Diễn ra trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược, 30 sản phẩm công nghệ chiến lược, hội nghị đặt ra yêu cầu gắn kết nghiên cứu khoa học cơ bản với mục tiêu tự chủ công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Sự kiện được tổ chức tại 19 Lê Thánh Tông, không gian gắn với lịch sử 120 năm Đại học Đông Dương và truyền thống 70 năm Đại học Tổng hợp Hà Nội (1956–2026). Hơn 200 đại biểu tham dự phiên toàn thể; tuyển tập hội nghị giới thiệu 247 báo cáo khoa học thuộc 8 tiểu ban chuyên môn.
Hội nghị quy tụ đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương cùng lãnh đạo, các nhà khoa học, chuyên gia đến từ ĐHQGHN, ĐHQG TP.HCM, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Đà Nẵng, Đại học Đà Lạt và các viện nghiên cứu, tạo diễn đàn trao đổi về vai trò của khoa học cơ bản trong phát triển công nghệ chiến lược và đóng góp ý kiến xây dựng chính sách khoa học quốc gia. Sự kiện đồng thời khẳng định vai trò đầu mối kết nối của ĐHQGHN trong thúc đẩy hợp tác liên ngành, liên cơ sở, hướng tới giải quyết những bài toán khoa học và công nghệ chiến lược của đất nước.
 |
| GS.TS. Lê Thanh Sơn, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên nhấn mạnh, Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đang mở ra cơ hội lớn để thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ chiến lược |
Phát biểu khai mạc hội nghị, GS.TS. Lê Thanh Sơn, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên nhấn mạnh, Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đang mở ra cơ hội lớn để thúc đẩy nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ chiến lược. Trong đó, khoa học cơ bản giữ vai trò nền tảng để phát triển 10 nhóm công nghệ và 30 sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia. Trên tinh thần đó, ông đề nghị hội nghị tập trung thảo luận, đóng góp ý kiến hoàn thiện Chiến lược quốc gia về phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản đến năm 2045; đề xuất cơ chế, chính sách và nguồn lực đầu tư phù hợp; đồng thời thúc đẩy liên kết giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Ông khẳng định Trường ĐH Khoa học Tự nhiên sẽ tiếp tục phát huy thế mạnh nghiên cứu cơ bản, đầu tư phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm trọng điểm, gắn nghiên cứu khoa học đỉnh cao với đào tạo nhân tài, góp phần phát triển các công nghệ chiến lược của đất nước.
Khoa học cơ bản tạo nền tảng cho những đột phá công nghệ
Tại phiên tham luận, PGS.TS Trần Quốc Bình, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu cơ bản trong tạo ra tri thức mới, mở đường cho những công nghệ mang tính đột phá. Nếu quá trình phát triển sản phẩm từ 1 đến 10 có thể dựa trên cải tiến và mở rộng quy mô, thì bước chuyển từ 0 đến 1 đòi hỏi nền tảng nghiên cứu cơ bản vững chắc.
 |
| PGS.TS Trần Quốc Bình, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu cơ bản trong tạo ra tri thức mới, mở đường cho những công nghệ mang tính đột phá |
Thực tiễn tại Trường ĐH Khoa học Tự nhiên cho thấy khả năng đóng góp trực tiếp của khoa học cơ bản đối với các lĩnh vực ưu tiên quốc gia. Nhà trường hiện có gần 500 nhà khoa học, 81 phòng thí nghiệm với hơn 6.000 trang thiết bị; trung bình mỗi năm công bố 600–700 bài báo thuộc hệ thống Scopus/WoS. Khoảng 44% đề tài và 72% bài báo khoa học đã gắn với các nhóm công nghệ chiến lược, nổi bật trong công nghệ sinh học y sinh, vật liệu và năng lượng, khoa học Trái đất và biển.
 |
| PGS.TS Trần Văn Mẫn, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ, Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐHQG TP.HCM nhấn mạnh yêu cầu kết nối nghiên cứu cơ bản với chuỗi giá trị công nghệ và doanh nghiệp |
Từ góc nhìn của Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, ĐHQG TP.HCM, PGS.TS Trần Văn Mẫn, Trưởng phòng Khoa học Công nghệ nhấn mạnh yêu cầu kết nối nghiên cứu cơ bản với chuỗi giá trị công nghệ và doanh nghiệp, đồng thời kiến nghị xây dựng những chương trình nghiên cứu dài hạn, tạo điều kiện để các nhóm khoa học theo đuổi các bài toán lớn thay vì bị giới hạn trong chu kỳ tài trợ ngắn.
 |
| PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN khẳng định, khoa học cơ bản trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò nền tảng trong gìn giữ bản sắc văn hóa, phát triển tư duy phản biện và cung cấp luận cứ cho hoạch định chính sách |
PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN khẳng định, khoa học cơ bản trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn giữ vai trò nền tảng trong gìn giữ bản sắc văn hóa, phát triển tư duy phản biện và cung cấp luận cứ cho hoạch định chính sách. Minh chứng là Nhà trường mỗi năm cung cấp khoảng 15 báo cáo tư vấn chính sách, tham gia xây dựng Khung năng lực số áp dụng tại hơn 200 trường đại học và dành 3,68 tỷ đồng cấp học bổng cho sinh viên các ngành khoa học cơ bản giai đoạn 2022-2026. Từ thực tiễn đó, bà kiến nghị có cơ chế đầu tư, đánh giá phù hợp với đặc thù ngành, đồng thời tăng cường sự tham gia của khoa học xã hội và nhân văn trong các chương trình khoa học và công nghệ chiến lược quốc gia.
 |
| PGS.TS Ngô Thu Trang, đại diện Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM nhấn mạnh yêu cầu kết hợp khoa học tự nhiên với khoa học xã hội và nhân văn ngay từ khâu nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược |
Tiếp nối quan điểm này, PGS.TS Ngô Thu Trang, đại diện Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG TP.HCM nhấn mạnh yêu cầu kết hợp khoa học tự nhiên với khoa học xã hội và nhân văn ngay từ khâu nghiên cứu, phát triển sản phẩm chiến lược. Theo bà, nếu khoa học tự nhiên tạo ra công nghệ lõi thì khoa học xã hội và nhân văn góp phần định hình giá trị văn hóa, chuẩn mực đạo đức và sự chấp nhận của xã hội. Dẫn chứng từ thương hiệu nước mắm Phú Quốc, gạo ST25 và công nghiệp văn hóa, bà khẳng định giá trị sản phẩm không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở khả năng kết hợp tri thức khoa học với bản sắc dân tộc. Từ đó, bà đề xuất hình thành các nhóm nghiên cứu liên ngành, phát triển hạ tầng tri thức số và thúc đẩy cơ chế đặt hàng nghiên cứu từ địa phương.
Cách tiếp cận liên ngành này đặc biệt cần thiết trước những vấn đề mới nảy sinh từ trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học và chuyển đổi số, khi thành công của sản phẩm công nghệ không chỉ được đánh giá bằng tính năng kỹ thuật mà còn ở khả năng phục vụ con người và phát triển bền vững.
 |
| PGS.TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm, Đại học Đà Nẵng nhấn mạnh khoa học cơ bản là nền móng của hệ thống khoa học và công nghệ |
Ở góc độ đào tạo, PGS.TS Võ Văn Minh, Hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm, Đại học Đà Nẵng nhấn mạnh khoa học cơ bản là nền móng của hệ thống khoa học và công nghệ. Các ý kiến đồng thời đề xuất phát triển chuỗi đào tạo nhân tài liên tục từ trường trung học phổ thông chuyên, chương trình cử nhân tài năng đến đào tạo sau đại học và các nhóm nghiên cứu mạnh. Đây cũng là mô hình có nhiều lợi thế tại ĐHQGHN, nơi kết nối đào tạo phổ thông chuyên với giáo dục đại học và nghiên cứu chuyên sâu.
Phát huy vai trò đại học nghiên cứu trong xây dựng Chiến lược quốc gia đến năm 2045
Bên cạnh các tham luận khoa học, hội nghị dành trọng tâm thảo luận, góp ý Dự thảo Chiến lược quốc gia về phát triển nghiên cứu khoa học cơ bản đến năm 2045 do Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng.
 |
| TS. Trần Quốc Cường, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên, Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình bày những định hướng chính của dự thảo, trong đó có việc thiết kế hai kênh tài trợ thông qua Quỹ NAFOSTED |
TS. Trần Quốc Cường, Vụ trưởng Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên, Bộ Khoa học và Công nghệ đã trình bày những định hướng chính của dự thảo, trong đó có việc thiết kế hai kênh tài trợ thông qua Quỹ NAFOSTED: nghiên cứu cơ bản khám phá tự do và nghiên cứu cơ bản định hướng phục vụ các ưu tiên chiến lược; nghiên cứu cơ chế tài trợ dài hạn từ 5-10 năm và chấp nhận rủi ro khoa học.
 |
Tại phiên thảo luận, nhiều nhà khoa học đề nghị xác định rõ vai trò trung tâm của các đại học nghiên cứu trong hệ sinh thái khoa học quốc gia. Các ý kiến cho rằng trường đại học không chỉ là đầu mối kết nối mà còn trực tiếp tạo ra tri thức, đào tạo nhân lực nghiên cứu kế cận và dẫn dắt những hướng khoa học mới.
 |
Các chuyên gia cũng kiến nghị đổi mới phương thức đánh giá nhóm nghiên cứu mạnh, bảo đảm tự do học thuật, có cơ chế bảo vệ nhà khoa học trước rủi ro nghiên cứu và tháo gỡ khó khăn về tài chính. Đáng chú ý, các nhà khoa học ĐHQGHN đề xuất điều chỉnh cơ chế chi phí quản lý gián tiếp từ đề tài, tạo nguồn lực tái đầu tư phòng thí nghiệm, hỗ trợ nghiên cứu và đào tạo nhân tài.
Tiếp thu ý kiến từ giới học thuật, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo, trong đó làm rõ vị thế và vai trò của các đại học nghiên cứu, đồng thời nghiên cứu những cơ chế phù hợp để khơi thông nguồn lực cho khoa học cơ bản.
 |
Thông qua hội nghị, ĐHQGHN tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong kết nối các cơ sở đào tạo, nghiên cứu và cơ quan hoạch định chính sách; thúc đẩy đổi mới mô hình nghiên cứu, đào tạo tinh hoa và hợp tác liên ngành. Từ nền tảng khoa học cơ bản, ĐHQGHN hướng tới phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, tạo ra tri thức và công nghệ lõi, đóng góp thiết thực vào mục tiêu tự chủ công nghệ và phát triển các sản phẩm chiến lược quốc gia.
