 |
| Toàn cảnh hội thảo với chủ đề “Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên – Một vấn đề cấp thiết cần hành động”. |
Hội thảo có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức quốc tế, cơ sở giáo dục, chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ, cơ quan báo chí cùng giáo viên, học sinh và sinh viên. Đây là diễn đàn để các bên trao đổi về những cơ hội, thách thức mà mạng xã hội đặt ra đối với sức khỏe tâm thần, quá trình học tập và sự phát triển của trẻ em, thanh thiếu niên; đồng thời thảo luận các giải pháp và hành động ưu tiên phù hợp với bối cảnh Việt Nam.
Mạng xã hội: Cơ hội đi cùng những rủi ro đối với sức khỏe tâm thần
Trong kỷ nguyên số, mạng xã hội đã trở thành một phần trong đời sống của trẻ em và thanh thiếu niên, không chỉ phục vụ giao tiếp, giải trí mà còn hỗ trợ học tập, tìm kiếm thông tin, kết nối cộng đồng và thể hiện bản thân. Với những trẻ em bị cô lập, trẻ khuyết tật, sống ở vùng xa hoặc thuộc các nhóm dễ bị tổn thương, môi trường số còn có thể mở rộng cơ hội kết nối, tìm kiếm sự hỗ trợ và cảm giác thuộc về.
Tuy nhiên, những lợi ích này không tự động đến với mọi trẻ em. Việc sử dụng mạng xã hội thiếu kiểm soát, thời gian trực tuyến kéo dài, thiết kế thúc đẩy sử dụng quá mức, áp lực hình ảnh, so sánh xã hội, nội dung độc hại, bắt nạt và quấy rối trên mạng, nguy cơ xâm phạm dữ liệu cá nhân hay ảnh hưởng đến giấc ngủ có thể làm gia tăng căng thẳng, lo âu, cảm giác cô đơn và ảnh hưởng đến sự hài lòng với cuộc sống.
 |
| PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN phân tích về tác động của mạng xã hội đối với sức khoẻ tâm thần người dùng, đặc biệt trẻ em |
Tại hội thảo, PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN, phân tích rằng tác động của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần không mang tính một chiều mà phụ thuộc đáng kể vào cách thức sử dụng, nội dung tiếp cận và hoàn cảnh của mỗi trẻ.
Theo ông, khi được sử dụng lành mạnh, mạng xã hội có thể giúp thanh thiếu niên tăng cường kết nối, cảm nhận được sự hỗ trợ xã hội, giảm cảm giác cô đơn, hỗ trợ hình thành bản sắc cá nhân, tiếp cận thông tin về sức khỏe tâm thần và khuyến khích tìm kiếm sự trợ giúp. Đối với những người gặp khó khăn về sức khỏe tâm thần, môi trường số cũng có thể tạo điều kiện kết nối với cộng đồng và mạng lưới hỗ trợ đồng đẳng.
Ở chiều ngược lại, trải nghiệm bắt nạt, quấy rối trên mạng, việc sử dụng quá mức hoặc lệ thuộc vào mạng xã hội và tiếp xúc với thông tin tiêu cực, sai lệch, độc hại có thể liên quan đến nhiều vấn đề về sức khỏe tâm thần và chất lượng cuộc sống của trẻ.
PGS.TS Trần Thành Nam phân tích một số cơ chế tâm lý - xã hội đáng chú ý. Trong đó, so sánh xã hội thường diễn ra một cách vô thức khi trẻ đối chiếu cuộc sống thực tế của mình với những hình ảnh đã được lựa chọn, chỉnh sửa và trình bày tích cực trên mạng. Cùng với đó, sự công nhận trên không gian số có thể tác động đến lòng tự trọng khi một bộ phận thanh thiếu niên gắn giá trị bản thân với lượt thích, bình luận hoặc số người theo dõi.
Việc giao tiếp chủ yếu qua màn hình cũng có thể làm thay đổi cách trẻ tương tác, hạn chế cơ hội thực hành các kỹ năng xã hội trong đời sống thực. Đặc biệt, bắt nạt trên mạng có tính chất lan truyền nhanh, có thể kéo dài và xuất hiện ở nhiều môi trường khác nhau, khiến trẻ khó tránh né và làm gia tăng cảm giác bị cô lập.
 |
| Nhiều trẻ em được bố mẹ cho tham gia hội thảo |
Từ những phân tích trên, PGS.TS Trần Thành Nam nhấn mạnh: “Trẻ em đang lớn lên trong hai thế giới: thế giới thực và thế giới số. Trách nhiệm của chúng ta là làm cho cả hai thế giới ấy đều an toàn”.
Ông cũng cho rằng sức khỏe tâm thần của trẻ em trong thời đại số không thể được giải quyết bằng một giải pháp đơn ngành. Giáo dục, tâm lý, y tế, công nghệ và chính sách cần phối hợp để vừa phòng ngừa rủi ro, vừa phát hiện sớm và hỗ trợ trẻ khi cần thiết.
 |
| Bà Bùi Thị Nhung, Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, Sinh viên |
Dưới góc độ Bộ GD&ĐT, bà Bùi Thị Nhung, Phó Vụ trưởng Vụ Học sinh, Sinh viên nhấn mạnh, mạng xã hội đã trở thành một phần trong đời sống của trẻ em, thanh thiếu niên, mang lại nhiều cơ hội học tập, kết nối, sáng tạo và tìm kiếm sự hỗ trợ. Tuy nhiên, việc sử dụng thiếu kiểm soát, cùng các nguy cơ như áp lực hình ảnh, so sánh xã hội, nội dung có hại, bắt nạt trực tuyến và xâm phạm dữ liệu cá nhân có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của trẻ.
Theo bà Bùi Thị Nhung, tác động của mạng xã hội không giống nhau đối với mọi trẻ em mà phụ thuộc vào nội dung, cách sử dụng, độ tuổi, hoàn cảnh và mức độ dễ bị tổn thương của từng em. Do đó, cần tránh cách tiếp cận cực đoan, đồng thời gắn bảo đảm an toàn số với chăm sóc sức khỏe tâm thần trong cùng một hệ thống phòng ngừa, phát hiện sớm, hỗ trợ và chuyển gửi thân thiện với trẻ em.
Bà cho rằng các giải pháp cần dựa trên quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ, lắng nghe tiếng nói của trẻ, dựa trên bằng chứng và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, cần tăng cường an toàn ngay từ khâu thiết kế nền tảng, giáo dục kỹ năng số và sức khỏe tâm thần, hỗ trợ cha mẹ, giáo viên và củng cố các dịch vụ tham vấn, bảo vệ trẻ em. Mục tiêu không phải tách trẻ em khỏi thế giới số, mà cùng các em xây dựng một môi trường số an toàn, lành mạnh, tôn trọng quyền trẻ em và hỗ trợ sự phát triển toàn diện.
Từ hoàn thiện chính sách đến xây dựng môi trường số an toàn
Những vấn đề đặt ra tại hội thảo diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước hoàn thiện chính sách bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và tăng cường chăm sóc sức khỏe học đường.
Ngày 23/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 468/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026–2030”, hướng tới xây dựng hệ sinh thái số an toàn, hoàn thiện hành lang pháp lý và nâng cao năng lực, kỹ năng số cho trẻ em.
Ngày 1/6/2026, Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành Quyết định số 973/QĐ-TTg phê duyệt “Chương trình sức khỏe học đường giai đoạn 2026–2035”, trong đó đặt ra các nhiệm vụ về hoàn thiện chính sách, pháp luật và tăng cường truyền thông, giáo dục, chăm sóc sức khỏe học đường, bao gồm sức khỏe tâm thần tại các cơ sở giáo dục.
Ngày 13/7/2026, Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công bố Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng. Dự thảo đề xuất một số biện pháp nhằm tăng cường bảo vệ người dùng dưới 16 tuổi, trong đó có các quy định liên quan đến việc tạo và quản lý tài khoản mạng xã hội của trẻ em.
 |
Trao đổi tại hội thảo, ông Dương Ngô Minh Nam, Phó Vụ trưởng Vụ khoa giáo văn xã, Văn phòng Chính phủ nhấn mạnh, bảo vệ trẻ em, học sinh trên môi trường mạng là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, không thể chỉ đặt lên vai gia đình, nhà trường hay một cơ quan riêng lẻ.
Theo ông Dương Ngô Minh Nam, Quyết định số 468/QĐ-TTg đã xác định các mục tiêu cụ thể, trong đó đáng chú ý là 100% cơ sở giáo dục triển khai giải pháp an ninh mạng và ngăn chặn thông tin độc hại; 100% địa phương ứng dụng công nghệ hỗ trợ giáo dục kỹ năng số và tư vấn cho học sinh; 100% trẻ em là nạn nhân của xâm hại trên mạng được can thiệp, hỗ trợ.
Để đạt được các mục tiêu này, chương trình xác định 11 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, ông Nam lưu ý, quá trình xây dựng và sửa đổi các quy định liên quan đến trẻ em trên môi trường mạng cần được đánh giá kỹ về tác động, tính khả thi và sự đồng bộ, qua đó bảo đảm chính sách khi ban hành có thể được triển khai hiệu quả trong thực tiễn.
 |
| Bà Lê Anh Lan, đại diện UNICEF Việt Nam |
Từ góc độ quốc tế, bà Lê Anh Lan, đại diện UNICEF Việt Nam, cho rằng thảo luận về mạng xã hội không nên chỉ bắt đầu từ nỗi sợ và cũng không thể chỉ tập trung vào thời lượng sử dụng. Điều quan trọng là phải nhìn nhận đồng thời cả cơ hội và rủi ro mà môi trường số mang lại cho trẻ em.
UNICEF nhấn mạnh cách tiếp cận dựa trên quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ, trong đó cần lắng nghe thực chất tiếng nói của trẻ em và tăng cường trách nhiệm của Nhà nước cũng như các nền tảng công nghệ trong việc xây dựng môi trường trực tuyến an toàn.
UNICEF khuyến nghị Việt Nam tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, thúc đẩy nguyên tắc an toàn ngay từ khâu thiết kế nền tảng, bảo vệ dữ liệu và quyền riêng tư; đồng thời tăng cường giáo dục năng lực số, năng lực cảm xúc - xã hội và hiểu biết về sức khỏe tâm thần cho trẻ. Cùng với đó là hỗ trợ cha mẹ, giáo viên và củng cố các dịch vụ tham vấn, bảo vệ trẻ em.
Thông điệp xuyên suốt là mục tiêu không phải đẩy trẻ em ra khỏi thế giới số, mà cùng các em xây dựng một môi trường số an toàn, tôn trọng quyền trẻ em và đặt sức khỏe tâm thần lên hàng đầu.
Thúc đẩy bằng chứng khoa học và hành động liên ngành
Một trong những nội dung trọng tâm của hội thảo là tăng cường kết nối giữa nghiên cứu khoa học, chính sách và thực tiễn giáo dục. Các đại biểu tập trung trao đổi về thực trạng truyền thông, giáo dục sức khỏe tâm thần trong các cơ sở giáo dục; chia sẻ kinh nghiệm từ các chương trình, dự án bảo vệ sức khỏe tinh thần trẻ em và thanh thiếu niên; đồng thời cập nhật những nghiên cứu mới về tác động của mạng xã hội.
 |
| GS.TS Nguyễn Quý Thanh, Chủ tịch Hội đồng Đào tạo, Trường ĐH Giáo dục |
Đáng chú ý, hội thảo giới thiệu một báo cáo thực nghiệm về việc tạm ngưng sử dụng mạng xã hội trong 54 giờ, qua đó phân tích những thay đổi về cảm xúc và chiến lược ứng phó của thanh thiếu niên. Các nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế cũng được chia sẻ nhằm cung cấp thêm cơ sở cho việc xây dựng các giải pháp phù hợp với điều kiện Việt Nam.
 |
Tại phiên thảo luận “Giải pháp và hành động tiếp theo cho Việt Nam”, các đại biểu tập trung vào những vấn đề như ảnh hưởng của mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) đối với sức khỏe tâm thần và quá trình học tập; nâng cao nhận thức và năng lực số; tăng cường nghiên cứu, giáo dục; cũng như cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý, nhà trường, gia đình, tổ chức xã hội và doanh nghiệp công nghệ.
Từ các trao đổi tại hội thảo, một yêu cầu được đặt ra là cần chuyển từ việc chỉ nhận diện nguy cơ sang xây dựng các giải pháp có thể triển khai và đánh giá được. Trong đó, nghiên cứu dựa trên bằng chứng, dữ liệu thực tiễn và sự tham gia của chính trẻ em cần trở thành nền tảng cho quá trình hoạch định chính sách và thiết kế chương trình hỗ trợ.
 |
Các chuyên gia cho rằng bảo vệ và thúc đẩy sức khỏe tâm thần của trẻ em trong môi trường số không thể là nhiệm vụ riêng của gia đình hay nhà trường. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách và cơ chế bảo vệ; các nền tảng công nghệ phải nâng cao trách nhiệm trong thiết kế và vận hành dịch vụ; nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, kỹ năng cảm xúc - xã hội và dịch vụ hỗ trợ tâm lý; gia đình cần đồng hành với trẻ bằng đối thoại tích cực; trong khi các tổ chức xã hội và cộng đồng góp phần tạo dựng mạng lưới hỗ trợ toàn diện.
Đặc biệt, tiếng nói của trẻ em cần được coi là một thành tố quan trọng trong quá trình này. Thay vì chỉ đặt câu hỏi về việc “cấm” hay “không cấm” mạng xã hội, cần quan tâm đến việc trẻ đang sử dụng môi trường số như thế nào, những rủi ro các em gặp phải và những hình thức hỗ trợ nào thực sự giúp các em cảm thấy an toàn, được tôn trọng và có khả năng tự bảo vệ mình.
 |
Hội thảo “Mạng xã hội và sức khỏe tâm thần của trẻ em, thanh thiếu niên – Một vấn đề cấp thiết cần hành động” vì vậy không chỉ đặt ra yêu cầu nhận diện những tác động của môi trường số, mà còn mở ra hướng tiếp cận dựa trên bằng chứng và hợp tác đa ngành. Việc kết nối giữa quản lý nhà nước, giáo dục, y tế, tâm lý, công nghệ, nghiên cứu, truyền thông và gia đình được kỳ vọng tạo nền tảng cho các chương trình nghiên cứu, khuyến nghị chính sách và giải pháp giáo dục phù hợp trong những năm tới.
Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một hệ sinh thái số an toàn, lành mạnh và bao trùm, trong đó trẻ em được bảo vệ trước các nguy cơ nhưng vẫn có cơ hội học tập, kết nối, tiếp cận tri thức, thể hiện tiếng nói và phát triển toàn diện trong thế giới số.
 |
| Các đại biểu tham gia hội thảo |
