Phát huy nguồn lực văn hóa, tạo động lực cho phát triển quốc gia

Phát huy nguồn lực văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới những mục tiêu phát triển mới, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

PGS.TS Đặng Thị Thu Hương - Phó Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH&NV phát biểu khai mạc hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN, nhấn mạnh yêu cầu xây dựng nền tảng giá trị, năng lực sáng tạo và sức mạnh tinh thần vững chắc để bảo đảm sự phát triển lâu dài của đất nước.

Trên tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, hội thảo đặt ra những vấn đề trọng tâm: Làm thế nào để nhận diện và phát huy đầy đủ hơn nguồn lực văn hóa Việt Nam; chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sản phẩm sáng tạo và động lực tăng trưởng; đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách và mô hình hợp tác hiệu quả giữa Nhà nước, cơ sở đào tạo, nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng.

Theo PGS.TS Đặng Thị Thu Hương, đây cũng là những vấn đề gắn với trách nhiệm của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn trong nghiên cứu khoa học, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tư vấn chính sách và kết nối các chủ thể nhằm phát huy giá trị văn hóa trong đời sống đương đại.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu tại hội thảo

Kết nối nghiên cứu, công nghệ và thực tiễn phát triển công nghiệp văn hóa

Tại hội thảo, 8 báo cáo khoa học đã được trình bày, kết nối nghiên cứu lý luận, phân tích chính sách và kinh nghiệm thực tiễn trong phát huy nguồn lực văn hóa. Các nghiên cứu tiếp cận vấn đề ở cả cấp quốc gia và địa phương, đồng thời tham chiếu kinh nghiệm quốc tế, trong đó có các mô hình số hóa và phát huy giá trị di sản như Digital Dunhuang, Europeana và Japan Search.

Nhiều đại biểu cho rằng: Từ góc độ pháp lý và quản trị dữ liệu, các báo cáo đặt ra yêu cầu phối hợp pháp luật về di sản, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, đầu tư và tài sản công. Vấn đề không chỉ là bổ sung quy định, mà còn bảo đảm tính thống nhất, khả năng thực thi và phân định trách nhiệm giữa các chủ thể.

Các nội dung thảo luận tập trung vào ba nhóm vấn đề: thể chế và thị trường công nghiệp văn hóa; số hóa di sản và hạ tầng dữ liệu; quyền, đạo đức và trách nhiệm trong khai thác văn hóa. Qua đó, các nhà khoa học làm rõ yêu cầu chuyển từ nhận diện tiềm năng sang xây dựng cơ chế cụ thể để chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành giá trị kinh tế, xã hội và sáng tạo bền vững.

Một nội dung đáng chú ý là mối quan hệ giữa bảo tồn, khai thác giá trị văn hóa với quản trị dữ liệu và ứng dụng công nghệ. Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý, bảo đảm sự thống nhất giữa các quy định về di sản, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, đầu tư và tài sản công; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia quá trình khai thác, phát huy giá trị văn hóa.

Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, cần gắn với các nguyên tắc đạo đức, tính minh bạch, khả năng truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm giải trình. Số hóa di sản chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được đặt trong hệ sinh thái kết nối giữa dữ liệu, sáng tạo, thể chế, thị trường và cộng đồng.

Góp ý chính sách, thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa bền vững

Từ các báo cáo và thảo luận, hội thảo đưa ra nhiều đề xuất đối với Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Trong đó, các nhà khoa học kiến nghị xây dựng chính sách theo chuỗi giá trị, kết nối các khâu sáng tạo, sản xuất, phân phối và phát triển công chúng; chú trọng phát triển nguồn nhân lực, hỗ trợ các chủ thể sáng tạo và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường.

Các ý kiến cũng đề xuất hoàn thiện cơ chế về tài sản trí tuệ và hợp tác công – tư; xây dựng khung quản trị dữ liệu văn hóa, bảo đảm khả năng liên thông, cập nhật, lưu trữ, tiếp cận và tái sử dụng dữ liệu. Việc khai thác thương mại các giá trị văn hóa cần đi đôi với bảo vệ quyền và lợi ích của cộng đồng, chia sẻ lợi ích hợp lý, đồng thời tạo nguồn lực tái đầu tư cho công tác bảo tồn.

Những trao đổi tại hội thảo góp phần bổ sung luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình xây dựng chính sách phát triển công nghiệp văn hóa, hướng tới khai thác hiệu quả nguồn lực văn hóa gắn với bảo tồn bản sắc, thúc đẩy sáng tạo và phát triển bền vững.

Các kiến nghị sẽ được Ban Tổ chức tổng hợp, phục vụ hoạt động tư vấn chính sách tiếp theo. Qua đó, hội thảo tiếp tục khẳng định vai trò của nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn trong nhận diện các nguồn lực phát triển, kết nối tri thức với thực tiễn và đóng góp vào quá trình hoạch định chính sách quốc gia.