 |
| Hội thảo có sự tham dự của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học |
Hội thảo có sự tham dự của PGS.TS Nguyễn Kim Sơn Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, nguyên Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông; các Phó Giám đốc ĐHQGHN Nguyễn Hoàng Hải, Phạm Bảo Sơn; gần 300 nhà khoa học, chuyên gia trong nước và quốc tế, đại diện các cơ quan nghiên cứu, đào tạo, quản lý văn hóa – lịch sử. Đây là một trong những hoạt động khoa học trọng điểm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 800 năm Vương triều Trần, nhằm tổng kết, đánh giá toàn diện, hệ thống và khoa học vai trò, vị thế cũng như những giá trị đặc sắc của triều đại Trần trong tiến trình lịch sử dân tộc, đồng thời luận giải ý nghĩa thời đại của các giá trị ấy đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh hiện nay.
Hội thảo khoa học trong không gian lịch sử đặc biệt
Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh – Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông, ĐHQGHN khẳng định: trong tiến trình lịch sử dân tộc Việt Nam, Vương triều Trần (1226–1400) là một triều đại tiêu biểu, để lại nhiều chiến công hiển hách, thành tựu rực rỡ và di sản đặc sắc, xứng đáng được ghi nhận như một đỉnh cao của kỷ nguyên văn minh Đại Việt trong lịch sử trung đại.
 |
| PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh – Viện trưởng Viện Trần Nhân Tông, ĐHQGHN |
Theo PGS.TS Nguyễn Tiến Vinh, từ các bộ chính sử đến những công trình nghiên cứu lớn của học giả trong và ngoài nước, Vương triều Trần luôn được đánh giá cao về tầm vóc lịch sử, giá trị thời đại và những đóng góp toàn diện trên các lĩnh vực quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, tư tưởng và tôn giáo. Nhiều hội thảo, tọa đàm khoa học trong các thập niên qua tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ của các giá trị thời Trần trong đời sống đương đại.
 |
Hội thảo lần này được tổ chức trong bối cảnh đặc biệt cả về thời gian và không gian. Dấu mốc 800 năm ngày thành lập Vương triều Trần là khoảng lùi lịch sử đủ dài để giới nghiên cứu nhìn nhận, đánh giá triều đại này một cách khách quan, toàn diện và sâu sắc hơn. Việc tổ chức Hội thảo tại Hoàng thành Thăng Long – nơi Vương triều Trần được sáng lập – càng làm nổi bật giá trị biểu tượng, tính liên tục lịch sử và ý nghĩa khoa học của sự kiện.
Vương triều Trần – biểu tượng của ý chí độc lập và trí tuệ Đại Việt
Vương triều Trần giữ vị trí đặc biệt trong lịch sử Việt Nam không chỉ bởi thời gian tồn tại gần hai thế kỷ, mà quan trọng hơn là bởi tầm vóc lịch sử và sức sống lâu bền của những giá trị cốt lõi mà triều đại này đã tạo dựng.
Trong bối cảnh thế kỷ XIII, khi đế chế Nguyên – Mông trở thành một trong những thế lực quân sự hùng mạnh nhất thế giới, chinh phục và khuất phục nhiều quốc gia lớn ở Á – Âu, Đại Việt dưới sự lãnh đạo của Vương triều Trần đã ba lần đánh bại các cuộc xâm lược quy mô lớn. Những chiến thắng ấy không chỉ mang ý nghĩa quân sự, mà còn là thắng lợi của ý chí độc lập, tinh thần tự cường và trí tuệ chiến lược của một dân tộc nhỏ nhưng không khuất phục trước bạo lực.
Lịch sử cho thấy, sức mạnh của Đại Việt thời Trần không đến từ ưu thế quân số hay vũ khí, mà được kết tinh từ sự đoàn kết toàn dân, nghệ thuật chiến tranh nhân dân và tư duy chỉ huy quân sự đạt đến trình độ cao của thời đại. Các quyết sách chiến lược mang tính sáng tạo như chủ động rút lui để bảo toàn lực lượng, kết hợp linh hoạt tác chiến thủy – bộ, phát huy lợi thế địa hình sông núi, cùng việc huy động sức mạnh toàn xã hội cho kháng chiến đã thể hiện tầm cao của trí tuệ quân sự Đại Việt.
Những sự kiện mang tính biểu tượng như Hội nghị Diên Hồng – nơi ý chí “quyết chiến” được khẳng định từ sự đồng lòng của toàn dân; Hịch tướng sĩ – áng văn chính luận bất hủ kết tinh tư tưởng yêu nước và trách nhiệm của người cầm quân; hay chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 với nghệ thuật quân sự độc đáo, đã trở thành những mốc son chói lọi trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc.
Không chỉ nổi bật về quân sự, Vương triều Trần còn thể hiện bản lĩnh chính trị và trí tuệ đối ngoại khi xử lý khéo léo mối quan hệ với các thế lực lớn trong khu vực, kiên định nguyên tắc độc lập, tự chủ, đồng thời tránh những xung đột không cần thiết để bảo đảm môi trường hòa bình cho phát triển đất nước. Đây là minh chứng sinh động cho tư duy chiến lược dài hạn, kết hợp hài hòa giữa “sức mạnh cứng” và “sức mạnh mềm”.
Từ góc nhìn lịch sử lâu dài, Vương triều Trần không chỉ là biểu tượng của một thời kỳ chiến thắng, mà còn là hình mẫu phát triển dựa trên trí tuệ, đạo lý và bản lĩnh dân tộc – kết tinh thành “Hào khí Đông A”, biểu tượng tinh thần vượt thời gian.
Giá trị trị quốc và di sản văn hóa – tư tưởng thời Trần
Bên cạnh những chiến công quân sự hiển hách, Vương triều Trần còn để lại dấu ấn sâu đậm với những thành tựu nổi bật về chính trị và mô hình trị quốc. Nhà Trần đã xây dựng một nhà nước quân chủ tập quyền linh hoạt, tiêu biểu là chế độ Thái thượng hoàng – sáng tạo chính trị độc đáo, góp phần bảo đảm sự kế thừa ổn định quyền lực, tích lũy và chuyển giao kinh nghiệm trị quốc, hạn chế xung đột nội bộ.
Vương triều Trần đặc biệt coi trọng vai trò của con người trong quản trị quốc gia, đề cao việc trọng dụng hiền tài, không câu nệ xuất thân, kết hợp hài hòa giữa hoàng tộc và đội ngũ quan lại từ nhiều tầng lớp xã hội. Trong quản lý xã hội, nhà Trần vừa xây dựng hệ thống pháp luật, kỷ cương hành chính, vừa phát huy vai trò tự quản của làng xã – nền tảng bền vững của xã hội Đại Việt, tạo nên sức mạnh nội sinh cho quốc gia.
Đặc biệt, Vương triều Trần để lại di sản văn hóa – tư tưởng đặc sắc. Sự dung hòa giữa Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo, với tư tưởng nhập thế, gắn đạo với đời, đã hình thành nền văn hóa mang bản sắc riêng của Đại Việt. Trong đó, Phật giáo Trúc Lâm Yên Tử do Phật hoàng Trần Nhân Tông sáng lập được xem là đỉnh cao tư tưởng Việt Nam thời trung đại, kết hợp hài hòa giữa tu dưỡng tâm linh và trách nhiệm đối với quốc gia, dân tộc.
Thời Trần cũng là giai đoạn xuất hiện nhiều nhân vật lịch sử kiệt xuất như Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Trần Khánh Dư cùng các vị vua anh minh. Những con người ấy không chỉ để lại dấu ấn bằng chiến công và tài năng, mà còn bằng nhân cách, đạo đức và tinh thần phụng sự đất nước.
Ý nghĩa thời đại và đóng góp khoa học của hội thảo
Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ, những bài học lịch sử từ thời Trần càng mang ý nghĩa sâu sắc. Hội thảo không chỉ nhìn lại quá khứ mà còn góp phần nhận diện, luận giải và phát huy những giá trị bền vững của Vương triều Trần trong đời sống đương đại.
 |
Các nhà khoa học thống nhất khẳng định, Vương triều Trần là đỉnh cao của lịch sử dân tộc không chỉ bởi những chiến công hiển hách, mà còn bởi hệ giá trị văn hóa – tư tưởng có sức lan tỏa lâu dài. Sức mạnh giúp Đại Việt ba lần chiến thắng quân Mông – Nguyên được hun đúc từ mô hình tổ chức nhà nước linh hoạt, sự gắn kết giữa quyền lực chính trị và lòng dân, cùng nền tảng đạo lý sâu sắc.
Ở bình diện văn hóa – văn minh, thời Trần là giai đoạn kết tinh và phát triển rực rỡ các giá trị Đại Việt, hình thành một hệ giá trị minh triết mang bản sắc Việt rõ nét, đề cao sự hài hòa giữa con người – cộng đồng – quốc gia. Trong lĩnh vực đối ngoại, ngoại giao thời Trần được nhìn nhận là điển hình sớm của tư duy “ngoại giao mềm”, với triết lý lấy hòa hiếu để giữ độc lập, lấy nhân nghĩa để hóa giải cường quyền.
 |
Theo Trung tướng, PGS.TS Trần Đình Nhã – Chủ tịch Hội đồng Họ Trần Việt Nam, Vương triều Trần đã mở ra thời kỳ phát triển rực rỡ, khẳng định vững chắc nền độc lập, chủ quyền và vị thế của Đại Việt trong khu vực.
 |
| GS.TSKH Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐHQGHN |
Phát biểu bế mạc Hội thảo, GS.TSKH Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐHQGHN nhấn mạnh: Hội thảo là sự kiện có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, diễn ra trong không khí học thuật nghiêm túc với 01 báo cáo đề dẫn, 16 tham luận và gần 120 bài viết gửi về. Nội dung tham luận được tiếp cận liên ngành, toàn diện và có chiều sâu.
 |
Hội thảo cũng góp phần cung cấp luận cứ khoa học cho việc bảo tồn, phát huy các di sản lịch sử - văn hóa gắn với vương triều Trần; phục vụ công tác giáo dục truyền thống, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
