 |
| TS Hoàng Chí Hiếu, Phó trưởng Ban Đào tạo ĐHQGHN |
Bức tranh tuyển sinh đại học tại Việt Nam đã có những thay đổi rõ rệt
TS Hoàng Chí Hiếu, Phó trưởng Ban Đào tạo ĐHQGHN chia sẻ, sau nhiều năm tham gia tư vấn tuyển sinh, ông nhận thấy bức tranh tuyển sinh đại học tại Việt Nam trong những năm trở lại đây đã có nhiều thay đổi rõ rệt. Cụ thể như:
Đa dạng hóa phương thức xét tuyển: Các các cơ sở giáo dục đại học đã giảm dần sự phụ thuộc vào một kỳ thi chung. Bên cạnh việc sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT, các trường đại học hiện nay áp dụng thêm nhiều phương thức xét tuyển khác như: sử dụng kết quả các kỳ thi riêng như đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, kỳ thi năng khiếu,...; sử dụng chứng chỉ quốc tế (SAT, ACT,...); sử dụng học bạ; phỏng vấn,... Việc sử dụng đa dạng phương thức tuyển sinh giúp các cơ sở giáo dục đại chủ động nguồn tuyển, tuyển đủ và tuyển đúng đối tượng thí sinh.
Chủ động săn đón và bồi dưỡng nhân tài: Các cơ sở giáo dục đại học đã chuyển từ thế "bị động chờ thí sinh" sang "chủ động tìm kiếm" thí sinh, nhất là thí sinh chất lượng cao. Nhiều trường đại học đã chủ động tiếp cần các học sinh đạt giải cao trong các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, học sinh trường chuyên và đưa ra các ưu đãi hấp dẫn nhằm thu hút nhứng thí sinh này.
Các hoạt động tư vấn hướng nghiệp ngày càng chuyên nghiệp: Hiện nay ngoài những ngày hội tư vấn tuyển sinh-hướng nghiệp quy mô lớn, chuyên nghiệp được tổ chức bởi Báo tuổi trẻ, các sở giáo dục, các trường THPT cũng chủ động tổ chức những ngày hội tư vấn hướng nghiệp riêng giúp học sinh được tư vấn hướng nghiệp tốt hơn. Điều này giúp các em học sinh có cái nhìn xuyên suốt và chuẩn bị đầy đủ thông tin ngành nghề trước khi tham gia xét tuyển đại học.
Sự chuyên nghiệp hóa và số hóa trong tuyển sinh: Trong những năm qua, với sự đầu tư rất lớn của Bộ GD&ĐT, hầu hết quy trình tuyển sinh hiện nay-từ đăng ký nguyện vọng, nộp lệ phí xét tuyển đến xác nhận nhập học-đều được số hóa và đồng bộ trên hệ thống chung toàn quốc, đảm bảo độ chính xác, minh bạch và công bằng cho mọi thí sinh.
ĐHQGHN với vị thế là đơn vị đào tạo hàng đầu cả nước về khoa học cơ bản và công nghệ kỹ thuật trong những năm qua đã có những cải tiến mạnh mẽ trong công tác tuyển sinh nhằm nâng cao chất lượng đầu vào. Hiện nay với 162 ngành đào tạo ĐH, ĐHQGHN sử dụng chủ yếu các phương thức sau: điểm thi tốt nghiệp THPT; kết quả thi Đánh giá năng lực (HSA); sử dụng chứng chỉ QT; và phương thức xét tuyển thẳng học sinh giỏi cấp quốc gia, quốc tế. Ngoài ra tuỳ thuộc vào ngành đặc thù các trường thành viên có thể bổ sung điều kiện xét tuyển.
Nhận thức của thí sinh về ngành nghề và cơ sở đào tạo đã thay đổi
Sự dịch chuyển của thế hệ học sinh hiện tại (chủ yếu là Gen Z và Gen Alpha) đã làm thay đổi khá nhiều cách các em nhìn nhận về trường đại học và con đường nghề nghiệp tương lai. Các em không còn thụ động hay phó mặc cho sự sắp đặt của bố mẹ. Thay vào đó, học sinh hiện nay chủ động, thực tế và nhạy bén hơn rất nhiều. Các em nhận thức rất rõ tầm quan trọng của việc tìm hiểu ngành nghề và cơ sở đào tạo trước khi ra quyết định.
Các em tập trung quan tâm đến cơ hội việc làm, mức lương khởi điểm và tính bền vững của nghề nghiệp. Những ngành học gắn liền với xu hướng dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu như công nghệ bán dẫn, vi mạch, trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra sức hút lớn đối với những học sinh có thế mạnh về Khoa học tự nhiên.
 |
Danh tiếng của các đại học tốp đầu vẫn là yếu tố quan trọng được các em chú ý khi chọn trường. Tuy nhiên, các em học sinh ngày nay cũng tìm hiểu rất kỹ và có sự đánh giá khắt khe về cơ sở vật chất, hệ thống phòng thí nghiệm, chất lượng đội ngũ giảng viên và mạng lưới đối tác doanh nghiệp của trường. Các hình thức tư vấn được các em yêu thích:
Ngày hội tư vấn quy mô lớn: Các sự kiện tập trung luôn là tâm điểm thu hút giới trẻ. Tại đây, các em được gặp gỡ trực tiếp các thầy cô, các chuyên gia để đặt câu hỏi, tham gia tư vấn 1-1 và giải đáp trực tiếp những thắc mắc của mình.
Trải nghiệm thực tế (Open Day/Campus Tour): Việc được trường đại học mời đến tận nơi để trải nghiệm một ngày làm sinh viên, tham quan phòng lab, giảng đường và ký túc xá mang lại cảm xúc chân thực và tác động rất mạnh đến quyết định đặt nguyện vọng của các em.
Tư vấn qua nền tảng số: Các nền tảng như TikTok, YouTube Shorts và Reels hiện là mặt trận truyền thông bùng nổ nhất. Những video ngắn review ngành học, giải đáp thắc mắc nhanh gọn, hay chia sẻ chuyện nghề một cách chân thực, hài hước rất dễ lan truyền và ghi dấu ấn sâu đậm vào tâm trí học sinh.
Đổi mới công tác tuyển sinh quyết định vị thế và chất lượng đào tạo của một trường đại học
Theo TS Hoàng Chí Hiếu, trong bối cảnh giáo dục đại học đang cạnh tranh và hội nhập mạnh mẽ, đổi mới công tác tuyển sinh mang tính sống còn, quyết định trực tiếp đến vị thế và chất lượng đào tạo của một trường đại học. Vai trò quan trọng này được thể hiện rõ qua ba khía cạnh cốt lõi sau:
Thứ nhất, đổi mới phương thức xét tuyển giúp chọn lọc chính xác người học phù hợp. Việc đa dạng hóa các phương thức tuyển sinh giúp các trường vượt ra khỏi giới hạn của một kỳ thi duy nhất. Điều này cho phép chúng ta đánh giá thí sinh một cách đa chiều và toàn diện hơn. Thay vì chỉ nhìn vào điểm số, các trường có thể tìm ra những sinh viên có tư duy, tố chất và kỹ năng thực sự phù hợp với đặc thù của từng khối ngành-đặc biệt là đối với các ngành đòi hỏi nền tảng tư duy logic sâu sắc như Khoa học cơ bản, STEM hay Công nghệ bán dẫn.
Thứ hai, đổi mới và tăng cường tư vấn hướng nghiệp giúp phân luồng thí sinh chuẩn xác theo năng lực và sở trường. Tuyển sinh không chỉ là câu chuyện của các trường đại học "tuyển đủ chỉ tiêu", mà phải bắt đầu từ việc giúp người học "chọn đúng đường". Công tác tư vấn hướng nghiệp hiện đại phải đi sâu vào việc đồng hành, giúp các em học sinh trung học khám phá thế mạnh, đam mê và nhận diện điểm yếu của bản thân. Khi được phân luồng đúng sở trường, kết hợp với việc nắm bắt rõ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước (như các học bổng, hỗ trợ chi phí cho khối ngành STEM, Khoa học cơ bản), sinh viên sẽ phát huy tối đa năng lực, duy trì động lực học tập và giảm thiểu đáng kể tỷ lệ bỏ học do chọn sai ngành.
Thứ ba, đổi mới trong tư duy tìm kiếm tài năng chuyển từ "bị động" sang "chủ động săn đón". Để nâng cao chất lượng đầu vào, các trường đại học không thể ngồi chờ thí sinh ưu tú tự nộp hồ sơ. Nhìn ra thế giới, các đại học tốp đầu đều có chiến lược tiếp cận trực tiếp các ứng viên tiềm năng.
Các trường đại học tại Việt Nam, nếu muốn bứt phá trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, cũng cần học tập họ chủ động tiếp cận và có các chính sách trải thảm đỏ với học sinh xuất sắc từ các trường chuyên, các đội tuyển Olympic quốc gia ngay từ khi các em chưa tốt nghiệp cấp ba.
