Từ Đại học Đông Dương đến Đại học Quốc gia Hà Nội: Truyền thống 120 năm đào tạo tinh hoa

Đại học Đông Dương (Université Indochinoise), thành lập năm 1906 tại Hà Nội, là trường đại học đầu tiên theo mô hình phương Tây ở Việt Nam và Đông Dương, đánh dấu bước chuyển quan trọng của giáo dục Việt Nam từ mô hình Nho học truyền thống sang hệ thống giáo dục đại học hiện đại theo chuẩn mực châu Âu.

Dù mang dấu ấn của bối cảnh thuộc địa, Đại học Đông Dương vẫn trở thành nơi đào tạo nhiều trí thức ưu tú, góp phần hình thành đội ngũ nhân lực khoa học, hành chính, văn hóa. Quan trọng hơn, từ môi trường ấy đã dần hình thành tinh thần học thuật mới: coi trọng khoa học, tư duy lý tính, phương pháp nghiên cứu hiện đại và khát vọng canh tân xã hội.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, trong hoàn cảnh đất nước vừa giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã quyết định thành lập Đại học Quốc gia Việt Nam. Sự kiện này thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước về vai trò của giáo dục đại học đối với vận mệnh dân tộc. Từ đây, giáo dục đại học Việt Nam bước vào một thời kỳ mới – thời kỳ đào tạo đội ngũ trí thức phục vụ sự nghiệp kiến quốc và bảo vệ nền độc lập dân tộc.

Tiếp nối truyền thống đó, Đại học Tổng hợp Hà Nội được thành lập năm 1956 đã trở thành biểu tượng của nền học thuật hàn lâm Việt Nam trong suốt nhiều thập niên. Đây là nơi quy tụ nhiều nhà giáo, nhà khoa học, nhà văn hóa lớn của đất nước; là chiếc nôi đào tạo hàng vạn cán bộ khoa học, quản lý, văn nghệ sĩ và trí thức ưu tú cho Việt Nam.

Từ mái trường này, nhiều ngành khoa học cơ bản lần đầu tiên được giảng dạy và nghiên cứu bài bản bằng tiếng Việt. Không chỉ là trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học hàng đầu, Đại học Tổng hợp Hà Nội còn là môi trường học thuật dân chủ, nhân văn và khai phóng, nơi đề cao tinh thần tự học, tư duy độc lập, tranh luận khoa học và trách nhiệm xã hội.

Trong những năm tháng chiến tranh cũng như thời kỳ đổi mới đất nước, các thế hệ cán bộ, giảng viên và sinh viên của nhà trường luôn thể hiện sâu sắc tinh thần dấn thân phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Nhiều nhà khoa học đã gắn nghiên cứu với yêu cầu thực tiễn của sản xuất và chiến đấu; nhiều thầy cô giáo và sinh viên đã trực tiếp tham gia chiến trường, cống hiến tuổi trẻ và cả cuộc đời cho độc lập, tự do của dân tộc. Chính những cống hiến ấy đã tạo nên “Học phong Tổng hợp” - một bản sắc đặc biệt kết tinh từ trí tuệ, nhân văn và trách nhiệm công dân.

Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, việc thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội năm 1993 là một quyết định mang tầm chiến lược của Đảng và Nhà nước nhằm xây dựng mô hình đại học tiên tiến, đa ngành, đa lĩnh vực, có tính tự chủ cao và hội nhập sâu rộng với thế giới.

Trong hơn ba thập niên qua, Đại học Quốc gia Hà Nội đã không ngừng đổi mới mô hình quản trị, phát triển đội ngũ trí thức chất lượng cao, mở rộng hợp tác quốc tế và xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh trong nhiều lĩnh vực khoa học tự nhiên, công nghệ, khoa học xã hội và nhân văn. Từ các ngành khoa học cơ bản truyền thống đến những lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, công nghệ bán dẫn, khoa học dữ liệu, y sinh học, môi trường, quản trị phát triển hay nghiên cứu chính sách công, Đại học Quốc gia Hà Nội đang góp phần quan trọng vào việc kiến tạo tri thức mới và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước.

Tòa nhà tại 19 Lê Thánh Tông , Hà Nội - biểu tượng kiến trúc của Đại học Quốc gia Hà Nội

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển mạnh sang nền kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, truyền thống 120 năm đại học tinh hoa càng cho thấy giá trị bền vững và ý nghĩa thời đại sâu sắc. Đó không chỉ là niềm tự hào về quá khứ, mà còn là nền tảng để Đại học Quốc gia Hà Nội tiếp tục khẳng định sứ mệnh tiên phong trong đào tạo nhân tài, phát triển khoa học công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đóng góp luận cứ khoa học cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Hội thảo “Từ Đại học Đông Dương đến Đại học Quốc gia Hà Nội: Truyền thống 120 năm đào tạo tinh hoa” khẳng định và làm rõ mạch chảy chảy xuyên suốt của 120 năm truyền thống tại một cơ sở giáo dục đại học có ý nghĩa nền tảng đối với sự hình thành và phát triển của nền giáo dục đại học hiện đại ở Việt Nam.

Hội thảo đồng thời hướng tới việc tạo dựng một diễn đàn học thuật uy tín, quy tụ các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia và các thế hệ trí thức trong và ngoài nước cùng trao đổi, đối thoại, chia sẻ nhận thức và kết quả nghiên cứu về tiến trình hình thành, phát triển, sứ mệnh và vai trò tiên phong của Đại học Quốc gia Hà Nội. Qua đó, hội thảo góp phần kết nối học thuật, mở rộng hợp tác trong nước và quốc tế, lan tỏa các giá trị học thuật, văn hóa và lịch sử đặc sắc, từ đó nâng cao hơn nữa vị thế của giáo dục đại học Việt Nam trên bản đồ tri thức toàn cầu.

Đây cũng là dịp để các nhà khoa học và các bên liên quan bày tỏ những kiến nghị chính sách, đề xuất các định hướng phát triển đối với Đại học Quốc gia Hà Nội trong giai đoạn mới, nhằm tiếp tục khẳng định vai trò của một cơ sở đào tạo tiên phong, trung tâm đào tạo nhân tài, nghiên cứu xuất sắc và dẫn dắt tri thức, phụng sự hiệu quả cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Hội trường Ngụy Như Kon Tum và bức tranh tường nổi tiếng của họa sĩ sáng lập Trường Mỹ Thuật Đông Dương Victor Tardieu

Mái vòm tại sảnh chính của tòa nhà 19 Lê Thánh Tông

Việc tổ chức hội thảo tại 19 Lê Thánh Tông còn mang ý nghĩa đặc biệt trong việc tôn vinh giá trị văn hóa, lịch sử và di sản kiến trúc của tòa nhà biểu tượng này. Không gian ấy không chỉ là địa điểm gắn với chiều sâu lịch sử của nền giáo dục đại học Việt Nam, mà còn là một chứng tích sống động của truyền thống học thuật, nơi hội tụ và tiếp nối các giá trị trí tuệ, tinh thần khai sáng và khát vọng phát triển quốc gia.

Với nền tảng truyền thống quý báu, cùng khát vọng đổi mới và hội nhập mạnh mẽ, Đại học Quốc gia Hà Nội sẽ tiếp tục khẳng định vị thế là trung tâm đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo hàng đầu quốc gia; là nơi hội tụ tinh hoa trí tuệ Việt Nam; là không gian nuôi dưỡng tài năng, lan tỏa tri thức và phụng sự đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

>>> Nguồn: Báo Đại biểu Nhân dân