Theo PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh, Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN), Chủ nhiệm Dự án, trên những kết quả đạt được ở Giai đoạn 1, đối tác Aus4Innovation tiếp tục phối hợp triển khai Giai đoạn 2 của dự án với chủ đề: “Thúc đẩy trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm đóng góp cho sự phát triển bền vững và bao trùm của Việt Nam”.
 |
| PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh phát biểu tại hội thảo |
Ở giai đoạn đầu tiên, trên cơ sở đặt hàng nghiên cứu của Chương trình Aus4Innovation thuộc Cơ quan khoa học và công nghệ quốc gia Úc (CSIRO), Trường ĐH Luật, ĐHQGHN đã triển khai thực hiện Dự án “Nghiên cứu xây dựng bộ nguyên tắc và một số hướng dẫn về trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm (RAI) tại Việt Nam” từ tháng 10/2023 đến tháng 12/2024.
Giai đoạn 1 của dự án đã giúp nâng cao năng lực của Bộ Khoa học và Công nghệ trong việc xây dựng các chính sách về RAI, đồng thời thúc đẩy các cuộc thảo luận chính sách có ý nghĩa giữa các bên liên quan về cách thức quản lý AI hiệu quả. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu đã đóng góp vào việc soạn thảo bộ hướng dẫn đầu tiên của Bộ KH&CN về nghiên cứu và phát triển các hệ thống AI có trách nhiệm, được công bố vào tháng 6/2024.
Giai đoạn 2 tập trung vào phương pháp tiếp cận dựa trên bằng chứng thông qua các nghiên cứu điển hình tại Việt Nam trong các lĩnh vực ưu tiên như nông nghiệp, giáo dục và y tế; đồng thời tăng cường xây dựng các công cụ chính sách, bộ hướng dẫn và các hoạt động nâng cao năng lực cho các bên liên quan.
Dự án được triển khai trong bối cảnh Việt Nam đang hoàn thiện mạnh mẽ khung chính sách và pháp luật về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và trí tuệ nhân tạo. Đặc biệt, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, Nghị định 142/2026/NĐ-CP và Thông tư 05/2026/TT-BKHCN về Khung đạo đức AI quốc gia được xem là những dấu mốc quan trọng nhằm định hình hệ sinh thái AI an toàn, tin cậy và nhân văn tại Việt Nam.
Tọa đàm khoa học được tổ chức nhằm phổ biến nội dung Khung đạo đức AI quốc gia, đồng thời thảo luận sâu về các cơ chế thực thi đạo đức AI có trách nhiệm; tập trung vào các nội dung như minh bạch, trách nhiệm giải trình, quyền riêng tư, công bằng và cơ chế phản ánh, khiếu nại trong vòng đời hệ thống AI.
Bốn trụ cột của đạo đức AI: dữ liệu, đánh giá, giáo dục và quản trị
Phát biểu tại tọa đàm, TS. Hồ Đức Thắng - Đại biểu Quốc hội chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng, AI không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề về con người, văn hóa và chủ quyền quốc gia trong kỷ nguyên số. Ông đặt ra câu hỏi cốt lõi: “AI sẽ phục vụ ai, phục vụ điều gì, phục vụ theo những giới hạn giá trị nào?”.
 |
| TS. Hồ Đức Thắng - Đại biểu Quốc hội chuyên trách, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội chia sẻ |
Theo TS. Hồ Đức Thắng, Khung đạo đức AI quốc gia được xây dựng trên bốn trụ cột gồm dữ liệu, đánh giá, giáo dục và quản trị; đồng thời nhấn mạnh bốn nguyên tắc nền tảng là lấy con người làm trung tâm, bảo đảm an toàn - tin cậy, công bằng - minh bạch và trách nhiệm giải trình. Ông khẳng định: “Con người là chủ thể. Máy móc là công cụ. Công nghệ phải phục vụ phẩm giá con người”.
Về viêc xây dựng hệ thống AI bền vững, an toàn và bảo mật, PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh nhấn mạnh, khoảng cách từ nguyên tắc đạo đức đến thực thi vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi phải chuyển hóa các khái niệm như “an toàn”, “bền vững” hay “kiểm soát của con người” thành tiêu chí, quy trình và công cụ kiểm định cụ thể.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Quế Anh, hệ thống AI cần được thiết kế theo hướng “Safety by design” - bảo đảm an toàn ngay từ đầu; đồng thời duy trì cơ chế “Human in the loop”, trong đó con người giữ vai trò giám sát và quyết định cuối cùng đối với các hệ thống AI có rủi ro cao.
Bà cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế bảo vệ dữ liệu, tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc, khả năng giải thích của AI và thiết lập các “chốt chặn an toàn” để phòng ngừa nguy cơ mất kiểm soát của con người đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo.
Cần phát triển các bộ công cụ đánh giá tác động đạo đức, tiêu chuẩn thực hành và quy trình kiểm định phù hợp
TS. Nguyễn Thị Phương Châm, Trường Đại học Luật, ĐHQGHN tập trung phân tích các thách thức kỹ thuật, pháp lý liên quan đến quyền riêng tư dữ liệu, nguy cơ thiên lệch thuật toán và yêu cầu minh bạch trong quá trình ra quyết định của AI. TS. Nguyễn Thị Phương Châm cho rằng, việc phát triển AI có trách nhiệm cần đặt quyền con người làm trọng tâm, trong đó các hệ thống AI phải bảo đảm tính công bằng, không tái tạo định kiến xã hội và có cơ chế giải thích rõ ràng đối với các quyết định ảnh hưởng trực tiếp tới con người.
Xoay quanh việc xây dựng bộ tiêu chuẩn thực hành đạo đức AI, PGS.TS Nguyễn Bích Thảo, Trường Đại học Luật, ĐHQGHN nhấn mạnh sự cần thiết của việc kết nối khung đạo đức AI quốc gia với các cơ chế trách nhiệm giải trình, cơ chế phản hồi và khiếu nại thỏa đáng nhằm bảo đảm khả năng thực thi trong thực tiễn.
Tọa đàm là diễn đàn học thuật quan trọng góp phần thúc đẩy đối thoại chính sách, kết nối giới nghiên cứu với cơ quan quản lý và cộng đồng AI ở Việt Nam, hướng tới sự phát triển của trí tuệ nhân tạo an toàn, có trách nhiệm, nhân văn, bền vững và phù hợp với các giá trị văn hóa Việt Nam.
 |
 |
' /></svg>)