GS. Furuta Motoo - Một “nhà khoa học Made in Vietnam” khép lại nhiệm kỳ đặc biệt

Sau hơn nửa thế kỷ gắn bó với Việt Nam, GS.TS. Furuta Motoo không chỉ được biết đến là một học giả uy tín hàng đầu về Việt Nam học, mà còn là Hiệu trưởng người nước ngoài đầu tiên của Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), người đặt nền móng kết nối tri thức giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Sau 10 năm dẫn dắt Trường ĐH Việt Nhật, ĐHQGHN (2016-2026), GS. Furuta Motoo sẽ chính thức kết thúc nhiệm kỳ Hiệu trưởng vào tháng 4 tới đây, khép lại một chặng đường đặc biệt, đồng thời mở ra một vai trò mới trong hành trình gắn bó với Việt Nam.

Nhịp cầu tri thức Việt – Nhật

GS. Furuta Motoo bắt đầu công tác tại ĐHQGHN từ năm 2016 với tư cách là Hiệu trưởng Trường ĐH Việt Nhật - Hiệu trưởng người nước ngoài đầu tiên trong lịch sử ĐHQGHN. Suốt một thập kỷ, dưới sự dẫn dắt của Giáo sư, Trường ĐH Việt Nhật đã định hình bản sắc học thuật, phát triển các chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu gắn với thực tiễn.

Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội” cho GS.TS. Furuta Motoo, Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Nhật vì đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển của ĐHQGHN

Phát biểu tại lễ tri ân GS. Furuta Motoo do Trường ĐH Việt Nhật tổ chức vào ngày 24/3/2026, thay mặt lãnh đạo ĐHQGHN, Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn bày tỏ lòng tri ân sâu sắc và lời chúc mừng trân trọng nhất tới GS Furuta Motoo – người đã đóng góp cho sự phát triển của Trường ĐH Việt Nhật bằng kinh nghiệm, trí tuệ và tình cảm sâu nặng của mình. Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn nhấn mạnh, đóng góp của Giáo sư không chỉ nằm ở các kết quả cụ thể, mà còn ở tâm huyết và vai trò dẫn dắt, tạo nền tảng cho các giai đoạn phát triển tiếp theo.

Không chỉ trong vai trò quản lý, GS. Furuta Motoo còn là học giả tiêu biểu góp phần đưa Việt Nam học ra thế giới. Tại Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ bảy, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định các nhà Việt Nam học quốc tế chính là những người "mang Việt Nam đến với thế giới và mang thế giới đến với Việt Nam", trong đó Giáo sư Furuta Motoo là một hình mẫu tiêu biểu.

Phó Giám đốc ĐHQGHN Phạm Bảo Sơn phát biểu tại buổi lễ

Phó Giám đốc Phạm Bảo Sơn bày tỏ, bài giảng đặc biệt với chủ đề: “Con đường nghiên cứu Việt Nam hơn 50 năm của tôi: Từ quá khứ đến tương lai” của GS. Furuta không chỉ là dấu mốc khép lại một chặng đường công tác trên cương vị Hiệu trưởng, mà còn là sự tổng kết giàu ý nghĩa của một hành trình nghiên cứu và cống hiến bền bỉ cho khoa học và giáo dục. Đây cũng là sự ghi nhận xứng đáng đối với những đóng góp to lớn, đầy trách nhiệm và tâm huyết mà Giáo sư đã dành cho Trường ĐH Việt Nhật và ĐHQGHN.

Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki bày tỏ vinh dự được tham dự bài giảng của Hiệu trưởng Furuta Motoo – người đã có những đóng góp to lớn và bền bỉ cho sự phát triển của Trường ĐH Việt Nhật trong suốt thời gian qua.

Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki phát biểu tại buổi lễ

Với mục tiêu đào tạo thế hệ lãnh đạo tiếp theo có thể hoạt động trên phạm vi toàn cầu, ngay từ khi thành lập, Hiệu trưởng Furuta đã dồn toàn bộ tâm huyết để xây dựng nền móng cho Trường ĐH Việt Nhật với tư cách là Hiệu trưởng đầu tiên. Đại sứ Ito Naoki đánh giá, dưới sự lãnh đạo mạnh mẽ của GS. Furuta, các chương trình đào tạo không ngừng được mở rộng qua từng năm, đưa Nhà trường phát triển cả về quy mô và chất lượng. Những đóng góp này là vô cùng to lớn và khó có thể đo đếm.

Về định hướng phát triển trong thời gian tới, trong bối cảnh Việt Nam xác định “thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo” là động lực cốt lõi cho phát triển, Trường ĐH Việt Nhật cần hướng tới trở thành một đại học định hướng nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, bên cạnh triết lý giáo dục truyền thống về khai phóng và phát triển bền vững. Đại sứ cho biết, Nhật Bản sẽ tiếp tục nỗ lực hết mình để hỗ trợ Trường ĐH Việt Nhật nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế và phát triển hơn nữa trong tương lai.

GS.TSKH Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐHQGHN chia sẻ tại sự kiện

Chia sẻ tại sự kiện, GS.TSKH Vũ Minh Giang – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo ĐHQGHN xúc động nhắc lại mối thâm giao gần 40 năm giữa hai ông, bắt đầu từ năm 1988. Ông cho biết, điều trân quý nhất là GS. Furuta từng gọi ông là “người bạn đáng tin cậy” – một lời đánh giá rất cao trong văn hóa Nhật Bản, thể hiện sự trân trọng sâu sắc dựa trên chữ “Tín”.

Theo GS.TSKH. Vũ Minh Giang, GS. Furuta Motoo là học giả lớn, gắn bó với Việt Nam từ rất sớm và có đóng góp quan trọng trên cả phương diện học thuật, giáo dục và ngoại giao học thuật. Ông không chỉ thúc đẩy mạnh mẽ ngành Việt Nam học tại Nhật Bản mà còn âm thầm kết nối các trường đại học lớn trong khu vực, góp phần đưa Việt Nam vào trung tâm mạng lưới hợp tác học thuật Đông Á. Với những cống hiến bền bỉ, GS. Furuta Motoo được xem là người bạn lớn của Việt Nam, đã dành trọn tâm huyết để vun đắp tình hữu nghị Việt Nam – Nhật Bản.

Nói về hành trình của mình, GS. Furuta Motoo chia sẻ: "Việt Nam là mối tình đầu của tôi và tôi rất trung thành với tình đầu của mình suốt nửa thế kỷ nay. Có thể nói rằng tôi là một nhà khoa học nước ngoài Made in Vietnam".

Không chỉ nghiên cứu, ông còn sống, làm việc và sử dụng thành thạo tiếng Việt trong giảng dạy cũng như đời sống. Những trải nghiệm đó được chắt lọc trong nhiều công trình, trong đó có cuốn Việt Nam – Một góc nhìn từ Nhật Bản (2025), như một cách kể lại Việt Nam bằng góc nhìn vừa khách quan, vừa giàu tình cảm.

Dấu mốc khép lại – giá trị còn lan tỏa

Trong bài giảng cuối cùng trên cương vị Hiệu trưởng, GS. Furuta Motoo nhấn mạnh sự chuyển dịch của ngành Việt Nam học tại Nhật Bản: từ nghiên cứu dựa trên tư liệu gián tiếp sang tiếp cận bằng tiếng Việt, gắn với trải nghiệm thực địa và đời sống xã hội.

GS. Furuta Motoo - Hiệu trưởng người nước ngoài đầu tiên của ĐHQGHN

Ông cho biết từng tiếp cận Việt Nam như một "trung tâm" để hiểu thế giới, nhưng sau thời gian sống lâu dài, nhận ra cần nhìn Việt Nam trong cả bối cảnh quốc tế lẫn những đặc trưng rất riêng.

Một luận điểm nổi bật là "sức mạnh từ dưới lên" – sự linh hoạt, khả năng thích ứng và những sáng kiến từ cơ sở đã góp phần tạo nên sức sống của xã hội Việt Nam, đặc biệt trong giai đoạn khó khăn sau chiến tranh và quá trình hình thành đường lối Đổi mới.

Bên cạnh đó, nghiên cứu về nạn đói năm 1945 với phương pháp điều tra thực địa cũng là một đóng góp quan trọng, giúp làm rõ mức độ nghiêm trọng của thảm họa và thúc đẩy hiểu biết lịch sử giữa Việt Nam và Nhật Bản.

Bài giảng không chỉ đánh dấu việc kết thúc nhiệm kỳ hiệu trưởng, mà còn là sự tổng kết một hành trình dài trong nghiên cứu và giáo dục, góp phần đưa Việt Nam học trở thành cầu nối tri thức giữa hai nền văn hóa.

“Một bài giảng rồi sẽ khép lại, một nhiệm kỳ công tác rồi sẽ hoàn thành, nhưng những giá trị, những dấu ấn tốt đẹp được hun đúc từ tâm huyết của một người thầy, một nhà khoa học và một người Hiệu trưởng sẽ còn tiếp tục lan tỏa, truyền cảm hứng cho các thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên mai sau. Đó chính là những giá trị bền vững mà thời gian không thể làm phai nhạt”, Phó Giám đốc ĐHQGHN Phạm Bảo Sơn chia sẻ.

Với GS. Furuta Motoo, hành trình phía trước có thể ở một vai trò khác, nhưng vẫn tiếp nối câu chuyện đã theo ông suốt nửa thế kỷ: kể về Việt Nam với thế giới, và đưa thế giới đến gần hơn với Việt Nam.

Về GS.TS. Furuta Motoo - Hiệu trưởng sáng lập Trường Đại học Việt Nhật, ĐHQGHN

GS.TS. Furuta Motoo hiện là Chủ tịch Hội hữu nghị Nhật-Việt, Hiệu trưởng Trường ĐH Việt Nhật - ĐHQGHN, đồng thời là một học giả uy tín trong lĩnh vực Việt Nam học. Với hơn nửa thế kỷ gắn bó, nghiên cứu về lịch sử và chính trị cận đại Việt Nam, Giáo sư nhận mình là “nhà khoa học nước ngoài Made in Việt Nam”. Ông học tiếng Việt từ các thầy cô người Việt và sử dụng thành thạo trong nghiên cứu, giảng dạy cũng như đời sống thường ngày.

Không chỉ đóng góp qua các công trình khoa học, GS.TS. Furuta còn truyền tải những góc nhìn bình dị mà sâu sắc, được chắt lọc từ trải nghiệm sống và làm việc lâu dài tại Việt Nam, vào các ấn phẩm chuyên khảo. Năm 2025, cuốn sách “Việt Nam - Một góc nhìn từ Nhật Bản” được xuất bản, mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh quan hệ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản ngày càng sâu rộng, đồng thời hướng tới Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh Việt Nam (2/9). Tác phẩm vừa làm phong phú thêm kho tàng tri thức Việt Nam học, vừa là minh chứng sinh động cho tình cảm gắn bó bền bỉ và những cống hiến thầm lặng của các nhà khoa học Nhật Bản dành cho Việt Nam.

GS.TS. Furuta từng là Hiệu trưởng Trường Đại cương, Đại học Tokyo (2001-2002); Phó Giám đốc Đại học Tokyo (2004-2006); Giám đốc thư viện Đại học Tokyo (2009-2015); trước khi giữ chức Hiệu trưởng Trường ĐH Việt Nhật, ĐHQGHN, từ năm 2016.

Trên cương vị này, GS.TS. Furuta không ngừng nỗ lực hiện thực hóa tầm nhìn xây dựng Trường ĐH Việt Nhật trở thành đại học nghiên cứu hàng đầu trong nước và khu vực, dựa trên triết lý giáo dục khai phóng, khoa học bền vững và tinh thần đổi mới sáng tạo. Với tâm huyết “lấy người học làm trung tâm”, Giáo sư đặc biệt quan tâm đến việc tạo dựng môi trường học tập quốc tế, mở rộng cơ hội trao đổi học thuật và hỗ trợ học bổng cho sinh viên. Ông nhiều lần dành phần thưởng, nhuận bút từ các công trình nghiên cứu để trao tặng học bổng, tiếp thêm động lực học tập và nghiên cứu cho các thế hệ sinh viên Trường ĐH Việt Nhật.

Những đóng góp của GS.TS. Furuta Motoo được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý như bằng Tiến sĩ danh dự của Đại học Quốc gia Hà Nội (2003), Giải thưởng Nhà nước về khoa học công nghệ (2012), Huân chương Hữu nghị (2013), Giải thưởng Bảo Sơn (2024)... và mới đây nhất là bằng khen của Đại sứ quán Nhật Bản tại Việt Nam (2025).