Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, chúng tôi có cuộc trao đổi với TS. Đặng Minh Tuấn, Phó trưởng Bộ môn Phát triển năng lực tính toán và Tư duy tích hợp, Khoa Giáo dục sớm và Tiểu học, Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN, về vai trò của người thầy và những chuyển động cần thiết của giáo dục trong thời đại AI.
![]() |
| TS. Đặng Minh Tuấn, Phó trưởng Bộ môn Phát triển năng lực tính toán và Tư duy tích hợp, Khoa Giáo dục sớm và Tiểu học, Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN trong giờ giảng |
-Thưa TS. Đặng Minh Tuấn, AI đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp cận tri thức và tổ chức hoạt động dạy học. Theo ông, đâu là thay đổi căn bản nhất mà công nghệ này đang đặt ra đối với nghề giảng viên và hoạt động giảng dạy ở các trường đại học hiện nay?
TS. Đặng Minh Tuấn: Có lẽ thay đổi khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là khoảng cách giữa một sản phẩm học tập tốt và năng lực thực sự của người làm ra sản phẩm ấy.
Ngày nay, một sinh viên có thể nhờ AI gợi ý cấu trúc bài giảng, viết mã lệnh, giải một bài toán, thậm chí soạn một giáo án rất chỉn chu. Nhìn vào sản phẩm cuối cùng, chúng ta dễ có cảm giác việc học đã tiến bộ rất nhanh. Nhưng nếu ngày mai đứng trước một lớp học thật, gặp một học sinh hiểu sai kiến thức hoặc một tình huống không có trong giáo án, liệu sinh viên ấy có tự mình nhận ra vấn đề và tìm được cách xử lý phù hợp không? Câu hỏi đó khiến tôi phải suy nghĩ lại về cách tổ chức dạy học và đánh giá ở đại học.
Tôi không nhìn AI như một điều gì cần né tránh. Công nghệ giúp người thầy có thêm tài liệu, thử nghiệm nhiều cách giải thích và thiết kế những tình huống học tập phong phú hơn. Với người học, nếu biết sử dụng, AI còn có thể trở thành một người bạn đối thoại kiên nhẫn: các em có thể thử một ý tưởng, đặt câu hỏi ngược, nhờ chỉ ra điểm yếu rồi quay lại đọc tài liệu để kiểm chứng.
Điều đáng lo không phải là các em có một công cụ mạnh trong tay, mà là dần quen nhận câu trả lời trước khi kịp tự đặt câu hỏi.
Nghề giảng viên vì thế đang thay đổi từ bên trong. Chúng ta vẫn phải giỏi chuyên môn, vẫn cần khả năng giải thích rõ ràng, nhưng có lẽ cần dành nhiều công sức hơn cho việc tạo ra những trải nghiệm buộc sinh viên phải suy nghĩ, tự quyết định và chịu trách nhiệm về quyết định đó.
Tôi muốn biết sau một học phần, sinh viên không chỉ làm ra được điều gì mà còn hiểu sâu hơn điều gì, đã vượt qua ngộ nhận nào và có khả năng đi tiếp đến đâu khi không còn người thầy hay AI ở bên cạnh. Đó là thước đo mà tôi nghĩ mình phải theo đuổi bền bỉ trong cả giảng dạy lẫn nghiên cứu.
- Trong bối cảnh AI ngày càng có thể đảm nhiệm nhiều công việc vốn trước đây cần đến sự hướng dẫn của giảng viên, theo ông, người thầy cần phát triển những năng lực cốt lõi nào để khẳng định vai trò của mình trong môi trường giáo dục mới?
Tôi thường nghĩ người thầy muốn đi xa với công nghệ thì trước hết phải đứng thật vững trên nền tảng tri thức của mình.
Một giáo viên phổ thông không thể chỉ dựa vào một lời giải đúng trên màn hình. Thầy cô cần hiểu bản chất kiến thức, hiểu tâm lý và cách trẻ hình thành khái niệm; biết vì sao một học sinh lại cho rằng mẫu số lớn hơn thì phân số luôn nhỏ hơn, và biết lúc nào nên hỏi thêm một câu thay vì vội vàng sửa ngay đáp án. Sự tinh tế ấy đến từ học thuật nghiêm túc, từ quan sát học sinh và những lần tự nhìn lại bài dạy của mình.
![]() |
| TS. Đặng Minh Tuấn: Tôi thường nghĩ người thầy muốn đi xa với công nghệ thì trước hết phải đứng thật vững trên nền tảng tri thức của mình |
Trong nghiên cứu của tôi về phán đoán sư phạm khi sử dụng AI tạo sinh (Pedagogical GenAI Judgment), điều quan trọng không phải là giáo viên sử dụng được bao nhiêu tính năng. Tôi quan tâm đến khoảnh khắc người thầy nhận ra một khuyến nghị của AI chưa phù hợp, tìm chứng cứ để kiểm tra, cân nhắc hoàn cảnh lớp học rồi tự chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình.
Có khi AI đúng về mặt kiến thức nhưng cách giải thích lại vượt quá khả năng tiếp nhận của trẻ. Có khi câu trả lời nghe rất thuyết phục nhưng một giả định quan trọng đã bị bỏ qua. Người thầy cần có đủ năng lực để nhìn thấy những điều ấy.
Tôi cũng mong sinh viên sư phạm hình thành một thói quen mà bản thân tôi vẫn phải rèn luyện mỗi ngày: đọc đến nơi, hiểu đến chốn và không ngại đào sâu một vấn đề tưởng như đã rõ. Khi đọc một tài liệu, hãy thử tìm xem tác giả dựa vào chứng cứ nào, còn cách lý giải nào khác, có tình huống nào khiến kết luận ấy không còn đúng hay không.
Khi sử dụng GenAI, hãy dùng công cụ để mở thêm góc nhìn, gợi ra phản ví dụ và giúp mình đối chiếu các phương án. Một người có nền tảng vững sẽ biết đặt câu hỏi tốt hơn với AI; ngược lại, nếu kiến thức còn hổng, chúng ta rất dễ bị sự trôi chảy của câu trả lời dẫn dắt.
Và dù công nghệ tiến xa đến đâu, tôi vẫn tin rằng một giáo viên tốt phải thực sự quan tâm đến người học. Trẻ có thể quên một công thức, nhưng khó quên cảm giác được thầy cô lắng nghe, được khích lệ thử lại sau một lần làm sai. Chính sự thấu hiểu ấy khiến kiến thức trở thành một trải nghiệm có ý nghĩa, chứ không chỉ là thông tin được chuyển từ người này sang người khác.
-Từ thực tiễn giảng dạy tại Khoa Giáo dục sớm và Tiểu học, Trường Đại học Giáo dục, ông đã ứng dụng AI như thế nào trong thiết kế bài giảng, tổ chức hoạt động dạy học và đánh giá người học? Làm thế nào để khai thác hiệu quả công nghệ mà vẫn bảo đảm chất lượng và tính tương tác trong giáo dục?
Tại Khoa Giáo dục sớm và Tiểu học, tôi cố gắng đưa AI vào hoạt động dạy học theo cách vừa mở ra cơ hội sáng tạo, vừa làm rõ phần việc sinh viên cần biết sử dụng AI có trách nhiệm.
Trong học phần phương pháp dạy học Tin học và Công nghệ ở tiểu học, chẳng hạn, sinh viên thiết kế các hoạt động dạy học lập trình với Scratch. Tôi quan tâm tới hành trình từ ý tưởng và sản phẩm ban đầu, qua trao đổi với bạn học, đến những lần chỉnh sửa khi được tiếp cận thêm học liệu hoặc công cụ AI.
Có những sản phẩm sau chỉnh sửa trông tốt hơn rất nhiều, nhưng tôi thường hỏi sinh viên: Em đã thay đổi điều gì? Vì sao em chọn cách ấy? Nếu học sinh tiểu học gặp khó khăn với hoạt động này thì em sẽ làm gì? Những câu trả lời đó mới giúp tôi hiểu sâu hơn quá trình học của các em. Dữ liệu từ hoạt động này vẫn đang được xem xét, vì vậy tôi chưa muốn đưa ra kết luận sớm về hiệu quả nghiên cứu.
![]() |
| TS Đặng Minh Tuấn trình bày dự án Gia sư AI tại ĐH Thanh Hoa-Trung Quốc hồi tháng 4/2026 |
Trong các giờ học dự án STEAM, tôi cũng muốn sinh viên bắt đầu từ những vấn đề có thể chạm tới và quan sát được. Chẳng hạn, với một dự án thiết kế bộ lọc nước đơn giản hoặc tìm hiểu một hiện tượng về năng lượng, các em phải tự đặt câu hỏi, dự đoán, thiết kế, thử nghiệm rồi nhìn lại kết quả.
AI có thể gợi ý vật liệu, đưa ra các phương án hoặc chất vấn lập luận; nhưng chính người học phải quan sát xem nước đã được lọc đến mức nào, phép đo có đáng tin cậy không, lời giải thích khoa học còn điểm nào chưa ổn.
Điều khiến tôi vui nhất không phải khi sinh viên làm được một sản phẩm đẹp ngay từ đầu, mà là khi các em nhận ra thử nghiệm chưa đạt, kiên nhẫn làm lại và giải thích được vì sao lần sau tốt hơn.
Có một việc tôi vừa thực hiện trong bài kiểm tra giữa học phần mà bản thân thấy rất đáng suy nghĩ. Tôi yêu cầu sinh viên sư phạm viết giáo án trực tiếp bằng bút và giấy. Các em không sử dụng điện thoại, máy tính, Internet hay AI.
Sau bài kiểm tra, tôi không chỉ xem giáo án đúng hay sai, hợp lý hay chưa, mà còn đề nghị từng em tự nhận xét: Khi không có nguồn hỗ trợ tức thời, mình đang thiếu kiến thức chuyên môn nào? Thao tác sư phạm nào còn lúng túng? Trình tự hoạt động học tập đã logic chưa? Phần nào chưa thực sự phù hợp với trẻ?
Chính những nhận xét ấy trở thành thông tin để người học điều chỉnh cách học, còn tôi có cơ sở nhìn lại cách hướng dẫn và học liệu của học phần.
![]() |
| TS Đặng Minh Tuấn và Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục Trần Thanh Nam, PGS.TS Phạm Kim Chung, Phó Trưởng Khoa Công nghệ Giáo dục tại trụ sở Công ty Công nghệ Zhipu AI (Beijing Knowledge Atlas Technology Joint Stock Company Limited – Zhipu AI, Trung Quốc) |
Song song với giảng dạy, tôi đang tham gia nhóm nghiên cứu xây dựng hệ thống gia sư AI hỗ trợ học Toán cho học sinh trung học cơ sở, với vai trò thư ký khoa học của đề tài. Nhóm quan tâm đến tính đúng đắn của lời giải, khả năng kiểm chứng sai lầm và cách đưa ra gợi ý để học sinh vẫn có cơ hội tự suy nghĩ. Đây là nghiên cứu đang trong quá trình phát triển, chưa phải một hệ thống đã có thể khẳng định hiệu quả rộng rãi.
Tôi thấy những việc ấy liên hệ rất tự nhiên với nhau: trải nghiệm lớp học đặt ra câu hỏi cho nghiên cứu, và nghiên cứu tốt lại phải quay về giúp cải thiện việc dạy và học.
- Một trong những băn khoăn hiện nay là người học có thể ngày càng phụ thuộc vào AI, giảm khả năng tư duy độc lập, sáng tạo và phản biện. Theo ông, giảng viên cần thay đổi phương pháp dạy học, kiểm tra và đánh giá như thế nào để AI thực sự là công cụ hỗ trợ, thay vì tư duy và làm việc thay người học?
Tôi nghĩ chúng ta không nên bắt đầu bằng việc đếm xem sinh viên đã hỏi AI bao nhiêu lần. Có những bạn sử dụng AI thường xuyên nhưng đặt câu hỏi rất sâu, liên tục đối chiếu tài liệu và phát hiện cả những lỗi khó nhận ra. Cũng có bạn chỉ sao chép một câu trả lời hoàn chỉnh. Hai trường hợp ấy khác nhau về bản chất học tập, dù trên hệ thống có thể đều được ghi nhận là đã sử dụng AI.
Điều tôi cố gắng làm là đưa vào bài học những khoảng thời gian để người học thực sự trăn trở, tìm ra hướng giải quyết vấn đề phù hợp nhất.
Trước khi hỏi AI, hãy viết ra cách nghĩ ban đầu. Sau khi tham khảo AI, hãy đối chiếu với sách, với bằng chứng thực nghiệm, với lời giải của bạn học; đồng thời mở rộng cách tiếp cận bằng tư duy đối nghịch. Nếu có hai ý kiến khác nhau, đừng vội chọn ý kiến nghe thuận tai hơn. Hãy thử tìm một phản ví dụ hoặc thay đổi điều kiện của bài toán để biết lập luận nào đứng vững.
![]() |
| Nhiều khi câu hỏi tốt còn quan trọng hơn câu trả lời đầu tiên, bởi nó giúp người học nhìn thấy phần kiến thức mình chưa có - TS. Đặng Minh Tuấn |
Nhiều khi câu hỏi tốt còn quan trọng hơn câu trả lời đầu tiên, bởi nó giúp người học nhìn thấy phần kiến thức mình chưa có.
Tôi đặc biệt coi trọng sự bền bỉ. Sáng tạo hiếm khi xuất hiện chỉ sau một lần gõ yêu cầu thật hay cho AI. Nó có thể đến từ việc đọc kỹ một khái niệm, thử một cách giải, thất bại, điều chỉnh giả thuyết rồi trở về với bài toán lần nữa.
AI có thể giúp chúng ta nhìn thêm nhiều khả năng và rút ngắn những công việc lặp lại không cần thiết. Phần thời gian ấy nên được dành cho suy nghĩ sâu, tranh luận và thực hành. Nếu chỉ dùng thời gian tiết kiệm được để tạo thêm thật nhiều sản phẩm mà không có thêm sự hiểu biết thì lợi ích giáo dục vẫn còn rất hạn chế.
Đối với sinh viên sư phạm, tôi mong các em tập dần khả năng thiết kế những hoạt động học tập mà trẻ phải tự làm, tự khám phá và tự giải thích. Một giờ học tích cực không phải vì có thật nhiều trò chơi hay màn hình chuyển động. Nó có giá trị khi một học sinh từ chỗ chưa hiểu trở nên tò mò, muốn hỏi, muốn thử và có thể dùng kiến thức để nhìn nhận một hiện tượng ngoài sách giáo khoa.
![]() |
| TS Đặng Minh Tuấn chụp ảnh cùng Lãnh đạo ĐHQGHN và đoàn công tác tại ĐH Thanh Hoa, Trung Quốc tháng 4/2026 |
Những trải nghiệm học qua làm, học qua thử nghiệm như vậy cũng giúp trẻ linh hoạt hơn trước một cuộc sống và môi trường công nghệ luôn thay đổi.
- Khi AI có thể tạo ra những bài viết, bài giải hay sản phẩm học tập rất hoàn chỉnh, việc đánh giá năng lực thực chất và phát hiện, bồi dưỡng tài năng đang đặt ra những thách thức mới. Theo ông, giảng viên cần đổi mới cách giao nhiệm vụ, kiểm tra, đánh giá ra sao để nhận diện được tư duy độc lập, khả năng phản biện, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề mới của sinh viên?
Đây là câu hỏi mà tôi nghĩ không chỉ các trường đại học Việt Nam đang đối diện.
Trong dịp Hội thảo quốc tế GMA 2026 tại Hà Nội đầu tháng 11 vừa qua, tôi có cơ hội gặp gỡ và trao đổi với Giáo sư Karen L. Thornber, Giám đốc học thuật Trung tâm Derek Bok về Giảng dạy và Học tập thuộc Đại học Harvard (Richard L. Menschel Faculty Director), đồng thời là Giáo sư Văn học Harry Tuchman Levin và Giáo sư Ngôn ngữ và Văn minh Đông Á tại Harvard.
Trong cuộc trò chuyện, chúng tôi cùng trao đổi về việc cải thiện các hình thức đánh giá xác thực (authentic assessment) nhằm hiểu đúng hơn năng lực của sinh viên. Tôi chia sẻ với bà trải nghiệm kiểm tra giáo án bằng bút và giấy trong học phần đào tạo giáo viên của mình. Qua đó, tôi nhận ra rằng, dù bối cảnh và nguồn lực của các trường có khác nhau, nỗi băn khoăn về việc đánh giá đúng năng lực người học lại rất gần gũi.
![]() |
Việc cho sinh viên làm bài không có AI không có nghĩa tôi muốn quay lưng với công nghệ. Tôi cần một lát cắt khác của năng lực.
Khi được sử dụng AI, sinh viên có thể biết phối hợp công cụ để xây dựng một giáo án tốt. Nhưng khi chỉ còn tờ giấy và cây bút, các em phải tự huy động tri thức môn học, hiểu biết về trẻ và phương pháp tổ chức hoạt động để tạo nên một bài dạy có lý do rõ ràng.
Hai tình huống ấy đều đáng đánh giá, nhưng cho phép chúng ta đưa ra những kết luận khác nhau. Nếu chỉ nhìn vào giáo án hoàn chỉnh có AI hỗ trợ, tôi có thể đánh giá cao hơn năng lực độc lập mà sinh viên thực có. Ngược lại, nếu chỉ đánh giá khi không có AI, tôi lại bỏ qua một năng lực mới cũng rất cần thiết của giáo viên tương lai: sử dụng công cụ một cách tỉnh táo và có trách nhiệm.
Vì thế, tôi muốn kết hợp đánh giá sản phẩm, lời giải thích của sinh viên, những quyết định các em đưa ra trong quá trình làm việc và khả năng xử lý một tình huống mới.
Sau khi chấm, cần trả kết quả về cho người học dưới dạng những điều có thể cải thiện: em cần đọc sâu hơn phần kiến thức nào, cần quan sát học sinh ra sao, cần thử lại phương án tổ chức hoạt động nào. Giảng viên cũng phải nhìn vào những lỗi lặp lại của cả lớp để tự hỏi liệu mình đã dạy rõ hay chưa, giáo trình có điểm nào cần điều chỉnh.
![]() |
Đánh giá, theo cách hiểu của tôi, trước hết là để cải thiện việc học và cách dạy; nó không nên kết thúc ở một con điểm, một giấy khen hay một bản tổng kết thành tích.
Cũng từ đây, tôi nghĩ về việc nhận diện tài năng. Một người học có tiềm năng đôi khi không phải người nộp sản phẩm đẹp nhất, mà là người đặt được câu hỏi mà cả lớp chưa nghĩ đến, nhìn thấy một giả định bị bỏ qua, kiên trì tìm một cách chứng minh khác hoặc dám thử nghiệm một ý tưởng khó.
Khi AI có thể làm rất nhanh những việc đã có quy trình, chúng ta càng cần tạo không gian cho người học giải quyết những vấn đề chưa quen thuộc và được đánh giá công bằng về quá trình ấy.
Đây cũng là điều tôi từng chia sẻ khi bàn về việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu: kết quả thi là một nguồn thông tin, nhưng không thể thay thế việc nhìn thấy khả năng phát triển lâu dài của mỗi con người.
-Nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, nhìn về tương lai giáo dục trong kỷ nguyên AI, ông muốn gửi gắm thông điệp gì tới đội ngũ giảng viên, đặc biệt là những nhà giáo trẻ? Theo ông, điều gì sẽ làm nên giá trị bền vững và không thể thay thế của người thầy khi công nghệ ngày càng phát triển?
Mỗi dịp 20/11, khi nghĩ về nghề giáo, tôi thường nhớ lại nhiều hơn những người thầy đã ảnh hưởng đến cuộc đời mình.
![]() |
| Mỗi dịp 20/11, khi nghĩ về nghề giáo, tôi thường nhớ lại nhiều hơn những người thầy đã ảnh hưởng đến cuộc đời mình - TS Đặng Minh Tuấn |
Tôi từng học trong môi trường năng khiếu ở Hải Hậu, rồi Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong tại Nam Định. Sau đó, tôi may mắn trở thành sinh viên khóa 3 hệ Đào tạo Cử nhân Khoa học Tài năng của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQGHN.
Chính tại đây, tôi được học với những thầy cô, những nhà khoa học rất uyên bác, những người không dễ bằng lòng với một lời giải có vẻ đúng mà luôn hỏi đến căn cứ và bản chất của vấn đề. Nền tảng ấy theo tôi trong những năm du học tại Pháp và trong suốt quá trình giảng dạy, nghiên cứu sau này.
Tôi luôn biết ơn những người thầy đã dìu dắt mình, đặc biệt là các thầy cô của ĐHQGHN, nơi tôi từng được đào tạo và hiện đang có cơ hội trở lại để tham gia đào tạo những thế hệ giáo viên tương lai.
Năm 2018, tôi hoàn thành chương trình chứng chỉ về phương pháp giảng dạy đại học của Trung tâm Derek Bok về Giảng dạy và Học tập, Đại học Harvard. Tháng 11 năm nay, khi gặp Giáo sư Karen Thornber, người hiện phụ trách trung tâm ấy, tôi càng cảm nhận rõ rằng việc học của một nhà giáo không dừng lại ở bằng cấp hay một khóa bồi dưỡng. Nó tiếp tục qua những cuộc trò chuyện học thuật, qua từng câu hỏi mới mà lớp học đặt ra và qua việc mình vẫn sẵn lòng thay đổi khi có bằng chứng tốt hơn.
![]() |
Nếu được nhắn gửi tới các sinh viên sư phạm và giáo viên trẻ, tôi mong các bạn đừng vội tìm một công thức để trở thành giáo viên giỏi. Hãy dành thời gian xây dựng nền tảng chuyên môn thật chắc, đọc hiểu tài liệu đến nơi đến chốn, học cách tổ chức dạy học tích cực và linh hoạt.
Khi chuẩn bị bài, hãy đặt mình vào vị trí đứa trẻ: Vì sao em phải học điều này? Em sẽ tò mò ở chỗ nào? Em có cơ hội tự tay làm, tự phát hiện và tự nói lên điều mình hiểu không?
Một bài học có thể rất giản dị về thiết bị, nhưng vẫn mở rộng được thế giới của trẻ nếu người thầy chuẩn bị bằng cả tri thức và sự quan tâm chân thành.
Tôi cũng nghĩ tới một điều rất đời thường: dù sống ở thành phố hay nông thôn, mỗi ngày ai cũng chỉ có 24 giờ. Tất nhiên, điều kiện và cơ hội sử dụng khoảng thời gian ấy không giống nhau, vì vậy người thầy càng phải biết trân trọng và tạo thêm cơ hội cho những học sinh thiệt thòi.
Với chính mình, tôi cố gắng sử dụng thời gian một cách có chủ đích: học sâu một việc cần học, làm lại một việc chưa tốt, tận dụng AI cho những phần công nghệ thực sự có thể giúp ích, nhưng cũng dành thời gian cho gia đình, nghỉ ngơi, đi bộ và ở gần thiên nhiên.
Có lúc rời khỏi màn hình, tìm một khoảng yên tĩnh dưới tán cây hoặc ở một vùng sinh thái trong lành, tôi lại nhìn ra cách giải quyết sáng rõ hơn cho điều đã suy nghĩ nhiều ngày. Muốn đồng hành bền bỉ với người học, người thầy cũng phải biết giữ gìn sức khỏe và sự bình an của mình.
Tôi mong sau này, khi nhớ về một thầy cô, học sinh không chỉ nhớ người ấy đã giải được bao nhiêu bài khó hay sử dụng công nghệ hiện đại đến đâu. Các em nhớ rằng đã có người kiên nhẫn cùng mình tìm đến tận cùng một câu hỏi, tin vào khả năng của mình và mở ra một con đường mà trước đó mình chưa hình dung được.
Với tôi, đó là một phần rất đẹp của nghề dạy học, và cũng là điều khiến tôi vẫn muốn tiếp tục học để làm nghề tốt hơn mỗi ngày.
Trân trọng cảm ơn TS. Đặng Minh Tuấn, Phó trưởng Bộ môn Phát triển năng lực tính toán và Tư duy tích hợp, Khoa Giáo dục sớm và Tiểu học, Trường Đại học Giáo dục, ĐHQGHN!









