Công trình được phát triển từ đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên năm học 2024-2025: “Nghiên cứu xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá các giá trị phục vụ quản lý di sản văn hóa: Trường hợp nghiên cứu tại “Tứ đại danh thắng xứ Đoài””. Từ những vấn đề đặt ra trong thực tiễn quản trị di sản, hai sinh viên đã từng bước tiếp cận bằng phương pháp khoa học, mở rộng nghiên cứu và hướng tới công bố quốc tế.
Bản tin ĐHQGHN đã có cuộc trao đổi với hai tác giả của công trình về ý nghĩa và giá trị của nghiên cứu này.
Từ những trăn trở trong thực tiễn quản trị di sản
-Cơ duyên nào đưa hai bạn đến với nghiên cứu và cùng thực hiện công trình về quản trị tài nguyên di sản văn hóa? Động lực lớn nhất khiến các bạn theo đuổi nghiên cứu này là gì?
Công trình bài báo quốc tế của chúng em được phát triển từ đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên năm học 2024-2025. Cơ duyên để chúng em cùng thực hiện đề tài bắt đầu từ những trao đổi trong quá trình học tập và sự định hướng của thầy cô.
 |
| Nguyễn Mỹ Linh hiện là sinh viên năm thứ tư, ngành Quản trị tài nguyên di sản, Khoa Công nghiệp văn hóa và Di sản; Trần Thị Thảo Linh là sinh viên năm thứ ba, ngành Quản trị Đô thị thông minh và bền vững, Khoa Kiến trúc, Đô thị và Khoa học bền vững, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQGHN. |
Chúng em nhận thấy một thực tiễn rằng, hoạt động quản trị di sản văn hóa tại nhiều địa phương luôn đối mặt với những mâu thuẫn trong bảo tồn và khai thác hợp lý các giá trị đa dạng của di sản. Các bên liên quan có thể có những cách nhìn nhận khác nhau về giá trị lịch sử, văn hóa, giáo dục, cảnh quan hay du lịch. Vì vậy, việc xác định các tiêu chí và mức độ ưu tiên một cách có cơ sở là rất cần thiết. Đây cũng là câu hỏi khoa học mà chúng em mong muốn tìm hiểu và góp phần làm rõ.
Động lực lớn nhất của chúng em là mong muốn biến những băn khoăn từ thực tiễn thành một nghiên cứu có thể hỗ trợ quá trình ra quyết định trong quản lý di sản.
Trong quá trình thực hiện, chúng em gặp không ít khó khăn do kinh nghiệm nghiên cứu còn hạn chế, khối lượng kiến thức và phương pháp mới cần tiếp cận khá lớn, trong khi thời gian thực hiện tương đối gấp. Tuy nhiên, sự hướng dẫn tận tình của thầy cô, tinh thần hợp tác của hai thành viên và đam mê nghiên cứu khoa học đã giúp chúng em kiên trì hoàn thiện nghiên cứu.
Với chúng em, giá trị lớn nhất của hành trình này không chỉ nằm ở kết quả công bố, mà còn là cơ hội học cách đặt câu hỏi từ thực tiễn, tiếp cận vấn đề một cách có hệ thống và giải quyết vấn đề bằng phương pháp khoa học. Đây cũng là cơ hội để chúng em nhận thức rõ hơn trách nhiệm của người trẻ đối với việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa.
Khi khác biệt chuyên ngành trở thành lợi thế
-Công trình là sự kết hợp giữa Công nghiệp văn hóa và Di sản với Kiến trúc, Đô thị và Khoa học bền vững. Sự khác biệt về chuyên ngành đã bổ trợ cho nhau như thế nào trong quá trình nghiên cứu?
Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, sự khác biệt về chuyên ngành ban đầu đặt ra yêu cầu chúng em phải thống nhất về khái niệm, cách tiếp cận và các từ khóa nghiên cứu. Tuy nhiên, khi đi sâu vào đề tài, chúng em nhận ra đây chính là một lợi thế quan trọng.
Di sản văn hóa không chỉ là một đối tượng cần bảo tồn mà còn chứa đựng các giá trị lịch sử, văn hóa, xã hội, cảnh quan, giáo dục và phát triển kinh tế. Vì vậy, việc tiếp cận từ nhiều góc nhìn chuyên môn là rất cần thiết.
 |
| Đoàn rước lễ và kiệu tại lễ hội chùa Tây Phương |
Từ góc độ Công nghiệp văn hóa và Di sản, chúng em tập trung nhận diện các nhóm giá trị của di sản, cách những giá trị này được các chủ thể khác nhau nhìn nhận, cũng như điều kiện để bảo tồn và phát huy di sản một cách phù hợp. Trong khi đó, góc nhìn từ Kiến trúc, Đô thị và Khoa học bền vững giúp chúng em đặt di sản trong bối cảnh không gian và phát triển rộng hơn, bao gồm tác động của đô thị hóa, du lịch, hạ tầng, hoạt động kinh tế và nhu cầu của cộng đồng địa phương.
Nhờ đó, chúng em không xem bảo tồn và phát triển là hai mục tiêu đối lập, mà hướng tới tìm kiếm sự cân bằng giữa bảo vệ giá trị cốt lõi của di sản với việc khai thác hợp lý các giá trị đó.
Bên cạnh cách tiếp cận liên ngành, chúng em ứng dụng phương pháp định lượng vào quá trình đánh giá giá trị di sản và xác định mức độ ưu tiên, qua đó có thể so sánh sự khác biệt trong quan điểm của các bên liên quan. Đây là cơ sở hỗ trợ quá trình ra quyết định trong phân bổ nguồn lực bảo tồn và khai thác các giá trị đa dạng của di sản văn hóa.
Từ “Tứ đại danh thắng xứ Đoài” đến bài học nghiên cứu quốc tế
-Trong quá trình khảo sát “Tứ đại danh thắng xứ Đoài”, điều gì khiến hai bạn ấn tượng nhất? Và đâu là vấn đề về di sản mà các bạn cho rằng cần được tiếp cận bằng những phương pháp khoa học mới?
Điều khiến chúng em ấn tượng nhất là sự đa dạng và đan xen giữa các giá trị di sản. Mỗi địa điểm không chỉ có ý nghĩa về lịch sử, kiến trúc hoặc cảnh quan, mà còn gắn với ký ức cộng đồng, đời sống tín ngưỡng, thực hành văn hóa và những giá trị tinh thần.
 |
| Lễ hội chùa Thầy |
Qua đó, chúng em nhận thấy một di sản không thể được đánh giá chỉ từ một góc nhìn duy nhất. Cách nhìn nhận của cộng đồng địa phương, du khách, nhà quản lý và chuyên gia có thể vừa tương đồng, vừa có những khác biệt đáng lưu ý.
Từ thực tế đó, câu hỏi khiến chúng em trăn trở là: khi nguồn lực dành cho bảo tồn luôn có giới hạn, cần ưu tiên bảo vệ và phát huy những giá trị nào? Đồng thời, làm thế nào để việc khai thác một giá trị, chẳng hạn giá trị du lịch hoặc kinh tế, không làm suy giảm các giá trị lịch sử, văn hóa, cảnh quan hay tinh thần của di sản?
Theo chúng em, quản lý di sản cần được hỗ trợ bằng những cách tiếp cận khoa học linh hoạt, có khả năng nhận diện, đánh giá và so sánh các nhóm giá trị từ nhiều góc nhìn khác biệt.
Chúng em cũng xác định nghiên cứu này mới là một bước tiếp cận ban đầu. Quản lý di sản là vấn đề phức tạp, chịu tác động của nhiều chủ thể và điều kiện địa phương, do đó cần tiếp tục được kiểm chứng, bổ sung dữ liệu và hoàn thiện phương pháp. Từ trường hợp “Tứ đại danh thắng xứ Đoài”, chúng em mong muốn góp phần thử nghiệm một hướng tiếp cận có cơ sở khoa học, qua đó hỗ trợ cân bằng giữa bảo tồn, quản lý và phát huy giá trị di sản văn hóa trong bối cảnh hiện nay.
-Công bố bài báo trên một tạp chí quốc tế thuộc nhóm Q1 là thành quả đáng tự hào đối với sinh viên. Hai bạn đã gặp những khó khăn, thử thách nào trong quá trình hoàn thiện bài báo?
Đối với chúng em, hoàn thiện một bài báo quốc tế là thử thách lớn hơn nhiều so với việc hoàn thành đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên ban đầu.
Khó khăn đầu tiên là giới hạn dung lượng của bài báo trong khi đề tài có khá nhiều nội dung, dữ liệu và kết quả. Chúng em phải liên tục xem xét đâu là kết quả thực sự trả lời trực tiếp cho câu hỏi nghiên cứu, đâu là nội dung cần giữ lại để làm rõ đóng góp của công trình và đâu là phần cần rút gọn.
 |
Thách thức lớn nhất là cô đọng nội dung mà không làm mất đi ý nghĩa khoa học. Qua quá trình đó, chúng em hiểu rằng một bài báo khoa học tốt không phải là tập hợp thật nhiều thông tin, mà cần có câu hỏi rõ ràng, phương pháp phù hợp, kết quả có trọng tâm và một mạch lập luận nhất quán.
Bên cạnh đó, yêu cầu của tạp chí quốc tế đòi hỏi sự cẩn trọng trong từng chi tiết. Từ số liệu, phương pháp, thuật ngữ, tài liệu tham khảo, bảng biểu, bản đồ đến cách diễn giải kết quả đều cần được kiểm tra và điều chỉnh nhiều lần.
Quá trình phản biện và chỉnh sửa cũng giúp chúng em nhìn nhận nghiên cứu một cách khách quan hơn. Những góp ý của phản biện buộc chúng em phải giải thích rõ hơn về phương pháp, đồng thời so sánh và thảo luận kết quả với những nghiên cứu đi trước. Đây là trải nghiệm rất quý giá, giúp chúng em hiểu rằng công bố quốc tế không chỉ là hoàn thành một bản thảo, mà là quá trình đối thoại khoa học nghiêm túc, đòi hỏi tính minh bạch, chính xác và tinh thần sẵn sàng tiếp thu.
-Từ trải nghiệm nghiên cứu và công bố quốc tế lần này, hai bạn nhìn nhận thế nào về cơ hội dành cho sinh viên ĐHQGHN trong nghiên cứu khoa học? Các bạn muốn gửi gắm điều gì tới những sinh viên đang có ý tưởng nhưng còn e ngại chưa bắt đầu?
Từ trải nghiệm của chúng em, sinh viên ĐHQGHN có nhiều điều kiện thuận lợi để tham gia nghiên cứu khoa học. Hằng năm, nhà trường và các đơn vị đào tạo tổ chức các chương trình nghiên cứu khoa học sinh viên, các hội thảo học thuật trong nước và quốc tế cùng nhiều hoạt động hỗ trợ khác.
Quan trọng hơn, sinh viên có cơ hội được trao đổi, học hỏi và nhận hướng dẫn từ các thầy cô có chuyên môn, kinh nghiệm nghiên cứu. Với chúng em, sự đồng hành của thầy cô đặc biệt có ý nghĩa ở giai đoạn đầu, khi chúng em còn chưa có nhiều kinh nghiệm về cách đặt câu hỏi nghiên cứu, lựa chọn phương pháp, xử lý kết quả và hoàn thiện bản thảo khoa học.
Tuy nhiên, chúng em cũng nhận ra rằng cơ hội chỉ thực sự trở thành kết quả khi người học chủ động bắt đầu. Trước khi thực hiện đề tài, chúng em từng băn khoăn liệu mình đã có đủ kiến thức hay chưa, liệu một đề tài sinh viên có thể tạo ra đóng góp có ý nghĩa hay không, và liệu mình có đủ khả năng để hoàn thiện một bài báo quốc tế.
Nhưng quá trình nghiên cứu cho thấy những câu hỏi đó không thể được giải đáp hoàn toàn trước khi bắt tay vào làm. Chính việc đọc tài liệu, thử nghiệm phương pháp, nhận góp ý và sửa đổi từng bước đã giúp chúng em hiểu rõ hơn về vấn đề nghiên cứu cũng như năng lực của bản thân.
 |
| Hiệu trưởng Trường Khoa học liên nghành và Nghệ thuật, ĐHQGHN Nguyễn Văn Hiệu trao giấy khen cho sinh viên có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu khoa học |
Vì vậy, chúng em muốn gửi tới các bạn sinh viên đang có ý tưởng nhưng còn e ngại rằng không nhất thiết phải chờ đến khi mình cảm thấy thật sự sẵn sàng mới bắt đầu. Một ý tưởng ban đầu, dù còn đơn giản hoặc chưa hoàn chỉnh, vẫn có thể là điểm xuất phát của một câu hỏi nghiên cứu tốt. Điều quan trọng là mạnh dạn trao đổi với thầy cô, tìm kiếm những người có cùng mối quan tâm, đọc thêm tài liệu và kiên trì phát triển ý tưởng từng bước.
Việc công bố bài báo quốc tế lần này là một trải nghiệm rất đáng quý đối với chúng em, nhưng chúng em xem đây là một quá trình học hỏi hơn là một đích đến. Đôi khi, bước khó nhất của hành trình nghiên cứu không phải là đi được bao xa, mà là dám bắt đầu từ một câu hỏi mà mình thực sự quan tâm.
Trân trọng cảm ơn chia sẻ của sinh viên!
' /></svg>)