựa chọn, phân tích thông tin, lựa chọn phương án, quan sát kết quả và giải thích quyết định của mình.

Tôi cũng đặc biệt coi trọng việc học từ những quyết định chưa thành công. Trong môi trường mô phỏng, sinh viên có thể thử nghiệm một chiến lược, quan sát kết quả, nhận diện vấn đề, điều chỉnh và thử lại mà không phải chịu những rủi ro như trong môi trường kinh doanh thực tế. Khi đó, một quyết định chưa phù hợp không chỉ được nhìn nhận là “sai”, mà trở thành trải nghiệm để người học phân tích nguyên nhân và đưa ra lựa chọn tốt hơn.

“Chuyển hóa” vì thế không chỉ là thay đổi cách dạy của giảng viên, mà quan trọng hơn là chuyển người học từ vị trí tiếp nhận kiến thức sang chủ động kiến tạo tri thức, trải nghiệm và giải pháp.

- Khi chuyển trọng tâm từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực người học, cô đã thay đổi cách đánh giá sinh viên như thế nào để phù hợp với cách tiếp cận này?

Đổi mới phương pháp dạy học phải đi cùng đổi mới đánh giá. Nếu sinh viên được khuyến khích giải quyết vấn đề, sáng tạo và phản biện trong suốt học kỳ nhưng cuối cùng chỉ được đánh giá bằng khả năng ghi nhớ kiến thức thì quá trình đổi mới sẽ không thực sự nhất quán.

Vì vậy, tôi thiết kế hoạt động dạy học theo sự liên kết giữa chuẩn đầu ra - hoạt động học tập - đánh giá. Nếu chuẩn đầu ra yêu cầu sinh viên có năng lực phân tích, lập kế hoạch, ra quyết định, phản biện hay làm việc nhóm thì hoạt động học tập và hình thức đánh giá cũng phải tạo cơ hội để các em hình thành và thể hiện những năng lực đó.

Bên cạnh kiểm tra kiến thức, các hình thức như sản phẩm dự án, thuyết trình, phản biện nhóm, nhật ký học tập và đánh giá quá trình được sử dụng để ghi nhận cả năng lực thực hành và sự tiến bộ của người học. Phản hồi thường xuyên giúp sinh viên nhận diện điểm mạnh, điểm cần cải thiện và chủ động điều chỉnh cách học.

Mục tiêu cuối cùng không chỉ là sinh viên “biết”, mà phải tiến tới “làm được” và “tự phát triển được”.

- Sau quá trình triển khai, đâu là thay đổi ở sinh viên khiến cô cảm nhận rõ nhất giá trị của mô hình?

Điều khiến tôi vui nhất không chỉ là điểm số, mà là nhìn thấy sinh viên ngày càng chủ động, tự tin và đặc biệt là biết đặt những câu hỏi tốt hơn.

Các em không còn chỉ quan tâm “đáp án đúng là gì?”, mà bắt đầu tranh luận: “Tại sao lựa chọn này phù hợp?”, “Giải pháp có khả thi không?”, “Có phương án nào tốt hơn?” hay “Quyết định Marketing này ảnh hưởng như thế nào đến khách hàng và xã hội?”.

Sự thay đổi trong cách đặt câu hỏi phản ánh một bước chuyển quan trọng trong tư duy. Trong thực tế nghề nghiệp, rất nhiều vấn đề không có duy nhất một đáp án đúng. Người làm nghề phải biết tìm kiếm và đánh giá thông tin, cân nhắc các phương án, đưa ra quyết định, bảo vệ lập luận của mình và sẵn sàng điều chỉnh khi xuất hiện dữ liệu mới.

Một kết quả tôi đặc biệt trân trọng là những vấn đề hình thành trong quá trình học tập đã được sinh viên tiếp tục phát triển thành hoạt động nghiên cứu khoa học. Năm 2024, một nhóm nghiên cứu sinh viên tôi đồng hành đạt Giải Nhì cấp Trường; năm 2025 có 03 nhóm nghiên cứu sinh viên được ghi nhận cấp Trường.

Điều có ý nghĩa hơn cả là quá trình trưởng thành phía sau những kết quả ấy. Từ chỗ còn e ngại nghiên cứu, các em dần biết xác định vấn đề, tìm kiếm và đánh giá thông tin, thu thập dữ liệu, phân tích và bảo vệ quan điểm của mình. Khi sinh viên có thể biến một câu hỏi trong lớp học thành một dự án hay một nghiên cứu độc lập, tôi nghĩ đó chính là học tập chuyển hóa.

- Những phản hồi tích cực từ sinh viên trong nhiều năm có ý nghĩa như thế nào đối với cô trong việc nhìn lại, điều chỉnh và tiếp tục đổi mới hoạt động giảng dạy?

Tôi rất trân trọng những phản hồi của sinh viên, bởi các em là những người trực tiếp trải nghiệm quá trình học tập. Với tôi, một lớp học tốt không nhất thiết phải là một lớp học dễ dàng. Sinh viên có thể phải đối diện với một tình huống khó, dành nhiều thời gian cho một dự án, tranh luận để bảo vệ quan điểm hoặc làm lại sau một quyết định chưa phù hợp. Chính những trải nghiệm đó tạo cơ hội để các em hiểu vấn đề sâu hơn, tự tin hơn và từng bước hình thành khả năng hợp tác, phản biện, tự học.

ThS. Nguyễn Thị Hương Ly trình bày tại  ASEAN i5 PRME

Vì thế, phản hồi của sinh viên vừa là sự động viên, vừa là một cách để tôi nhìn lại cách tổ chức lớp học và tiếp tục điều chỉnh phương pháp giảng dạy. Tôi trân trọng khi những nỗ lực đó nhận được sự ghi nhận từ người học và nhà trường, trong đó có đánh giá tích cực của sinh viên qua nhiều năm và ghi nhận “Giảng viên nhận được phản hồi tốt nhất từ người học về hoạt động giảng dạy” của Trường Quốc tế năm 2023.

Cũng trong năm 2023, tôi có cơ hội tham gia ASEAN i5 PRME và được trao Giải thưởng Innovative ASEAN PRME i5. Với tôi, điều đáng quý từ những ghi nhận này không chỉ nằm ở giải thưởng, mà còn là cơ hội được nhìn lại những gì mình đang làm, học hỏi thêm từ các thực hành giáo dục khác và có thêm động lực để tiếp tục thử nghiệm, hoàn thiện và chia sẻ cách tiếp cận trong giảng dạy.

ThS. Nguyễn Thị Hương Ly làm diễn giả chương trình trao đổi sinh viên với trường Nanyang Polytechnic, Singapore

- Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi cách sinh viên học và tiếp cận tri thức. Theo cô, làm thế nào để tận dụng AI mà vẫn phát triển được khả năng tư duy độc lập của người học?

Trong mô hình của tôi, công nghệ là phương tiện để tạo ra trải nghiệm học tập tốt hơn. Hệ thống quản lý học tập (LMS), học liệu số, các hoạt động tương tác trực tuyến, trò chơi và mô phỏng giúp sinh viên học tập linh hoạt, tiếp cận tài liệu mọi lúc, theo dõi tiến độ và nhận phản hồi trong suốt quá trình học.

Đối với AI, tôi định hướng sinh viên sử dụng như một đối tác hỗ trợ học tập (learning partner) chứ không phải công cụ làm thay. AI có thể hỗ trợ gợi mở ý tưởng, khám phá sự thấu hiểu khách hàng (customer insight), xây dựng các phương án truyền thông hoặc phản biện một chiến lược Marketing. Nhưng kết quả do AI đưa ra không thể mặc nhiên được coi là câu trả lời đúng. Sinh viên phải kiểm chứng thông tin, so sánh các phương án, nhận diện hạn chế, giải thích lựa chọn và chịu trách nhiệm về quyết định cuối cùng.

Vì vậy, điều cần phát triển ở sinh viên không chỉ là kỹ năng sử dụng một công cụ AI cụ thể, mà còn là năng lực hiểu biết và sử dụng AI (AI literacy) cùng tư duy phản biện: biết đặt câu hỏi phù hợp, đánh giá kết quả do AI tạo ra, nhận diện giới hạn và biết khi nào không nên phụ thuộc vào công nghệ.

Càng trong thời đại AI, tôi cho rằng năng lực phán đoán và trách nhiệm của con người đối với quyết định của mình càng trở nên quan trọng. Công nghệ phát triển cũng không làm giảm vai trò của người thầy; ngược lại, giảng viên càng cần chuyển từ người truyền đạt kiến thức sang người thiết kế trải nghiệm học tập, người hướng dẫn, đồng hành và truyền cảm hứng.

- Được trao Giải thưởng “Nhà giáo đổi mới sáng tạo ĐHQGHN năm 2025”, cô muốn tiếp tục phát triển và lan tỏa mô hình này theo hướng nào?

Tôi xem giải thưởng không phải là điểm kết thúc mà là một động lực để tiếp tục hoàn thiện và chia sẻ mô hình.

Trước mắt, tôi tập trung vào ba hướng: tiếp tục phát triển học liệu số, các tình huống thực tiễn và hoạt động mô phỏng; tăng cường ứng dụng AI theo hướng có trách nhiệm; đồng thời chuẩn hóa hoạt động học tập và công cụ đánh giá để mô hình có thể được chia sẻ, điều chỉnh và áp dụng ở nhiều học phần hơn.

Một hướng quan trọng khác là tăng cường kết nối với doanh nghiệp để đưa thêm những bài toán Marketing thực tế vào lớp học. Khi giải quyết một vấn đề thật, sinh viên không chỉ vận dụng kiến thức mà còn phải đối diện với những yêu cầu, giới hạn và sự phức tạp của thực tiễn.

Khi đó, sản phẩm của sinh viên không nhất thiết kết thúc khi học phần kết thúc. Một bài tập có thể tiếp tục được phát triển thành ý tưởng sáng tạo, dự án, nghiên cứu hoặc giải pháp có giá trị thực tiễn.

- Xa hơn việc đổi mới một học phần hay một lớp học, cô kỳ vọng mô hình sẽ tạo ra những giá trị gì cho người học, nhà trường và cộng đồng?

Về lâu dài, tôi mong muốn góp phần tạo ra một hệ sinh thái học tập kết nối giảng dạy - nghiên cứu - doanh nghiệp - cộng đồng.

Đối với sinh viên, mô hình hướng tới việc phát triển năng lực nghề nghiệp, tư duy sáng tạo, khả năng tự học và trách nhiệm xã hội. Đối với Trường Quốc tế, tôi mong đây có thể trở thành một thực hành giảng dạy có khả năng chia sẻ và nhân rộng. Với cộng đồng, tôi kỳ vọng những sinh viên học Marketing hôm nay, khi trở thành những người làm nghề trong tương lai, sẽ biết cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh với trách nhiệm và những giá trị bền vững.

Marketing không chỉ liên quan đến việc một doanh nghiệp bán được bao nhiêu sản phẩm. Các quyết định Marketing còn tác động đến khách hàng, hành vi tiêu dùng và rộng hơn là xã hội. Vì thế, thay vì chỉ đặt câu hỏi “Làm thế nào để bán được nhiều hơn?”, tôi mong sinh viên sẽ đi xa hơn để suy nghĩ: “Marketing có thể tạo ra giá trị tốt đẹp và bền vững hơn như thế nào?”

Đó cũng là tinh thần cốt lõi của “Kiến tạo học tập chuyển hóa từ đổi mới marketing bền vững”: không chỉ thay đổi cách sinh viên học Marketing, mà hướng tới thay đổi cách các em tư duy, hành động và tạo ra giá trị.

Trân trọng cảm ơn ThS. Nguyễn Thị Hương Ly!

Sinh Vũ - Bản tin ĐHQGHN