Diễn đàn Nhân văn mùa Thu 2026: Hội tụ tri thức, kết nối học thuật, kiến tạo giá trị phát triển

Các đại biểu tham dự diễn đàn

Kết nối tri thức, mở rộng không gian hợp tác học thuật

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số và hội nhập quốc tế đang làm thay đổi sâu sắc đời sống xã hội, khoa học xã hội và nhân văn đứng trước yêu cầu đổi mới phương thức nghiên cứu, tăng cường đối thoại liên ngành và gắn kết chặt chẽ hơn với thực tiễn. Những vấn đề về con người, văn hóa, công bằng, quản trị và phát triển bền vững ngày càng cần được tiếp cận từ nhiều góc độ, kết hợp tri thức chuyên ngành với những hiểu biết sâu sắc về xã hội.

Các đại biểu cắt băng khai mạc triển lãm Nhân văn mùa Thu

Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Diễn đàn Nhân văn mùa Thu 2026 do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức. Không chỉ là nơi trao đổi kết quả nghiên cứu, diễn đàn hướng tới kết nối các học giả trong nước và quốc tế, thúc đẩy những ý tưởng mới và hình thành các chương trình hợp tác có giá trị lâu dài.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn phát biểu tại diễn đàn

Phát biểu tại diễn đàn, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, nhấn mạnh vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong việc lý giải những biến đổi của thời đại, đồng thời góp phần định hướng sự phát triển lấy con người làm trung tâm.

Theo Hiệu trưởng, sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ không chỉ mở ra những cơ hội mới mà còn đặt ra các câu hỏi về phẩm giá con người, bản sắc văn hóa, công bằng xã hội và trách nhiệm cộng đồng. Vì vậy, tiến bộ công nghệ cần đi cùng sự hiểu biết sâu sắc về con người và những giá trị làm nền tảng cho đời sống xã hội.

Từ góc nhìn đó, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn cần vượt ra ngoài phạm vi từng ngành riêng lẻ, tăng cường trao đổi phương pháp và kết nối với các lĩnh vực khoa học khác. Cách tiếp cận liên ngành giúp nhận diện đầy đủ hơn những vấn đề phức tạp, đồng thời tạo cơ sở để xây dựng các giải pháp phù hợp với bối cảnh thực tiễn.

GS.TS Hoàng Anh Tuấn kỳ vọng những trao đổi tại diễn đàn sẽ tiếp tục được chuyển hóa thành các công trình nghiên cứu chất lượng, chương trình hợp tác thiết thực và khuyến nghị chính sách có giá trị. Theo ông, ý nghĩa của hoạt động học thuật không chỉ nằm ở việc tạo ra tri thức mới, mà còn ở khả năng đưa tri thức vào thực tiễn, đóng góp cho giáo dục, văn hóa và sự phát triển của cộng đồng.

Thông điệp của diễn đàn được thể hiện qua tinh thần: “Hội tụ tri thức để mở rộng tầm nhìn. Kết nối học thuật để gia tăng năng lực. Chuyển hóa tri thức để kiến tạo giá trị phát triển”. Đây cũng là định hướng gắn kết giữa mở rộng hiểu biết, nâng cao năng lực hợp tác và phát huy giá trị ứng dụng của nghiên cứu.

Giám đốc ĐHQGHN Bùi Thế Duy phát biểu tại diễn đàn

Cùng chia sẻ quan điểm về trách nhiệm của khoa học trước những vấn đề phát triển của đất nước, Giám đốc ĐHQGHN Bùi Thế Duy nhấn mạnh, trong bối cảnh toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học xã hội và nhân văn Việt Nam đứng trước cả những thách thức lẫn cơ hội mới.

Theo Giám đốc ĐHQGHN, yêu cầu đặt ra là đổi mới mô hình phát triển theo hướng không chỉ chú trọng tăng trưởng kinh tế mà còn quan tâm đến sự phát triển toàn diện của con người, xã hội và các giá trị văn hóa Việt Nam. Bên cạnh đó, sự phát triển của AI đang làm thay đổi hoạt động nghiên cứu, giáo dục và đời sống, đồng thời đặt ra những vấn đề mới về tư duy, năng lực giải quyết vấn đề, sức khỏe tinh thần và các mối quan hệ xã hội. Đây là những lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn cần chủ động nghiên cứu, đề xuất giải pháp. Trong quá trình hội nhập, việc phát huy bản sắc văn hóa, giá trị con người và thế mạnh xã hội cũng là nền tảng quan trọng để Việt Nam nâng cao vị thế quốc tế.

Từ những yêu cầu đó, Giám đốc ĐHQGHN kỳ vọng các nhà khoa học tăng cường hợp tác với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Giáo dục cùng các cơ sở nghiên cứu, đào tạo để xây dựng, thử nghiệm và nhân rộng những mô hình phát triển dựa trên nền tảng khoa học xã hội và nhân văn, gắn nghiên cứu với thực tiễn.

Minh họa cho định hướng này, ông đề cập phong trào Làng mới (Saemaul Undong) của Hàn Quốc với kinh nghiệm phát huy sức mạnh cộng đồng, tinh thần tự lực, tự cường và sự tham gia của người dân; đồng thời nhấn mạnh tiềm năng của các mô hình hợp tác xã gắn với đổi mới sáng tạo và ứng dụng khoa học, công nghệ. Theo ông, phát triển bền vững không chỉ dựa vào thành tựu công nghệ mà còn phụ thuộc vào cách thức tổ chức xã hội, huy động nguồn lực và phát huy năng lực con người.

Giám đốc ĐHQGHN bày tỏ mong muốn diễn đàn thúc đẩy trao đổi học thuật chuyên sâu, hình thành các khuyến nghị chính sách có cơ sở khoa học, phát triển mô hình ứng dụng và mở rộng hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu, cơ quan quản lý và doanh nghiệp, qua đó phát huy vai trò của khoa học xã hội và nhân văn đối với sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Khoa học xã hội và nhân văn trước những thách thức của kỷ nguyên AI

Tọa đàm “Khoa học xã hội và nhân văn trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo” là một trong những nội dung nổi bật của diễn đàn, với sự tham gia của các học giả đến từ Canada, Italy, Trung Quốc, Bulgaria và Việt Nam.

Các diễn giả trao đổi về tác động của AI đối với hoạt động nghiên cứu, giáo dục và đời sống xã hội; đồng thời đặt ra yêu cầu xác định rõ vai trò của khoa học xã hội và nhân văn trong quá trình phát triển, ứng dụng công nghệ.

AI đang mở rộng khả năng tìm kiếm, tổng hợp và xử lý thông tin, tạo thêm công cụ hỗ trợ giảng dạy, học tập và nghiên cứu. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ cũng đặt ra những vấn đề liên quan đến độ tin cậy của thông tin, năng lực tư duy độc lập, trách nhiệm sử dụng công nghệ và cách con người tiếp nhận tri thức.

Những vấn đề này cho thấy hiệu quả công nghệ không thể chỉ được đánh giá bằng tốc độ xử lý hay khả năng tự động hóa. Cần xem xét cả tác động đối với con người, các giá trị xã hội và những nguyên tắc đạo đức chi phối quá trình phát triển. Đây là những lĩnh vực mà khoa học xã hội và nhân văn có thế mạnh, thông qua nghiên cứu hành vi, nhận thức, văn hóa và các thiết chế xã hội.

Dưới sự điều phối của PGS.TS Đỗ Văn Hùng, Trưởng khoa Quản lý thông tin, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, các học giả trao đổi về yêu cầu tăng cường đối thoại giữa khoa học xã hội, khoa học công nghệ và những lĩnh vực nghiên cứu khác. Cách tiếp cận liên ngành giúp mở rộng góc nhìn, kết hợp các phương pháp nghiên cứu và nâng cao khả năng giải quyết những vấn đề phức tạp của thời đại.

Trong giáo dục đại học, công nghệ có thể hỗ trợ người học tiếp cận thông tin nhanh hơn, nhưng năng lực đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, tư duy phản biện và vận dụng kiến thức vẫn cần được hình thành thông qua quá trình học tập có định hướng. Đối với nghiên cứu khoa học, việc sử dụng các công cụ mới cũng cần bảo đảm tính minh bạch, độ tin cậy và trách nhiệm học thuật.

Nhiều sinh viên tham dự toạ đàm cho biết, việc được trực tiếp lắng nghe các chuyên gia, học giả quốc tế chia sẻ tại phiên thảo luận bàn tròn là cơ hội quý để mở rộng kiến thức và tiếp cận những góc nhìn đa chiều về trí tuệ nhân tạo. Những trao đổi tại phiên thảo luận không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về những ứng dụng và tiềm năng của AI trong học tập, nghiên cứu, mà còn gợi mở nhiều vấn đề liên quan đến đạo đức, trách nhiệm xã hội và vai trò của con người trong quá trình phát triển công nghệ. Qua đó, sinh viên có thêm cơ hội nâng cao tư duy phản biện, nhận thức sâu sắc hơn về giá trị của khoa học xã hội và nhân văn, đồng thời khơi gợi sự quan tâm đối với các vấn đề học thuật mang tính quốc tế và liên ngành.

Ông Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương  chia sẻ tại diễn đàn

Từ góc độ hoạch định chính sách, ông Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, nhấn mạnh rằng AI có thể đưa ra câu trả lời nhưng không thể thay thế con người trong những quyết định liên quan đến giá trị và phẩm giá con người.

Theo ông, nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn cần gắn bó chặt chẽ hơn với các vấn đề thực tiễn của đất nước. Các công trình nghiên cứu không chỉ đóng góp cho tri thức học thuật mà còn cần cung cấp luận cứ khoa học, hỗ trợ nhận diện vấn đề và góp phần nâng cao chất lượng hoạch định chính sách.

Để thực hiện yêu cầu đó, cần tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục đại học, cơ quan hoạch định chính sách và các tổ chức xã hội; thúc đẩy nghiên cứu liên ngành, đồng thời tạo điều kiện để các nhà khoa học tiếp cận những vấn đề thực tiễn ngay từ quá trình xây dựng đề tài. Sự phối hợp giữa các chủ thể sẽ giúp tăng khả năng ứng dụng kết quả nghiên cứu và thu hẹp khoảng cách giữa tri thức với đời sống.

Ông Bùi Hoài Sơn cũng nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu trong việc nhận diện xu hướng, dự báo những biến đổi xã hội và chuẩn bị cơ sở khoa học cho các quyết sách. Những hướng nghiên cứu về tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục, chính sách gia đình và mô hình đại học đổi mới là các lĩnh vực có ý nghĩa thiết thực đối với Việt Nam.

Các trao đổi tại diễn đàn cho thấy khoa học xã hội và nhân văn cần tham gia tích cực vào quá trình phát triển công nghệ, thay vì chỉ đánh giá những tác động sau khi công nghệ được ứng dụng rộng rãi. Thông qua nghiên cứu về con người, văn hóa và xã hội, các ngành khoa học này có thể góp phần định hướng việc sử dụng công nghệ theo hướng có trách nhiệm, phù hợp với bối cảnh và phục vụ lợi ích lâu dài của cộng đồng.

Thúc đẩy hợp tác quốc tế, lan tỏa giá trị tri thức và di sản

Bên cạnh đối thoại học thuật, Diễn đàn Nhân văn mùa Thu 2026 chú trọng mở rộng mạng lưới hợp tác quốc tế, tăng cường kết nối giữa nghiên cứu, đào tạo và thực tiễn. Trong môi trường học thuật ngày càng gắn kết, hợp tác xuyên biên giới tạo cơ hội trao đổi chuyên môn, tiếp cận phương pháp mới và phát triển những chương trình nghiên cứu chung.

Chia sẻ tại diễn đàn, GS. Andrew Hardy, Giám đốc Viện Viễn Đông Bác cổ Pháp (EFEO), nhấn mạnh rằng hợp tác quốc tế cần được xây dựng trên cam kết lâu dài và hướng tới những kết quả thiết thực, đặc biệt trong giáo dục và đào tạo.

Từ kinh nghiệm hợp tác với các cơ sở giáo dục Việt Nam, ông cho rằng những thỏa thuận chỉ thực sự phát huy giá trị khi được triển khai bằng các hoạt động cụ thể và sự tham gia thường xuyên của các bên. Trong đó, giảng viên và sinh viên giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì, phát triển các kết nối học thuật. Hoạt động trao đổi, học ngôn ngữ và tiếp xúc với các nền văn hóa khác nhau giúp người học mở rộng hiểu biết, đồng thời tạo nền tảng cho sự hợp tác bền vững.

Trong khuôn khổ diễn đàn, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn ký kết các thỏa thuận hợp tác với nhiều cơ quan, doanh nghiệp và đối tác giáo dục trong nước, quốc tế. Các đối tác gồm Báo Nhân Dân, Báo Tiền Phong, Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp sáng tạo quốc gia, Megacom quốc tế, Appota, Omega Việt Nam, Công ty Cổ phần Hệ thống mạng thông tin tích hợp tối ưu và Trường Truyền thông thuộc Đại học Giao thông Thượng Hải.

Việc mở rộng mạng lưới đối tác tạo cơ sở để nhà trường tăng cường kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu và nhu cầu xã hội. Hợp tác với các cơ quan báo chí góp phần đưa kết quả nghiên cứu đến gần hơn với công chúng; sự tham gia của doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo mở ra cơ hội phối hợp chuyên môn, phát triển hoạt động ứng dụng và tăng cường trải nghiệm thực tiễn cho người học.

Thông qua các mối liên kết này, nhà trường có thêm điều kiện tiếp cận những vấn đề mới của đời sống văn hóa, xã hội và thị trường lao động. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục đổi mới hoạt động đào tạo, nghiên cứu theo hướng đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn, đồng thời phát huy vai trò của trường đại học trong phục vụ cộng đồng.

Với chuỗi hoạt động học thuật, hợp tác và trưng bày, Diễn đàn Nhân văn mùa Thu 2026 tạo không gian kết nối giữa các nhà khoa học, cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng. Những trao đổi tại diễn đàn đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa tri thức thành các công trình nghiên cứu chất lượng, chương trình hợp tác hiệu quả và khuyến nghị chính sách có giá trị.

Đây cũng là hướng đi để khoa học xã hội và nhân văn tiếp tục phát huy vai trò trong giải quyết các thách thức của thời đại, bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa, đóng góp thiết thực cho giáo dục và sự phát triển bền vững của đất nước.

Cùng với các hoạt động hợp tác, diễn đàn giới thiệu những thành tựu nghiên cứu và giá trị tư liệu, di sản văn hóa. Từ ngày 19 đến 29/10/2026, tại sảnh tầng 1, Nhà E, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tổ chức trưng bày các ấn phẩm thuộc Tùng thư Khoa học Xã hội và Nhân văn cùng không gian “Cổ Kim Quán Bích”. Điểm nhấn của trưng bày là 12 tài liệu đã được xử lý bảo quản, gồm 4 bức tranh và 8 bản dập các văn bia, hoa văn và tranh tường. Các tư liệu góp phần giới thiệu giá trị của nguồn tài liệu văn hóa, đồng thời cho thấy ý nghĩa của công tác sưu tầm, bảo quản và phát huy di sản đối với nghiên cứu, giảng dạy. Việc giới thiệu các ấn phẩm và tư liệu tới công chúng cũng mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức ngoài khuôn khổ hội thảo chuyên môn. Qua đó, người xem có thêm điều kiện tìm hiểu giá trị di sản và nhận thức rõ hơn vai trò của việc gìn giữ ký ức văn hóa trong bối cảnh xã hội biến đổi nhanh chóng.