 |
Phát biểu khai mạc, PGS.TS Trịnh Tiến Việt, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, ĐHQGHN nhấn mạnh, AI đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong giáo dục đại học, từ giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học đến kiểm tra, đánh giá và quản trị nhà trường.
Bên cạnh khả năng nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, việc ứng dụng AI cũng đặt ra nhiều thách thức về đạo đức, pháp lý và quản trị, đặc biệt là bảo đảm an toàn, minh bạch, trách nhiệm giải trình và liêm chính học thuật.
Theo PGS.TS Trịnh Tiến Việt, hệ thống thể chế quản trị AI tại Việt Nam đã có những bước phát triển quan trọng với việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025, Nghị định số 142/2026/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 05/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ về Khung đạo đức AI quốc gia.
Khung đạo đức AI quốc gia xác lập bốn trụ cột cốt lõi: bảo đảm an toàn; tôn trọng quyền con người; thúc đẩy phát triển bền vững; khuyến khích đổi mới sáng tạo có trách nhiệm.
Đối với giáo dục đại học, việc thực hiện các nguyên tắc này không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu pháp luật mà còn hướng tới hình thành văn hóa đạo đức trong môi trường học thuật, trong đó công nghệ phục vụ con người, hỗ trợ phát triển năng lực và bảo vệ quyền lợi của người học.
 |
| PGS.TS Trịnh Tiến Việt - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật, ĐHQGHN |
Đổi mới triết lý giáo dục trong kỷ nguyên AI
Trình bày tham luận “Tác động của Khung đạo đức AI quốc gia đến giáo dục đại học: Chuyển dịch triết lý và mô hình quản trị thuật toán”, PGS.TS.NGƯT Nguyễn Thị Quế Anh, Trường Đại học Luật, ĐHQGHN cho rằng sự phát triển nhanh chóng của AI đang đặt giáo dục đại học trước yêu cầu phải xem xét lại ranh giới giữa nỗ lực cá nhân của người học và khả năng hỗ trợ của thuật toán.
Theo bà, AI không còn đơn thuần là công cụ kỹ thuật thụ động mà đang từng bước trở thành một đối tác nhận thức, có khả năng tác động trực tiếp đến phương thức tiếp nhận tri thức, hệ giá trị và tư duy của người học.
Sự chuyển đổi này đòi hỏi các trường đại học đổi mới căn bản triết lý đào tạo, từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang phát triển tư duy phản biện, năng lực suy ngẫm đạo đức, khả năng thích ứng số và năng lực học tập suốt đời.
Người học không chỉ cần biết sử dụng công cụ AI mà còn phải có khả năng đánh giá, phản biện, kiểm chứng thông tin và làm chủ quá trình ra quyết định của mình.
PGS.TS.NGƯT Nguyễn Thị Quế Anh cũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển dịch mô hình quản trị đại học từ quản lý hệ thống thông tin sang quản trị thuật toán có trách nhiệm. Trong đó, các cơ sở giáo dục cần xây dựng cơ chế đánh giá mức độ tuân thủ đạo đức, bảo đảm minh bạch, trách nhiệm giải trình, quyền tự chủ của người học và thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bao trùm.
 |
| PGS.TS.NGƯT Nguyễn Thị Quế Anh , Trường Đại học Luật, ĐHQGHN |
AI phải nâng cao năng lực thực chất của người học
Tiếp cận từ góc độ công nghệ, an toàn và quyền con người, TS. Đinh Văn Dũng, Viện Công nghệ thông tin, ĐHQGHN phân tích các trường hợp ứng dụng AI trong giáo dục và quản lý tại một số quốc gia, qua đó chỉ ra những rủi ro liên quan đến quyền riêng tư, tính công bằng, sai lệch thuật toán và khả năng kiểm soát của con người.
Từ những vấn đề được đặt ra tại tọa đàm, yêu cầu quan trọng không chỉ là đưa AI vào nhà trường mà còn là xây dựng năng lực quản trị, kiểm soát rủi ro và hình thành văn hóa sử dụng AI có trách nhiệm. Đây là nền tảng để các cơ sở giáo dục đại học khai thác hiệu quả thành tựu
Theo TS. Đinh Văn Dũng, một hệ thống AI hoạt động chính xác về mặt kỹ thuật chưa đủ để khẳng định tính hiệu quả trong giáo dục. Việc đánh giá cần đồng thời xem xét hiệu quả kỹ thuật, kết quả học tập thực chất và quyền lợi của người học. Chẳng hạn, gia sư AI có thể giúp sinh viên tìm kiếm đáp án hoặc hoàn thành bài tập nhanh hơn, nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc người học đã hiểu bản chất vấn đề hay nâng cao năng lực tư duy độc lập. Vì vậy, hiệu quả ứng dụng AI trong giáo dục cần được đánh giá trên ba phương diện: kết quả thực hiện nhiệm vụ khi có AI hỗ trợ; năng lực học tập độc lập; khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến thức. TS. Đinh Văn Dũng đề xuất tám yêu cầu cốt lõi đối với AI có trách nhiệm trong giáo dục, bao gồm giá trị sư phạm; công bằng và hòa nhập; minh bạch và khả năng giải thích; quyền riêng tư và dữ liệu; an toàn và độ vững; quyền tự chủ và giám sát; trách nhiệm và khắc phục; tính tương xứng và bền vững. Đáng chú ý, chuyên gia đề xuất quy trình sáu bước nhằm kiểm soát rủi ro trong ứng dụng AI, từ xác định mục đích, đánh giá tác động, kiểm định thực tế đến giám sát, xem xét dữ liệu, nhà cung cấp và khắc phục sai sót trong quá trình triển khai. Theo đó, AI có trách nhiệm phải được thiết kế theo hướng có thể kiểm chứng, có bằng chứng đánh giá hiệu quả, có cơ chế giám sát và khả năng xử lý khi phát sinh sự cố. Minh bạch và trách nhiệm giải trình là yêu cầu xuyên suốt.
Từ góc độ pháp lý, PGS.TS Nguyễn Bích Thảo, Trường Đại học Luật, ĐHQGHN phân tích các quy định liên quan đến tính minh bạch, an toàn và trách nhiệm trong hoạt động AI, đặc biệt là yêu cầu xác định trách nhiệm của nhà cung cấp công nghệ và cơ sở giáo dục khi triển khai các hệ thống AI. Theo bà, việc ứng dụng AI trong chấm điểm, giám sát thi, phát hiện gian lận và hỗ trợ quản trị đại học cần được phân loại rủi ro, có hướng dẫn chuyên ngành và thiết lập cơ chế kiểm soát phù hợp. Đối với các hợp đồng cung cấp công nghệ giáo dục, cần quy định rõ trách nhiệm của nhà cung cấp trong việc công bố mục đích, giới hạn sử dụng, cảnh báo sai số, cung cấp tài liệu kiểm thử, thông báo thay đổi tính năng và hỗ trợ truy vết, xử lý sự cố.
Đồng thời, các cơ sở giáo dục phải bảo lưu quyền kiểm tra, đánh giá, kiểm soát tính năng, tạm dừng triển khai hệ thống và yêu cầu giải trình khi cần thiết. “AI có thể hỗ trợ đánh giá con người nhưng không thể thay thế trách nhiệm của con người”, PGS.TS Nguyễn Bích Thảo nhấn mạnh. Quan điểm này khẳng định vai trò quyết định của con người trong các hoạt động giáo dục, đặc biệt đối với những quyết định ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập, cơ hội phát triển và quyền lợi của sinh viên. Hướng tới hệ sinh thái giáo dục số an toàn, lấy con người làm trung tâm.
 |
| TS. Hồ Đức Thắng, Uỷ viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội |
Ứng dụng AI gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực người học và bảo đảm các giá trị cốt lõi của môi trường giáo dục
TS. Hồ Đức Thắng, Uỷ viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho biết trong công tác quản trị và xây dựng chính sách, cần tập trung kiểm soát chặt chẽ sản phẩm và quyết định ở khâu đầu ra, không nên can thiệp quá sâu hoặc can thiệp thô bạo vào phần thuật toán và kỹ thuật thuần túy của nhà phát triển. AI đang phát triển với tốc độ chưa từng có (năng lực tăng gấp đôi sau mỗi 4–6 tháng). Con người bắt buộc phải học cách tồn tại song hành và làm chủ công nghệ. TS. Hồ Đức Thắng chia sẻ trải nghiệm thực tế khi giao đề thi môn Pháp luật: Nếu người học chỉ sử dụng một công cụ AI đơn lẻ theo cách thụ động, kết quả trả lời rất dễ bị dính "ảo giác" và đạt điểm thấp. Ngược lại, khi thiết lập mạng lưới nhiều mô hình AI đối thoại, phản biện qua nhiều vòng, kết quả mới đạt độ chính xác cao. Điều này chứng minh rằng chỉ khi con người đã đạt mức độ chuyên gia và có nền tảng tri thức vững chắc thì việc sử dụng AI mới mang lại hiệu quả thực sự. Như vậy cần đổi mới tư duy giáo dục: đánh giá học tập không thể dựa thuần túy vào điểm số sản phẩm cuối cùng. Cần công khai cho phép sử dụng AI trong quá trình học nhưng thiết kế lại quy trình kiểm tra để đo lường năng lực tư duy thực chất của con người.
Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi về những yêu cầu thực tiễn khi đưa AI vào giảng dạy, học tập, nghiên cứu khoa học và quản trị đại học; đồng thời thảo luận các giải pháp bảo vệ liêm chính học thuật, hạn chế thiên lệch thuật toán, bảo đảm quyền riêng tư và tăng cường năng lực kiểm soát công nghệ. Các ý kiến thống nhất rằng việc ứng dụng AI cần gắn với mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển năng lực người học và bảo đảm các giá trị cốt lõi của môi trường đại học. Công nghệ phải đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế tư duy độc lập, khả năng sáng tạo và trách nhiệm của giảng viên, sinh viên. Thông qua các tham luận và trao đổi học thuật, tọa đàm góp phần làm rõ cơ sở khoa học, pháp lý và thực tiễn để triển khai Khung đạo đức AI quốc gia trong lĩnh vực giáo dục đại học.
