Tinh thần “Từng ngày-từng đêm” truy tìm danh tính liệt sĩ
Ngày 26/10/2026, chị Trần Thị Ánh, cán bộ Trung tâm Pháp y Hà Nội, hiện đang là học viên chương trình Thạc sĩ Công nghệ kỹ thuật Y sinh (MBET) tại Trường Quốc tế, ĐHQGHN, được Uỷ ban nhân dân thành phố Hà Nội trao tặng Bằng khen vì thành tích trong công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ khi tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”.
Theo phân công của đơn vị, chị Ánh đón nhận nhiệm vụ với niềm vinh dự cùng nỗi lo phải làm thật tốt. Trong suy nghĩ của chị, với mỗi trường hợp cần xác định danh tính là một gia đình có thể đã chờ đợi tin tức người thân qua nhiều thế hệ. Trách nhiệm ấy đã đi theo chị trong từng đợt công tác, từ lúc chuẩn bị hồ sơ, dụng cụ đến khi hoàn tất bàn giao mẫu.
 |
| Chị Trần Thị Ánh thực hiện lấy mẫu tại nghĩa trang Mai Dịch (Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam) |
Chia sẻ về những ngày tháng ấy, nữ học viên bồi hồi nhớ lại. Công việc chính của chị là hỗ trợ thu nhận mẫu vật, kiểm tra thông tin, ghi nhận, mã hóa, bảo quản và bàn giao theo quy trình chuyên môn. Những mẫu vật này sau đó được chuyển đến các cơ quan có thẩm quyền để thực hiện các bước phân tích ADN, đối chiếu dữ liệu và xác định danh tính. Bởi vậy, ngay từ khâu ban đầu, thông tin phải được ghi nhận đầy đủ, mã mẫu cần được kiểm tra chính xác và các thao tác phải đảm bảo yêu cầu chuyên môn
Chị Ánh cho biết, điều khó nhất là duy trì sự tỉ mỉ và tập trung trong điều kiện thực địa có nhiều trở ngại. Theo năm tháng, hài cốt của các chiến sĩ đã chịu nhiều tác động của biến đổi môi trường, một số trường hợp cho thấy mẫu vật sót lại còn rất ít, thậm chí rất khó để tìm các mảnh tương ứng. Những phần mộ được xây dựng, tôn tạo qua nhiều giai đoạn cũng khiến việc tiếp cận mất nhiều thời gian, công sức.
Trong những ngày làm việc ở xã Hồng Sơn, chị và các thành viên trong đoàn phải nghỉ lại tại Ban Chỉ huy quân sự xã. Cả đoàn duy trì tiến độ, làm việc không ngừng nghỉ, có những đợt công tác nối dài từ sáng đến đêm, có những hôm chị trở về nhà thì đồng hồ đã điểm 2 giờ sáng. Thậm chí, chị cùng các cộng sự vẫn kiên trì, nhịp nhàng phối hợp lấy mẫu tại 52 phần mộ vào lúc nửa đêm tại nghĩa trang liệt sĩ Hiền Ninh, xã Nội Bài. Mệt mỏi sau nhiều giờ làm việc, mọi người vẫn phải giữ sự tỉnh táo, đặc biệt là khi ghi thông tin và kiểm tra mẫu, nếu một ký tự trên nhãn chưa khớp cũng không được phép bỏ qua. Khi thông tin chưa thống nhất hoặc tình trạng mẫu có vấn đề, cả nhóm phải dừng để rà soát, trao đổi cách xử lý. Có thể nói, áp lực tiến độ là luôn hiện hữu, song sự nóng vội hoàn toàn có thể ảnh hưởng đến công sức của nhiều người và giá trị của mẫu trong những bước phân tích tiếp theo.
 |
| Qua các đợt công tác, chị Ánh càng cảm nhận rõ vai trò của từng lực lượng tham gia |
Qua các đợt công tác, chị càng cảm nhận rõ vai trò của từng lực lượng tham gia. Các cán bộ quân sự sẽ có mặt để hỗ trợ tiếp cận những vị trí khó, nhân viên y tế và lực lượng địa phương cùng phối hợp tại hiện trường, chị và đồng đội cùng kiểm tra hồ sơ, thu nhận và quản lý mẫu. Theo chia sẻ của chị, trong quá trình tham gia chiến dịch, chị cùng đồng nghiệp và các lực lượng phối hợp đã thu nhận gần 1.000 mẫu hài cốt liệt sĩ tại 11 xã, phường của Hà Nội. Kết quả này là tổng hòa của sự kiên trì và công sức không chỉ của riêng chị mà là của cả đội ngũ pháp y cùng tập thể lãnh đạo, cán bộ cùng tham gia vào chiến dịch này.
Có những lúc nhìn phần hài cốt còn lại, chị Ánh nghĩ đến cuộc đời của người đã nằm xuống. Họ từng có một cái tên, một quê hương, một gia đình. Bởi vậy, chị thấy nhẹ lòng mỗi khi một phần việc khó được cả nhóm hoàn tất, mẫu đã đủ thông tin và được bàn giao đúng quy định. Với chị, đó là thêm một cơ hội cho hành trình tìm lại danh tính, cũng là thêm hy vọng cho những người thân vẫn đang chờ đợi. Những đóng góp của chị Ánh cùng đồng đội đã tạo thêm nguồn mẫu phục vụ giám định ADN, mở thêm cơ hội xác định danh tính liệt sĩ. Bằng khen của UBND thành phố Hà Nội là sự ghi nhận xứng đáng cho những nỗ lực bền bỉ của chị, từ việc vượt qua khó khăn tại hiện trường đến giữ sự cẩn trọng trong từng phần việc được giao. Cùng với công việc trên, chị Ánh vẫn theo học chương trình Thạc sĩ Công nghệ kỹ thuật y sinh tại Trường Quốc tế, ĐHQGHN.
 |
| Công tác lấy mẫu và xử lý chuyên môn tại hiện trường (Ảnh: Công Đạt/Báo ảnh Việt Nam) |
Pháp y – Y sinh là những kiến thức gắn liền với nhau
Quyết định theo học thạc sĩ ngành y sinh của chị Ánh xuất phát từ những yêu cầu tất yếu trong công việc. Qua quá trình công tác ở trung tâm, chị nhận thấy lĩnh vực pháp y ngày càng gắn chặt với sự phát triển của công nghệ sinh học, di truyền học và các phương pháp phân tích hiện đại. Kinh nghiệm làm nghề cần được bổ sung bằng kiến thức khoa học để người thực hiện có thể tiếp cận công nghệ mới, hiểu rõ cơ sở của các phương pháp đang được ứng dụng. Lựa chọn Trường Quốc tế, chị mong muốn được học tập trong môi trường có tính liên ngành, kết nối y học với công nghệ sinh học, kỹ thuật và khoa học dữ liệu. Những kiến thức chị đặc biệt quan tâm gồm sinh học phân tử, di truyền học, công nghệ phân tích ADN và xử lý dữ liệu y sinh. Đối với chị, đây là những hướng kiến thức có liên hệ thiết thực với công tác giám định, hỗ trợ nhận dạng cá thể và xử lý thông tin chuyên môn.
Theo chị Ánh, những kiến thức được học tại VNU-IS giúp chị hiểu rõ hơn vai trò của chất lượng mẫu đầu vào đối với khả năng phân tích ADN. Từ đó, chị càng ý thức về việc lựa chọn mẫu phù hợp, hạn chế nhiễm chéo và bảo quản đúng quy trình để gìn giữ giá trị của mẫu cho các bước phân tích tiếp theo. Trong một lần lấy mẫu tại nghĩa trang liệt sĩ ở xã Hồng Sơn, khi nhóm công tác nhận thấy các răng còn được bảo tồn tương đối tốt. Chị giải thích, răng có cấu trúc bảo vệ khá tốt nên có thể là nguồn vật liệu hữu ích cho phân tích ADN trong điều kiện phù hợp. Việc hiểu cơ sở khoa học ấy giúp chị nhận thức rõ hơn ý nghĩa của từng thao tác khi cùng đồng nghiệp làm sạch, lựa chọn và thu nhận mẫu, cũng như kiểm soát những yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu.
 |
| Chị Ánh luôn có mặt và hoàn thành các yêu cầu học tập tại lớp Thạc sĩ Công nghệ kỹ thuật Y sinh (MBET) |
Bên cạnh kiến thức chuyên ngành, chị cho biết quá trình học thạc sĩ còn giúp rèn luyện tư duy nghiên cứu, khả năng phân tích, đánh giá vấn đề và cách tiếp cận công việc có hệ thống. Kỹ năng tổ chức công việc, phối hợp nhóm và xử lý tình huống cũng trở nên hữu ích khi thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện thời gian gấp rút, khối lượng công việc lớn và cần sự phối hợp của nhiều lực lượng. Những trải nghiệm tại hiện trường tiếp tục đem đến cho chị động lực học tập. Mỗi nội dung được học có thêm ý nghĩa khi chị có thể liên hệ với một yêu cầu cụ thể trong công việc, hiểu vì sao cần thực hiện cẩn trọng và phần việc của mình ảnh hưởng như thế nào đến các khâu tiếp theo.
“Điều khiến tôi xúc động nhất là mỗi khi thu nhận được một mẫu xương hoặc răng có khả năng phục vụ phân tích ADN, tôi lại nghĩ rằng mình đang góp thêm một cơ hội để một người liệt sĩ được trả lại tên, một gia đình có thêm hy vọng tìm được người thân”, chị Trần Thị Ánh chia sẻ.
