 |
Xây dựng khung tiêu chí có cơ sở khoa học, phù hợp thực tiễn
Phát biểu khai mạc tọa đàm, TS. Đặng Văn Huấn nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, nâng cao năng suất lao động và từng bước làm chủ các công nghệ chiến lược, nguồn nhân lực chất lượng cao có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh và sự phát triển quốc gia. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt của thị trường lao động mà còn gắn với những mục tiêu dài hạn trong phát triển công nghiệp công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế xanh, năng lượng và nâng cao năng lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo.
 |
| TS Đặng Văn Huấn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, Bộ GD&ĐT phát biểu khai mạc |
Theo TS Đặng Văn Huấn, mặc dù các bộ, ngành, địa phương và cơ sở giáo dục đại học đã triển khai nhiều chương trình phát triển, bồi dưỡng nhân lực chất lượng cao, cách tiếp cận và phương thức xác định nhóm nhân lực này giữa các ngành, lĩnh vực vẫn chưa thực sự thống nhất. Vì vậy, việc xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia sẽ góp phần hình thành cách tiếp cận chung trong quản lý và phát triển nguồn nhân lực; tạo cơ sở đánh giá thực trạng, nhận diện những lĩnh vực có lợi thế, những ngành nghề còn thiếu hụt nhân lực, từ đó xác định nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng và thu hút nhân lực phù hợp.
Thực hiện nhiệm vụ được Chính phủ giao tại Nghị quyết số 204/NQ-CP, Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về nhân lực chất lượng cao, trong đó tập trung làm rõ khái niệm, tiêu chí và phạm vi xác định. Đây là nhiệm vụ có tính liên ngành, liên quan trực tiếp đến giáo dục và đào tạo, khoa học và công nghệ, quản lý và sử dụng lao động. Do đó, quá trình xây dựng cần có sự tham gia của các cơ quan quản lý, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, nhà khoa học và chuyên gia.
Đánh giá cao vai trò của ĐHQGHN với tư cách là một trong những trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học lớn của cả nước, có đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm ở nhiều ngành, lĩnh vực và khả năng tiếp cận các chuẩn mực quốc tế, TS. Đặng Văn Huấn bày tỏ mong muốn nhận được những ý kiến tư vấn, phản biện chính sách sâu sắc từ các nhà khoa học, chuyên gia của ĐHQGHN.
 |
| Đại diện Tổ biên soạn trình bày dự thảo Bộ tiêu chí |
Đại diện Tổ biên soạn cho biết, quá trình nghiên cứu tập trung giải quyết ba vấn đề trọng tâm: nhận diện và xác định thế nào là nhân lực chất lượng cao; xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá; bảo đảm khả năng áp dụng các tiêu chí trong thực tiễn. Một nội dung quan trọng là phân biệt chất lượng nguồn nhân lực với nhân lực chất lượng cao, đồng thời làm rõ sự khác nhau giữa nhân lực chất lượng cao, nhân lực có tiềm năng phát triển và nhân tài. Việc đánh giá không thể chỉ dựa trên bằng cấp, trình độ học vấn mà cần xem xét năng lực thực tế, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng giải quyết vấn đề và hiệu quả công việc.
ĐHQGHN nhấn mạnh yêu cầu đánh giá năng lực thực chất và gắn với nhu cầu sử dụng
Phát biểu tại tọa đàm, Phó Giám đốc ĐHQGHN Nguyễn Hiệu đánh giá việc xây dựng Bộ tiêu chí quốc gia về nhân lực chất lượng cao là yêu cầu cấp thiết, góp phần tạo cơ sở tham chiếu thống nhất cho các cơ sở đào tạo và định hình những chuẩn mực chung về chất lượng nhân lực trong xã hội.
 |
| Phó Giám đốc ĐHQGHN Nguyễn Hiệu cho biết các chuyên gia, nhà khoa học của ĐHQGHN sẵn sàng đồng hành cùng Bộ GD&ĐT trong việc tham góp, xây dựng bộ tiêu chí |
Theo Phó Giám đốc ĐHQGHN, quá trình xây dựng Bộ tiêu chí không thể chỉ giới hạn trong phạm vi các cơ sở giáo dục đại học mà cần có sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và các đơn vị sử dụng lao động. Đây là những chủ thể trực tiếp đánh giá năng lực, kỹ năng và hiệu quả làm việc của người lao động. Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, yêu cầu đối với chuẩn đầu ra của các chương trình đào tạo cũng cần được nghiên cứu, điều chỉnh, gắn với năng lực ứng dụng và khả năng thích ứng của người học. Đồng thời, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong đánh giá, công nhận năng lực và phát triển nhân lực chất lượng cao, có sự vận dụng phù hợp với điều kiện Việt Nam.
 |
Tại tọa đàm, các nhà khoa học, chuyên gia ĐHQGHN đã đóng góp nhiều ý kiến từ góc độ nghiên cứu, đào tạo và thực tiễn sử dụng lao động.
 |
GS.TS Nguyễn Quý Thanh, nguyên Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục đề xuất nghiên cứu xây dựng chỉ số tổng hợp đánh giá chất lượng nguồn nhân lực ở cấp độ địa phương. Chỉ số này có thể được cấu thành từ các nhóm tiêu chí phản ánh trí lực, tâm lực và thể lực; trong đó, trí lực không chỉ được đo bằng trình độ chuyên môn, bằng cấp mà còn cần tính đến tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề, năng lực nghề nghiệp và học tập suốt đời. Việc xây dựng chỉ số có thể cung cấp căn cứ cho hoạch định chính sách, phân bổ nguồn lực và xây dựng chương trình phát triển nhân lực phù hợp với từng địa phương.
 |
GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, cho rằng cần làm rõ khái niệm nhân tài và xác định những vị trí công việc xã hội thực sự có nhu cầu, từ đó xây dựng tiêu chí năng lực tương ứng. Ông nhấn mạnh, đào tạo nhân lực chất lượng cao và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực là hai vấn đề có mối liên hệ chặt chẽ nhưng không đồng nhất. Vì vậy, phát triển nhân tài không thể chỉ là nhiệm vụ của các cơ sở đào tạo mà cần sự phối hợp của các cấp, bộ, ngành và các chủ thể sử dụng lao động. Giáo dục đại học cũng cần trang bị nền tảng kiến thức và năng lực thích ứng để người học có thể đảm nhiệm những công việc mới trong tương lai.
 |
Ở góc độ năng lực cá nhân, PGS.TS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường ĐH Giáo dục đề xuất chú trọng đánh giá năng lực tư duy, phản biện, lãnh đạo, tự nhận thức, thấu cảm và khả năng vượt qua khó khăn bên cạnh kiến thức, kỹ năng chuyên môn. Bộ tiêu chí nên có khung chung nhưng xác định trọng số khác nhau theo từng lĩnh vực. TS. Nguyễn Xuân Long, Phó Hiệu trưởng Trưởng Trường ĐH Ngoại ngữ cũng đề nghị gắn các tiêu chí với định hướng tại những nghị quyết lớn của Đảng và Chính phủ, chú trọng năng lực sáng tạo, kỹ năng số, ngoại ngữ, an toàn dữ liệu, đạo đức trí tuệ nhân tạo và khả năng làm chủ công nghệ.
Nhiều ý kiến tập trung phân tích đặc thù của từng ngành, lĩnh vực. TS. Nguyễn Thị Anh Thu, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược, lưu ý việc đánh giá nhân lực ngành y cần tính đến năng lực thực hành, quá trình tiếp xúc và thực hiện kỹ thuật chuyên môn tại bệnh viện. TS. Nguyễn Thị Kiều Oanh, Phó Hiệu trưởng Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, đề xuất quan tâm đến đặc thù của lĩnh vực công nghiệp văn hóa và sáng tạo, trong đó có nghệ nhân, người nắm giữ và lan tỏa giá trị di sản, cùng năng lực sáng tạo, ứng dụng công nghệ và tạo ra giá trị kinh tế, xã hội.
 |
| TS. Nguyễn Xuân Long, Phó Hiệu trưởng Trưởng Trường ĐH Ngoại ngữ chia sẻ ý kiến tham góp tại toạ đàm |
Các chuyên gia cũng đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa khung tiêu chí chung với những tiêu chuẩn, quy định hiện hành; phân định chuẩn đầu ra đào tạo với yêu cầu tuyển dụng và sử dụng lao động; bổ sung tiêu chí về đạo đức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và sức khỏe. Một số ý kiến cho rằng không nên áp dụng cứng nhắc các chỉ số định lượng cho mọi ngành nghề, mà cần kết hợp đánh giá định lượng và định tính, có trọng số linh hoạt, phù hợp với đặc thù chuyên môn và vị trí việc làm. Việc đánh giá cũng cần tránh tạo thêm tầng nấc thủ tục hoặc chồng chéo với các quy trình, tiêu chuẩn đã có.
Tiếp thu, hoàn thiện dự thảo theo hướng linh hoạt, khả thi
Phát biểu tổng kết tọa đàm, TS. Đặng Văn Huấn trân trọng cảm ơn những ý kiến đóng góp tâm huyết, trách nhiệm của các nhà khoa học, chuyên gia và đại diện các đơn vị thuộc ĐHQGHN. Ông cho biết Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu, rà soát và hoàn thiện dự thảo trên cơ sở các ý kiến tham góp, tập trung vào tám nhóm vấn đề.
Trong đó, Ban soạn thảo sẽ làm rõ cách tiếp cận xây dựng Bộ tiêu chí; xác định vai trò của khung tiêu chí quốc gia và mối quan hệ với các bộ tiêu chuẩn hiện hành; nghiên cứu bổ sung các năng lực về sáng tạo, lãnh đạo, kỹ năng số, ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ. Đồng thời, cần phân định rõ khái niệm nhân lực chất lượng cao với nhân tài; hoàn thiện phương pháp áp dụng, đánh giá tiêu chí; rà soát tính logic, thống nhất giữa các điều khoản và căn cứ pháp lý; nghiên cứu điều chỉnh cấu trúc văn bản theo hướng ngắn gọn, rõ ràng, thuận lợi cho triển khai.
 |
TS. Đặng Văn Huấn khẳng định, các ý kiến tại tọa đàm là cơ sở quan trọng để Ban soạn thảo tiếp tục hoàn thiện Bộ tiêu chí quốc gia về nhân lực chất lượng cao theo hướng khoa học, sát thực tiễn và có tính khả thi. Ban soạn thảo mong muốn tiếp tục nhận được sự đồng hành, đóng góp của các cơ quan, đơn vị, chuyên gia và nhà khoa học trong quá trình hoàn thiện dự thảo.
