 |
Hội thảo là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và cơ sở giáo dục trong nước, quốc tế trao đổi nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác và tìm kiếm giải pháp phát triển giáo dục mở trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI).
 |
Tham dự hội thảo có 450 đại biểu và 30 diễn giả quốc tế, gồm các nhà khoa học, chuyên gia giáo dục, giảng viên, nhà nghiên cứu, đại diện các tổ chức học thuật và sinh viên. Trong bối cảnh công nghệ số và AI đang làm thay đổi sâu sắc hoạt động giảng dạy, học tập và nghiên cứu, việc mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học chất lượng, công bằng và bao trùm trở thành yêu cầu quan trọng đối với các quốc gia.
Giáo dục mở trong kỷ nguyên AI: Lấy con người làm trung tâm
Sự phát triển của công nghệ số và AI mở ra nhiều cơ hội mới cho giáo dục đại học. Người học có thể tiếp cận học liệu quốc tế, tham gia các chương trình đào tạo trực tuyến; các nhà nghiên cứu tăng cường hợp tác xuyên biên giới; các trường đại học chia sẻ tài nguyên và kết quả nghiên cứu với cộng đồng học thuật toàn cầu.
Tuy nhiên, cơ hội tiếp cận tri thức vẫn chưa đồng đều. Khác biệt về điều kiện kinh tế - xã hội, hạ tầng công nghệ, năng lực số, ngôn ngữ và khả năng tiếp cận học liệu có thể tạo ra khoảng cách giữa các nhóm người học, cơ sở giáo dục và quốc gia. Nếu thiếu giải pháp hỗ trợ phù hợp, công nghệ có thể làm gia tăng bất bình đẳng thay vì thu hẹp khoảng cách.
Vì vậy, giáo dục mở không chỉ là số hóa tài liệu hay đưa các khóa học lên nền tảng trực tuyến. Quan trọng hơn, người học cần có điều kiện tiếp cận tri thức chất lượng, biết vận dụng kiến thức, phát triển tư duy phản biện, khả năng sáng tạo và tham gia vào quá trình kiến tạo, chia sẻ tri thức.
 |
| GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN phát biểu khai mạc hội thảo |
Chia sẻ về ý nghĩa của hội thảo, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, cho rằng khái niệm giáo dục mở đang được mở rộng từ việc phát triển tài nguyên giáo dục mở sang tầm nhìn toàn diện hơn về “tương lai mở”. Trong đó, tài nguyên giáo dục mở là một cấu phần quan trọng, bên cạnh khả năng kết nối, trách nhiệm trong sử dụng công nghệ, tính bao trùm và công bằng trong tiếp cận tri thức.
Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, công nghệ có thể giúp vượt qua nhiều rào cản nhưng không tự động bảo đảm công bằng. Do điều kiện kinh tế - xã hội và lịch sử phát triển khác nhau, cơ hội tiếp cận công nghệ và giáo dục giữa các nhóm dân cư, giữa đô thị và nông thôn, giữa các vùng miền vẫn còn khoảng cách. Trách nhiệm của các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục là tìm kiếm giải pháp thu hẹp những khoảng cách đó, bảo đảm người học có cơ hội phát triển tốt hơn.
Đặc biệt, việc ứng dụng AI cần được xem xét từ góc độ con người và lợi ích xã hội: công nghệ tạo ra giá trị gì, phục vụ người học như thế nào và làm sao để những lợi ích ấy được chia sẻ công bằng. Vì thế, phát triển tài nguyên giáo dục mở phải đi cùng với nâng cao năng lực sử dụng học liệu, khả năng đánh giá thông tin và trách nhiệm học thuật.
Từ định hướng này, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã chủ động triển khai các hoạt động phát triển năng lực số và năng lực AI cho người học, giảng viên, nhà nghiên cứu. Theo GS.TS Hoàng Anh Tuấn, nhà trường là một trong những đơn vị tiên phong xây dựng khung năng lực số dành cho sinh viên, sau đó được nhiều cơ sở giáo dục đại học trong cả nước tham khảo. Đầu năm 2026, trường tiếp tục xây dựng và ban hành khung năng lực trí tuệ nhân tạo, hướng tới nâng cao khả năng sử dụng AI hiệu quả, có trách nhiệm.
Về triển khai thực tiễn, GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho biết từ đầu năm 2026, 100% cán bộ giảng dạy và nghiên cứu của trường đã được tập huấn chuyên sâu về sử dụng AI trong giảng dạy và nghiên cứu. Nhà trường đồng thời xây dựng hệ thống học liệu phục vụ giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên. Theo ông, để các định hướng về giáo dục mở và AI đi vào thực tiễn, cần chuyển hóa nhận thức thành kế hoạch hành động cụ thể, có sự tham gia đồng bộ của cấp ủy, lãnh đạo và các đơn vị trong trường.
 |
| PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu tại sự kiện |
Cùng nhấn mạnh yêu cầu phát triển giáo dục đại học theo hướng mở, PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng “tương lai mở” cần được xem là định hướng chiến lược nhằm xây dựng nền giáo dục không rào cản, trong đó tri thức được chia sẻ rộng rãi và công nghệ được khai thác để thu hẹp khoảng cách, mở rộng cơ hội học tập cho mọi người.
Theo PGS.TS Huỳnh Thành Đạt, bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục chất lượng, giảm gánh nặng chi phí và ứng dụng công nghệ theo hướng nhân văn, bao trùm đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, cơ sở giáo dục, doanh nghiệp, tổ chức xã hội và đối tác quốc tế. Ông kỳ vọng hội thảo sẽ thúc đẩy đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất các khuyến nghị chính sách thiết thực cho khu vực.
 |
| PGS.TS Đỗ Văn Hùng, Trưởng khoa Quản lý thông tin, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN chia sẻ tham luận tại hội thảo |
Từ góc độ nghiên cứu giáo dục mở, PGS.TS Đỗ Văn Hùng, Trưởng khoa Quản lý thông tin, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, nhấn mạnh giáo dục mở trong kỷ nguyên AI không chỉ giúp mọi người tiếp cận tri thức mà còn phải bảo đảm khả năng hiểu, vận dụng, tham gia và đóng góp vào quá trình kiến tạo tri thức.
Theo PGS.TS Đỗ Văn Hùng, AI có thể hỗ trợ cá nhân hóa học liệu và mở rộng cơ hội học tập, nhưng cũng có nguy cơ làm gia tăng bất bình đẳng nếu người học thiếu hạ tầng, kỹ năng và nguồn tài nguyên đáng tin cậy. Vì vậy, cần nâng cao năng lực số và AI cho giảng viên, người học; phát triển hạ tầng giáo dục bao trùm; thúc đẩy chia sẻ tri thức, tôn trọng sự đa dạng về ngôn ngữ và văn hóa. Với Việt Nam, giáo dục mở cần kết hợp tiếp nhận tri thức toàn cầu với phát huy, chia sẻ tri thức bản địa.
 |
GS. Robert Farrow, Viện Công nghệ Giáo dục, Đại học Mở (Anh) cho rằng cần thận trọng với những gì đang làm với AI. Theo ông, giáo dục mở có lịch sử hàng trăm năm. Công nghệ mới nào cũng mang đến cơ hội lẫn thách thức, nên phải bảo đảm việc dùng công nghệ nhất quán với các giá trị của giáo dục mở.
Sáu nhóm vấn đề trọng tâmOpenAP 2026
Chương trình OpenAP 2026 tập trung vào sáu nhóm chủ đề, phản ánh những vấn đề trọng tâm trong phát triển giáo dục mở hiện nay, bao gồm:
Thứ nhất, tài nguyên giáo dục mở và phát triển học liệu, tập trung vào xây dựng, chia sẻ, bản địa hóa và tái sử dụng học liệu; bảo đảm chất lượng, giải quyết vấn đề bản quyền và cơ chế cấp phép mở.
Thứ hai, sư phạm mở, giảng dạy, học tập và đánh giá, hướng tới đổi mới phương pháp dạy và học, tăng cường sự tham gia và tính chủ động của người học, đồng thời nâng cao năng lực giảng viên.
Thứ ba, công bằng, hòa nhập và khả năng tiếp cận giáo dục, trao đổi về khoảng cách số, khác biệt ngôn ngữ, văn hóa, địa lý và giải pháp hỗ trợ những nhóm người học có ít cơ hội tiếp cận giáo dục.
Thứ tư, chính sách, lãnh đạo và đổi mới tổ chức, tập trung vào xây dựng chiến lược giáo dục mở tại các cơ sở đào tạo, phát triển chính sách cấp quốc gia và khu vực, nâng cao năng lực quản trị và bảo đảm tính bền vững.
Thứ năm, đổi mới kỹ thuật số và AI có trách nhiệm, xem xét vai trò của nền tảng số và công cụ AI trong giảng dạy, học tập, nghiên cứu, đồng thời đặt ra yêu cầu về đạo đức, bản quyền, chất lượng và liêm chính học thuật.
Thứ sáu, học thuật mở và hợp tác quốc tế, thúc đẩy nghiên cứu mở, chia sẻ tri thức, kết nối cộng đồng thực hành và phát triển mạng lưới hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và đối tác quốc tế.
Các nhóm chủ đề có mối liên hệ chặt chẽ: tài nguyên mở tạo nền tảng tiếp cận tri thức, trong khi phương pháp sư phạm, năng lực người học, chính sách quản trị và hợp tác quốc tế quyết định khả năng chuyển hóa nguồn lực thành giá trị thực tiễn.
 |
| GS. Rory McGreal, Chủ tịch UNESCO về Tài nguyên Giáo dục Mở, Phó Hiệu trưởng phụ trách nghiên cứu tại Đại học Athabasca (Canada) chia sẻ tại hội thảo |
Chia sẻ tại hội thảo, GS. Rory McGreal, Chủ tịch UNESCO về Tài nguyên Giáo dục Mở, Phó Hiệu trưởng phụ trách nghiên cứu tại Đại học Athabasca (Canada), đánh giá Việt Nam là thành viên tích cực trong cộng đồng giáo dục mở khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Ông nhấn mạnh việc thúc đẩy xuất bản mở tại các tạp chí khoa học Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, có thể góp phần nâng cao vị thế học thuật và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho sinh viên, nhà nghiên cứu.
Đề cập đến AI tạo sinh (GenAI), GS. Rory McGreal cho rằng chất lượng, tính nguyên gốc và giá trị đóng góp của công trình nghiên cứu cần được đặt ở vị trí trung tâm, thay vì chỉ chú ý đến việc tác giả có sử dụng AI hay không. Việc ứng dụng AI trong nghiên cứu, phản biện và biên tập cần bảo đảm minh bạch, tuân thủ liêm chính học thuật và phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực. Ông cũng lưu ý rằng giáo dục trực tuyến mở rộng cơ hội tiếp cận chương trình đào tạo quốc tế, nhưng chi phí vẫn là thách thức đối với nhiều sinh viên.
Kết nối tri thức, tăng cường hợp tác vì hệ sinh thái giáo dục mở bền vững
Giáo dục mở không thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa vào nỗ lực riêng lẻ của từng cơ sở đào tạo. Việc chia sẻ thông tin khoa học, phát triển học liệu và mở rộng khả năng tiếp cận kết quả nghiên cứu đòi hỏi sự kết nối giữa trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức thông tin - thư viện, doanh nghiệp, cơ quan quản lý và đối tác quốc tế.
 |
| TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam phát biểu tại hội thảo |
Theo TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, xây dựng hệ sinh thái tri thức mở cần sự liên kết giữa các tổ chức tham gia sáng tạo, lưu trữ, phổ biến và ứng dụng tri thức. Bên cạnh tiếp nhận thành tựu khoa học thế giới, Việt Nam cần tăng cường đóng góp kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm và sáng kiến vào mạng lưới tri thức khu vực và toàn cầu.
Định hướng này gắn với yêu cầu nâng cao năng lực thông tin, năng lực số và năng lực AI; thúc đẩy ứng dụng công nghệ có trách nhiệm, hiệu quả và hướng tới lợi ích chung. Đối với Việt Nam, phát triển giáo dục mở có mối liên hệ trực tiếp với các mục tiêu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.
 |
Thông qua OpenAP 2026, Ban Tổ chức kỳ vọng thúc đẩy đối thoại và hợp tác giữa các nhà khoa học, nhà quản lý, cơ sở giáo dục cùng đối tác quốc tế; đồng thời lan tỏa nhận thức về vai trò của giáo dục mở trong phát triển giáo dục đại học công bằng, bao trùm và bền vững. Tương lai mở không chỉ nằm ở việc mở rộng nguồn học liệu hay ứng dụng công nghệ mới, mà còn ở khả năng xây dựng môi trường học tập nơi mọi người có cơ hội tiếp cận tri thức chất lượng, phát triển năng lực và thụ hưởng thành quả tiến bộ công nghệ một cách công bằng, có trách nhiệm.
