 |
Khi lịch sử trở thành điểm gặp gỡ của tri thức và đối thoại
Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nhấn mạnh, quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ là một mối quan hệ đặc biệt, đã đi qua nhiều khúc quanh của lịch sử nhưng cũng từ chính lịch sử ấy, con người nhận ra sức mạnh của tri thức, đối thoại và khát vọng cùng hướng tới tương lai.
 |
| GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn |
Hội thảo thu hút sự tham gia của đông đảo học giả, nhà nghiên cứu và chuyên gia đến từ các cơ sở đào tạo, nghiên cứu hàng đầu của Việt Nam và Hoa Kỳ. Từ 60 đề xuất tham luận, Ban Tổ chức đã lựa chọn 30 tham luận tiêu biểu của 36 học giả để trình bày và thảo luận chính thức.
Sự đa dạng về lĩnh vực chuyên môn và góc tiếp cận đã tạo nên một không gian học thuật rộng mở, nơi các nguồn tư liệu lưu trữ về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ được nhìn nhận từ nhiều chiều cạnh như lịch sử, ngoại giao, ký ức chiến tranh, hòa giải, nhân đạo, giáo dục và nhân văn số.
Không chỉ dừng lại ở việc giới thiệu những nguồn tư liệu mới hay các phương pháp nghiên cứu hiện đại, hội thảo còn khẳng định giá trị của tài liệu lưu trữ như một nguồn tri thức giúp con người hiểu rõ hơn về quá khứ, từ đó xây dựng những nền tảng bền vững cho hiện tại và tương lai.
Những trang tư liệu kể câu chuyện về hòa bình và hàn gắn
Điểm nổi bật xuyên suốt các tham luận là việc nhìn nhận tài liệu lưu trữ vượt ra ngoài vai trò của những minh chứng lịch sử đơn thuần để trở thành công cụ kiến tạo hòa bình, chữa lành vết thương chiến tranh và thúc đẩy sự thấu cảm giữa con người với con người.
 |
| TS. Cam Anh Tuấn – Trưởng khoa Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN báo cáo tổng quan hội thảo |
Theo TS. Cam Anh Tuấn, Trưởng khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, các nghiên cứu tại hội thảo tập trung vào ba chiều kích giá trị nhân văn của tài liệu lưu trữ: nhận diện sự thật lịch sử trong quá khứ, thúc đẩy hòa giải ở hiện tại và mở rộng trách nhiệm nhân văn trong tương lai.
 |
| GS. Ron Milam – Giám đốc Viện Hòa bình và Xung đột – Hoa Kỳ phát biểu tại hội thảo |
Nhiều tham luận đã khai thác các nguồn tư liệu lưu trữ của Việt Nam, Hoa Kỳ và các quốc gia khác để làm rõ những góc nhìn đa chiều về chiến tranh và quan hệ song phương. Từ các hồ sơ ngoại giao, tài liệu của các tổ chức quốc tế, tài liệu chính quyền Việt Nam Cộng hòa cho đến các nguồn lưu trữ tại Ba Lan hay Hoa Kỳ, các nhà khoa học đã góp phần làm sáng tỏ những khía cạnh ít được biết đến của lịch sử, đồng thời khẳng định vai trò của tư liệu gốc trong việc bảo vệ tính khách quan và toàn vẹn của sự thật lịch sử.
 |
| TS. Tosha Lea Dupras – Hiệu trưởng Trường Nghệ thuật và Khoa học – TTU |
Nếu quá khứ là những ký ức cần được nhận diện đầy đủ thì hiện tại cho thấy một giá trị khác của tài liệu lưu trữ: khả năng chữa lành.
Nhiều nghiên cứu khẳng định việc khai thác và chia sẻ nguồn tư liệu lưu trữ đã góp phần trực tiếp vào các hoạt động tìm kiếm quân nhân mất tích, trao trả kỷ vật chiến tranh, giải quyết các vấn đề nhân đạo và khắc phục hậu quả chiến tranh. Những hoạt động đó không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn mà còn thể hiện trách nhiệm đối với những người đã khuất, với thân nhân của họ và với lịch sử.
Từ tiến trình bình thường hóa quan hệ năm 1995 đến việc hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện năm 2023, các nguồn tư liệu lưu trữ đã và đang góp phần tạo dựng lòng tin, thúc đẩy đối thoại và mở rộng hợp tác giữa hai quốc gia.
Qua từng hồ sơ được giải mã, từng kỷ vật được trao trả hay từng câu chuyện được kể lại, những ký ức từng gắn với mất mát và chia cắt đang dần trở thành động lực cho hòa giải, hợp tác và phát triển.
Để ký ức tiếp tục sống trong kỷ nguyên số
Bên cạnh những nghiên cứu về lịch sử và hòa giải, hội thảo cũng dành nhiều sự quan tâm tới các xu hướng mới trong lĩnh vực lưu trữ học hiện đại, đặc biệt là ứng dụng công nghệ số nhằm phát huy giá trị của nguồn tư liệu lưu trữ.
 |
 |
Các nhà khoa học cho rằng tương lai của việc khai thác tài liệu lưu trữ Việt Nam – Hoa Kỳ phụ thuộc ngày càng nhiều vào sự kết hợp giữa khoa học xã hội, công nghệ số và hợp tác quốc tế.
Khái niệm “Nhân văn số” được đề cập như một hướng tiếp cận mới, cho phép kết nối các kho dữ liệu phân tán, mở rộng khả năng tiếp cận tư liệu và tái hiện những câu chuyện lịch sử thông qua các nền tảng công nghệ hiện đại.
 |
 |
Đặc biệt, nhiều tham luận đã giới thiệu các mô hình ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu không gian địa lý (GIS), ảnh hàng không lịch sử, máy bay không người lái và các công nghệ khảo sát hiện đại nhằm hỗ trợ xác minh thông tin, tìm kiếm người mất tích trong chiến tranh và phục dựng ký ức lịch sử.
Những công nghệ từng phục vụ chiến tranh nay đang được sử dụng cho các mục tiêu nhân đạo. Những dữ liệu từng nằm yên trong các kho lưu trữ đang trở thành nguồn thông tin quý giá giúp kết nối các gia đình, hỗ trợ cộng đồng và góp phần làm sáng tỏ những khoảng trống của lịch sử.
Hội thảo đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: tư liệu và tài liệu lưu trữ về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ không chỉ là những trang giấy lưu giữ ký ức quá khứ. Đó còn là nguồn lực mềm đặc biệt, góp phần biến đau thương thành động lực, biến đối đầu thành đối thoại và biến những bài học lịch sử thành nền tảng cho hòa bình, hợp tác và phát triển trong tương lai.
 |
Từ những trang tư liệu của quá khứ, một hành trình nhân văn vẫn đang tiếp tục được viết nên – hành trình của sự thấu hiểu, hòa giải và khát vọng cùng kiến tạo một tương lai tốt đẹp hơn cho các thế hệ mai sau.
 |
|
