120 năm hun đúc tinh hoa học thuật và khát vọng phụng sự quốc gia

Chiều 16/5/2026, tại tòa nhà số 19 Lê Thánh Tông – không gian mang đậm dấu ấn lịch sử của nền giáo dục đại học Việt Nam hiện đại, ĐHQGHN tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Từ Đại học Đông Dương đến Đại học Quốc gia Hà Nội: Truyền thống 120 năm đào tạo tinh hoa”. Không chỉ là hoạt động trọng điểm trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 120 năm truyền thống ĐHQGHN, hội thảo còn là diễn đàn học thuật có chiều sâu đặc biệt nhằm nhìn lại tiến trình hình thành, phát triển của nền giáo dục đại học hiện đại Việt Nam; đồng thời gợi mở những vấn đề chiến lược về vai trò của đại học trong kỷ nguyên số, đổi mới sáng tạo và cạnh tranh tri thức toàn cầu.

Hội thảo do ĐHQGHN tổ chức; Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn đăng cai thực hiện, phối hợp cùng Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, Trường ĐH Ngoại ngữ, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật cùng nhiều đơn vị thành viên, trực thuộc.

PGS.TS Phạm Bảo Sơn - Phó Giám đốc ĐHQGHN; GS.TSKH Vũ Minh Giang - Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐHQGHN; GS.TS Hoàng Anh Tuấn - Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN đồng chủ trì hội thảo

Hội thảo quy tụ khoảng 300 đại biểu, gồm đại diện lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương; đại diện các cơ quan đối tác quốc tế, đại sứ quán các nước, Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO), các trường đại học uy tín thế giới, hiệu trưởng các trường đại học Liên bang Nga tham dự Diễn đàn Hiệu trưởng các trường đại học Việt – Nga; lãnh đạo ĐHQGHN qua các thời kỳ; lãnh đạo ĐHQGHN đương nhiệm và các đơn vị thành viên, trực thuộc; các giáo sư, nhà giáo nhân dân, nhà giáo ưu tú, nhà khoa học đầu ngành; sinh viên, cựu sinh viên tiêu biểu của ĐHQGHN và các tác giả có bài tham luận.

Điểm nhấn đặc biệt của hội thảo chính là việc sự kiện diễn ra ngay sau Lễ kỷ niệm 120 năm truyền thống ĐHQGHN được tổ chức trọng thể vào buổi sáng cùng ngày với sự hiện diện và phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Điều đó cho thấy sự quan tâm trực tiếp, sâu sắc của lãnh đạo Đảng và Nhà nước đối với giáo dục đại học, khoa học công nghệ và vai trò của ĐHQGHN trong chiến lược phát triển quốc gia.

Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Giám đốc ĐHQGHN Bùi Thế Duy phát biểu khai mạc Hội thảo

Phát biểu khai mạc hội thảo, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Giám đốc ĐHQGHN Bùi Thế Duy nhấn mạnh, việc nhìn lại lịch sử 120 năm không chỉ để tri ân quá khứ mà quan trọng hơn là để xác định rõ con đường phát triển trong tương lai. Theo ông, ngay từ những ngày đầu hình thành, Đại học Đông Dương đã mang dáng dấp của một mô hình đại học hiện đại đa ngành, đa lĩnh vực với các ngành y dược, khoa học, xây dựng, văn chương… và các chương trình đào tạo được công nhận tương đương chuẩn đào tạo của Pháp. Điều đó cho thấy tính quốc tế và trình độ học thuật cao của nền đại học hiện đại Việt Nam từ rất sớm.

Giám đốc Bùi Thế Duy đặc biệt nhấn mạnh truyền thống gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học - giá trị đã được hình thành từ hơn một thế kỷ trước và tiếp tục trở thành nền tảng cốt lõi trong chiến lược phát triển của ĐHQGHN hiện nay. Theo ông, xuyên suốt chiều dài lịch sử, ĐHQGHN luôn là nơi hun đúc nhiều thế hệ nhà khoa học, trí thức, chuyên gia và lãnh đạo cho đất nước; dù trong chiến tranh hay hòa bình, các thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên của nhà trường luôn mang trong mình tinh thần yêu nước, trách nhiệm quốc gia và khát vọng cống hiến.

Đặc biệt, Giám đốc Bùi Thế Duy cho rằng, những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ kỷ niệm đã mở ra một giai đoạn phát triển mới đối với ĐHQGHN với yêu cầu hành động quyết liệt, thực chất và mang tính đột phá hơn. Các nghị quyết chiến lược của Đảng về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và giáo dục đào tạo đang tạo ra nền tảng chính trị, thể chế và nguồn lực quan trọng để ĐHQGHN bứt phá, khẳng định vai trò trung tâm tri thức hàng đầu quốc gia.

Tại Hội thảo khoa học quốc gia “Từ Đại học Đông Dương đến Đại học Quốc gia Hà Nội: Truyền thống 120 năm đào tạo tinh hoa”, GS.TSKH Vũ Minh Giang đã tóm tắt lại 7 nhiệm vụ trọng tâm chiến lược mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo trong Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống ĐHQGHN vào sáng 16/5:

Trước hết, Đại học Quốc gia Hà Nội phải luôn tự soi mình trong trách nhiệm quốc gia và trong khát vọng vươn lên của dân tộc. Hai chữ “quốc gia” là lời nhắc nhở thiêng liêng về trách nhiệm, danh dự và sứ mệnh phụng sự đất nước. Đó phải là nơi hội tụ những bộ óc ưu tú, khơi mở chân trời tri thức mới, góp phần giải đáp các vấn đề lớn của phát triển, đào tạo những con người có năng lực dẫn dắt và hun đúc bản lĩnh trí tuệ Việt Nam trong thời đại mới.

Thứ hai, Đại học Quốc gia Hà Nội phải vươn lên thành một đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo và có năng lực dẫn dắt quốc gia. Tinh hoa” phải được đo bằng chất lượng học thuật, năng lực tạo tri thức mới, đào tạo nhân tài, phát triển công nghệ chiến lược và đóng góp thực chất cho đất nước, và uy tín được thừa nhận trên trường quốc tế.

Thứ ba, Đại học Quốc gia Hà Nội phải là nơi dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường cho những mô hình mới về giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Qua đó cung cấp cơ sở thực tiễn để Đảng, Nhà nước tiếp tục hoàn thiện các chính sách phát triển trong kỷ nguyên mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự và phát biểu tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống ĐHQGHN vào sáng 16/5 (Ảnh: TTXVN)

Thứ tư, Đại học Quốc gia Hà Nội phải đi tiên phong trong thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng. Tập trung giải quyết những bài toán lớn của quốc gia, nhất là công nghệ chiến lược, công nghệ lõi, công nghệ nguồn và các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam. nghiên cứu, làm chủ và phát triển các công nghệ nền tảng như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng mới, dữ liệu lớn, công nghệ xanh và bền vững.

Thứ năm, Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành trung tâm kết nối tri thức với phát triển, gắn chặt hơn nữa nhà trường với Nhà nước, doanh nghiệp, địa phương và xã hội. Cần chủ động hình thành các chương trình nghiên cứu, tư vấn chính sách và đổi mới sáng tạo theo đặt hàng lớn của quốc gia; tăng cường hợp tác với các bộ, ngành, Thủ đô Hà Nội, các địa phương, doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu và mạng lưới chuyên gia quốc tế.

Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành “túi khôn” để Nhà nước tìm đến khi cần luận cứ khoa học cho những quyết sách chiến lược; là địa chỉ doanh nghiệp tìm đến để cùng phát triển công nghệ, nhân lực và mô hình kinh doanh mới; là nơi xã hội tìm thấy niềm tin vào sức mạnh của tri thức, khoa học và giáo dục Việt Nam.

Thứ sáu, với truyền thống lâu đời và vị thế đại học hàng đầu của đất nước, Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành một địa chỉ tiêu biểu của ngoại giao học thuật Việt Nam.

Thứ bảy, Đại học Quốc gia Hà Nội phải tổ chức thật tốt việc giáo dục chính trị - tư tưởng sâu rộng trong toàn thể cán bộ và sinh viên về truyền thống đáng tự hào, về vai trò, trách nhiệm và sứ mệnh của người trí thức trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Dòng chảy 120 năm của một trung tâm trí tuệ lớn

Các tham luận tại hội thảo đã tái hiện sâu sắc và đậm tính học thuật hành trình 120 năm của nền giáo dục đại học hiện đại Việt Nam. Từ Đại học Đông Dương (1906), đến Trường Đại học Quốc gia Việt Nam (1945), rồi Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (1956) và ĐHQGHN hôm nay, các nhà khoa học đều khẳng định đó không phải là những lát cắt rời rạc của lịch sử, mà là một dòng chảy liên tục và bền bỉ của tinh thần khai phóng, tư duy khoa học hiện đại và khát vọng đào tạo tinh hoa để phụng sự quốc gia, dân tộc. Qua mọi biến động của thời cuộc, những giá trị cốt lõi ấy không ngừng được kế thừa, bồi đắp và nâng tầm, làm nên bản sắc của một trung tâm trí tuệ lớn luôn đồng hành cùng sự phát triển của đất nước.

GS.TS.NGƯT Phùng Hữu Phú trình bày tham luận tại Hội thảo

Trình bày tham luận tại hội thảo, GS.TS.NGƯT Phùng Hữu Phú - Nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Trưởng ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương, Hiệu trưởng đầu tiên của Trường ĐH KHXH&NV khẳng định, từ Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội đến ĐHQGHN hôm nay là sự tiếp nối và thăng hoa liên tục của truyền thống đại học tinh hoa phụng sự quốc gia. Trường ĐH Tổng hợp Hà Nội được xem là biểu tượng học thuật hàng đầu đất nước giai đoạn 1956-1993, nơi hội tụ nhiều trí thức lớn, đặt nền móng cho các ngành khoa học cơ bản hiện đại và hun đúc tinh thần khai phóng, trách nhiệm xã hội của nhiều thế hệ trí thức Việt Nam.

Kế thừa nền tảng ấy, ĐHQGHN được Đảng và Nhà nước thành lập năm 1993 theo mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực tiên tiến, từng bước khẳng định vai trò trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo hàng đầu quốc gia. Bài tham luận cũng nhấn mạnh sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là sự chỉ đạo trực tiếp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với định hướng phát triển ĐHQGHN trở thành đại học nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo tầm châu Á.

Theo GS. Phùng Hữu Phú, nhìn lại hành trình 120 năm không chỉ để tự hào về truyền thống vẻ vang mà còn để tiếp tục khơi dậy khát vọng phát triển, làm giàu thêm những giá trị cốt lõi của ĐHQGHN: tinh hoa, khai phóng, nhân văn, tiên phong, phụng sự và hội nhập.

GS.TSKH Vũ Minh Giang tóm tắt lại 7 nhiệm vụ trọng tâm chiến lược mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo trong Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống ĐHQGHN

Chia sẻ tại hội thảo, GS.TSKH Vũ Minh Giang bày tỏ, một trong những điều làm ông ấn tượng nhất trong phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính là yêu cầu ĐHQGHN phải vươn lên trở thành diện mạo trí tuệ của Việt Nam trên trường quốc tế. Theo ông, Tổng Bí thư đã đặt ra một tầm nhìn rất lớn: ĐHQGHN không chỉ là đại học hàng đầu trong nước mà phải trở thành đại học tinh hoa, có khả năng dẫn dắt trí tuệ quốc gia, làm chỗ dựa tri thức cho sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Đặc biệt, các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ xanh được nhấn mạnh như những động lực nền tảng để Việt Nam tạo bước nhảy vọt trong thế kỷ XXI. GS.TSKH Vũ Minh Giang đánh giá đây là tư duy chiến lược ở tầm rất cao bởi trong thời đại mới, phát triển nhanh và bền vững bắt buộc phải dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; trong khi đại học chính là nơi sáng tạo ra tri thức mới và hình thành năng lực cạnh tranh quốc gia.

GS.TS Nguyễn Hữu Đức chia sẻ tham luận chủ đề "Ánh xạ tiến trình phát triển đại học thế giới với giáo dục đại học Việt Nam - Định vị Đại học Quốc gia Hà Nội trong kỷ nguyên tri thức"

Tại hội thảo, nhiều tham luận khác cũng khẳng định vai trò tiên phong của ĐHQGHN trong tiến trình đổi mới giáo dục đại học Việt Nam. GS.TS Nguyễn Hữu Đức – nguyên Phó Giám đốc ĐHQGHN cho rằng, ĐHQGHN cần được định vị như một “đại học khởi nghiệp đổi mới sáng tạo” - nơi kết hợp đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao tri thức để trở thành trung tâm kiến tạo giá trị cho nền kinh tế tri thức.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức trình bày tham luận chủ đề "Đại học Quốc gia Hà Nội - Bền bỉ với sứ mệnh tiên phong, đổi mới, thắp sáng và đào tạo, bồi dưỡng nhân tài"

Trong khi đó, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức nhấn mạnh rằng, suốt 120 năm qua, ĐHQGHN luôn giữ vai trò tiên phong của giáo dục đại học Việt Nam trong đào tạo nhân tài, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; đồng thời cần tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt trong hội nhập quốc tế và phát triển các ngành công nghệ chiến lược của đất nước.

Kiến tạo đại học nghiên cứu hiện đại, phụng sự quốc gia trong kỷ nguyên mới

Giám đốc ĐH Quảng Tây Tiêu Kiến Trang tặng quà lưu niệm cho ĐHQGHN

Không chỉ nhìn lại lịch sử, hội thảo còn mở rộng đối thoại học thuật quốc tế về tương lai của giáo dục đại học. Ông Tiêu Kiến Trang – Giám đốc ĐH Quảng Tây (Trung Quốc) đánh giá cao hành trình 120 năm của ĐHQGHN và cho rằng đây không chỉ là dấu mốc của Việt Nam mà còn là một phần quan trọng trong tiến trình phát triển giáo dục đại học châu Á. Ông nhấn mạnh tiềm năng hợp tác giữa hai đại học trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, đào tạo tiến sĩ và xây dựng các phòng thí nghiệm chung.

Ông Nicolas Mainetti, Giám đốc AUF khu vực châu Á - Thái Bình Dương phát biểu tại Hội thảo

Ông Nicolas Mainetti, Giám đốc Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF) khu vực châu Á - Thái Bình Dương khẳng định, tinh thần khai phóng và quốc tế của Đại học Đông Dương vẫn còn nguyên giá trị sau 120 năm. Ông khẳng định, ĐHQGHN giữ một vị trí đặc biệt trong không gian đại học Pháp ngữ: một cơ sở đào tạo đa ngành tầm vóc quốc tế, kế thừa truyền thống Pháp ngữ được gìn giữ và tiếp nối mạnh mẽ.

GS. Andrew Hardy chia sẻ tại Hội thảo

GS. Andrew Hardy, chuyên gia cao cấp của Viện Viễn đông Bác cổ Pháp cũng chia sẻ câu chuyện đặc biệt về mối quan hệ lịch sử giữa Đại học Đông Dương và EFEO - hai thiết chế học thuật cùng ra đời tại Hà Nội đầu thế kỷ XX. Những ký ức về hợp tác nghiên cứu, vượt qua khó khăn thời kỳ đầu đổi mới và tinh thần kiên trì mở rộng giao lưu học thuật quốc tế đã cho thấy chiều sâu học thuật và sức sống bền bỉ của mô hình đại học gắn với nghiên cứu khoa học.

Hội thảo nhận được 26 tham luận có chất lượng học thuật cao, được tuyển chọn và in trong kỷ yếu dày 368 trang. Đây không chỉ là kết quả khoa học quan trọng của Hội thảo, mà còn là tài liệu học thuật có giá trị, góp phần lưu giữ và lan tỏa những giá trị lịch sử, học thuật và tinh thần của truyền thống 120 năm. Qua các tham luận, ý kiến trao đổi và thảo luận khoa học sâu sắc của các học giả trong và ngoài nước, Hội thảo đã góp phần tái hiện một cách toàn diện hành trình lịch sử 120 năm của nền đại học hiện đại ở Việt Nam; đồng thời khẳng định những giá trị bền vững của truyền thống hiếu học, trọng dụng nhân tài và phụng sự đất nước bằng tri thức của dân tộc Việt Nam.

Một trong những giá trị quan trọng mà Hội thảo khẳng định chính là vai trò đặc biệt của giáo dục đại học trong việc phát hiện, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài. Từ truyền thống “hiền tài là nguyên khí quốc gia” của cha ông đến các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ngày nay, đặc biệt Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, đều cho thấy sự nhất quán trong tư duy chiến lược về phát triển con người và phát triển tri thức.

Các tham luận tại Hội thảo đã nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh thế giới đang thay đổi sâu sắc bởi cách mạng công nghiệp lần thứ tư, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và cạnh tranh tri thức toàn cầu, sứ mệnh đào tạo tinh hoa càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Tinh hoa không chỉ là tri thức vượt trội, mà còn là nhân cách, trách nhiệm xã hội, khát vọng cống hiến và năng lực dẫn dắt sự phát triển của quốc gia.

Từ góc nhìn đó, nhiều ý kiến đã khẳng định ĐHQGHN cần tiếp tục giữ vai trò tiên phong trong đổi mới giáo dục đại học Việt Nam; tiếp tục phát triển thành đại học nghiên cứu hàng đầu châu Á; trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, kết nối tri thức Việt Nam với tri thức thế giới.

Hội thảo cũng đề xuất nhiều định hướng quan trọng cho sự phát triển của ĐHQGHN trong thời gian tới: tiếp tục xây dựng môi trường học thuật khai phóng, sáng tạo và nhân văn; phát triển mạnh các ngành khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược và khoa học liên ngành; thúc đẩy chuyển giao tri thức phục vụ phát triển đất nước; đẩy mạnh quốc tế hóa giáo dục đại học; đồng thời tiếp tục giữ gìn bản sắc và giá trị truyền thống của nền đại học tinh hoa Việt Nam.

Từ chiều sâu lịch sử hơn một thế kỷ và trong sự quan tâm trực tiếp, đặc biệt của lãnh đạo Đảng và Nhà nước – mà nổi bật là những chỉ đạo chiến lược của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm – ĐHQGHN đang đứng trước một vận hội phát triển mới. Đó không chỉ là cơ hội để tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo hàng đầu Việt Nam, mà còn là sứ mệnh góp phần nâng tầm trí tuệ Việt Nam trên bản đồ học thuật toàn cầu, phụng sự cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.