Phát triển mô hình đại học tinh hoa, đại học xuất sắc: Từ cam kết chất lượng đến trách nhiệm quốc gia

GS.TS Lê Quân – Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo; GS.TSNguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học; và GS.TS Chử Đức Trình – Hiệu trưởng Trường Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội chủ trì phiên hội thảo

Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân, Phó Giám đốc ĐHQGHN Đào Thanh Trường cùng đại diện một số vụ, cơ sở giáo dục đại học, doanh nghiệp, … tham dự Hội thảo.

Hội thảo tập trung trao đổi về định hướng, tiêu chí, cơ chế chính sách và giải pháp phát triển các cơ sở giáo dục đại học tinh hoa, xuất sắc, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và nâng cao năng lực khoa học - công nghệ của đất nước.

Chất lượng phải trở thành giá trị cốt lõi của giáo dục đại học

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng và phân tầng giáo dục đại học, hướng tới hình thành các cơ sở giáo dục đại học tinh hoa, xuất sắc phù hợp với sứ mạng và năng lực của từng trường.

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân phát biểu khai mạc hội thảo

Theo Thứ trưởng, chất lượng giáo dục đại học không chỉ được thể hiện ở kiến thức, kỹ năng hay năng lực nghề nghiệp mà còn ở phẩm chất, thái độ, hành vi và các giá trị văn hóa, đạo đức, lịch sử, truyền thống, tinh thần yêu nước. Trong bối cảnh xã hội chuyển từ tuyển dụng dựa trên bằng cấp sang đánh giá năng lực thực tế, các trường cần xác định rõ người học có thể làm được gì sau khi tốt nghiệp, qua đó lấy kết quả đầu ra và mức độ đóng góp cho xã hội làm thước đo chất lượng.

Thứ trưởng cho rằng chất lượng phải trở thành một giá trị đương nhiên trong giáo dục đại học. Mọi cơ sở giáo dục đại học đều phải bảo đảm chất lượng, nhưng cần có sự phân tầng phù hợp. Giáo dục tinh hoa, xuất sắc cần được phát triển với những mục tiêu, chuẩn mực và cơ chế cao hơn, trên cơ sở phát huy thế mạnh riêng của từng cơ sở.

Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ nghiên cứu xây dựng hệ tiêu chí và cơ chế để các trường chủ động đăng ký, đồng thời kết hợp với nhiệm vụ Nhà nước giao. Các tiêu chí cần có tính khả thi, gắn với sản phẩm đầu ra cụ thể và được đánh giá định kỳ. Thứ trưởng nhấn mạnh không nên áp dụng một mô hình cứng nhắc cho tất cả các trường mà cần tạo điều kiện để mỗi cơ sở lựa chọn lĩnh vực có khả năng phát triển vượt trội, hình thành những “vùng sáng” về chất lượng.

Cùng với đó, các trường cần đẩy mạnh đổi mới quản trị, tái cấu trúc chương trình và ngành đào tạo, tăng cường ứng dụng AI, công nghệ và chuyển đổi số; ưu tiên phát triển STEM, khoa học cơ bản và các lĩnh vực nhân lực chiến lược. Việc đầu tư cũng cần chuyển từ dàn trải sang tập trung vào những nhiệm vụ có khả năng tạo ra tác động nổi trội.

Phó Giám đốc ĐHQGHN Đào Thanh Trường  phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, Phó Giám đốc ĐHQGHN Đào Thanh Trường nhấn mạnh, việc tổ chức Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh Chính phủ vừa phê duyệt Đề án phát triển ĐHQGHN thuộc nhóm cơ sở giáo dục đại học hàng đầu châu Á. Nghị quyết số 71-NQ/TW đặt mục tiêu phát triển từ 3–5 đại học tinh hoa theo mô hình đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế, đào tạo nhân tài quốc gia.

Theo Phó Giám đốc ĐHQGHN, “tinh hoa” không chỉ được đo bằng danh hiệu hay thứ hạng mà phải được hình thành từ đội ngũ xuất sắc, nguồn lực đủ mạnh và cơ chế quản trị tự chủ, linh hoạt, qua đó tạo ra nhân tài, tri thức mới, công nghệ chiến lược và những lời giải cho các bài toán quốc gia.

Với nền tảng được vun đắp qua nhiều thập kỷ, ĐHQGHN đã hình thành hệ sinh thái đào tạo và nghiên cứu, từ ươm tạo tài năng ở bậc phổ thông đến đào tạo đại học, sau đại học và nghiên cứu khoa học. ĐHQGHN hiện có 3 trường THPT chuyên; tính đến năm 2025, học sinh ĐHQGHN đã đạt 253 huy chương Olympic quốc tế và 72 huy chương Olympic châu Á. Trong nghiên cứu, ĐHQGHN có gần 9.800 công bố ISI/Scopus, trong đó 65% thuộc nhóm Q1, Q2.

ĐHQGHN xác định phát triển đại học nghiên cứu tinh hoa là quá trình chuyển đổi về chất, từ phân tán sang tích hợp sức mạnh hệ thống, từ mở rộng quy mô sang ưu tiên chất lượng và đào tạo tài năng, đồng thời chuyển từ tạo ra kết quả học thuật sang tạo tác động xã hội. Đô thị Đại học Hòa Lạc được kỳ vọng là không gian thúc đẩy sự kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu, doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Đại học tinh hoa phải tạo ra năng lực mới cho quốc gia

Tại Hội thảo, nhiều tham luận chuyên sâu đã được trình bày, trong đó có các nội dung về xây dựng đại học tinh hoa, phát triển đại học xuất sắc trong lĩnh vực STEM và công nghệ, kinh nghiệm xây dựng đại học đẳng cấp quốc tế tại Việt Nam và phát triển đại học cạnh tranh toàn cầu ở các quốc gia mới nổi.

GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN

Tham luận “Xây dựng trường đại học tinh hoa: Từ cam kết chất lượng đến trách nhiệm quốc gia” của GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN, nhấn mạnh đại học tinh hoa không chỉ nhằm tạo ra những trường đại học tốt hơn mà hướng tới nâng cao năng lực của quốc gia. Theo đó, đại học tinh hoa được xây dựng trên ba trụ cột: chất lượng, văn hóa và tác động quốc gia. Chất lượng cần trở thành hệ thống, cơ chế và cuối cùng là văn hóa của nhà trường.

GS.TS Chử Đức Trình cho rằng đại học tinh hoa không thể là một “ốc đảo” mà phải đóng vai trò đầu tàu, tạo sức lan tỏa cho toàn hệ thống thông qua thử nghiệm mô hình mới, chia sẻ hạ tầng và tri thức, đào tạo đội ngũ và tăng cường kết nối Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp. Tự chủ đại học cần đi cùng trách nhiệm về chất lượng, kết quả và tác động xã hội, quốc gia.

GS.TS Nguyễn Hữu Đức, nguyên Phó Giám đốc ĐHQGHN chia sẻ về phát triển đại học cạnh tranh toàn cầu ở các quốc gia mới nổi

Dưới góc độ chuyên gia, GS.TS Nguyễn Hữu Đức, nguyên Phó Giám đốc ĐHQGHN nhấn mạnh yêu cầu triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW cần được đặt trong mối liên kết chặt chẽ với Nghị quyết 57-NQ/TW, tạo nền tảng thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Theo ông, năng lực cạnh tranh toàn cầu của đại học không chỉ được thể hiện qua thứ hạng, mà còn ở chất lượng đội ngũ, năng lực nghiên cứu, nguồn lực, quản trị và khả năng chuyển hóa tri thức thành công nghệ, sản phẩm có tác động quốc gia. Từ góc nhìn đó, mô hình “3–10–30” được đề xuất nhằm gắn các đại học tinh hoa, đại học trọng điểm và trung tâm xuất sắc với các công nghệ, sản phẩm chiến lược, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ và giáo dục đại học trong bối cảnh mới.

Các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện doanh nghiệp cũng đề xuất hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khuyến khích cả cơ sở giáo dục đại học công lập và tư thục phát triển theo hướng tinh hoa; ưu tiên các ngành công nghệ lõi, gắn đánh giá với sản phẩm đầu ra và tăng cường đầu tư cho phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu. Đồng thời, cần đẩy mạnh liên kết Nhà nước – nhà trường – doanh nghiệp, bảo đảm chương trình đào tạo gắn với nhu cầu thực tiễn và năng lực hội nhập quốc tế của người học.

Đại diện doanh nghiệp chia sẻ về việc trường đại học tinh hoa cần gắn với chất lượng đầu ra và gắn với tiếng Anh

Kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Lê Quân đánh giá các tham luận đã góp phần làm rõ hơn định hướng phát triển đại học tinh hoa, xuất sắc tại Việt Nam. Thứ trưởng đề nghị các cơ sở giáo dục đại học chủ động rà soát năng lực, thế mạnh và sứ mạng của mình; mạnh dạn đăng ký phát triển theo các cấp độ phù hợp, từ đại học tinh hoa, đại học xuất sắc đến các trường, ngành trọng điểm và trung tâm xuất sắc. Việc đăng ký cần được hiểu là cam kết thực hiện một lộ trình phát triển, với mục tiêu, nhiệm vụ và chỉ số đầu ra cụ thể, chứ không phải sự xác lập ngay một danh hiệu.

Thứ trưởng đồng thời nhấn mạnh đào tạo tinh hoa, xuất sắc phải gắn chặt với nghiên cứu khoa học. Các trường cần chuyển mạnh sang mô hình đào tạo thông qua nghiên cứu, dự án, đề án và hoạt động liên ngành; tạo điều kiện để sinh viên tham gia các nhóm nghiên cứu, phòng thí nghiệm và dự án khoa học.

Trong thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí, cơ chế, chính sách; tổng hợp đề xuất của các cơ sở giáo dục đại học để hình thành bức tranh tổng thể về các trường, lĩnh vực và trung tâm có tiềm năng phát triển tinh hoa, xuất sắc. Trên cơ sở đó, Nhà nước sẽ tập trung nguồn lực và xây dựng cơ chế phù hợp để đồng hành cùng các cơ sở giáo dục đại học.

Mục tiêu cuối cùng của phát triển đại học tinh hoa không phải là xác lập danh hiệu, mà là tạo chuyển biến thực chất về chất lượng giáo dục đại học, đào tạo nhân tài, phát triển khoa học – công nghệ và nâng cao năng lực của quốc gia.

>>> Tin bài liên quan:

- Tầm nhìn chiến lược phát triển ĐHQGHN trong kỷ nguyên mới

- [Infographic] Xây dựng Khu đô thị ĐHQGHN hiện đại, thông minh, bền vững

- [Infographic] Các nhiệm vụ trọng tâm hiện thực hóa tầm nhìn ĐHQGHN