VNU Logo
Thư viện sốVNU OfficeE-mailSitemap
  • Logo
  • Giới thiệu
    • Tổng quan
      • Lịch sử
      • Sứ mạng - Tầm nhìn
      • Chiến lược phát triển
      • Thi đua - Khen thưởng
      • Số liệu thống kê
      • Bản đồ Hà Nội
      • Các cơ sở của ĐHQGHN
      • Website kỷ niệm 100 năm ĐHQGHN
    • Cơ cấu tổ chức
      • Sơ đồ tổ chức
      • Hội đồng ĐHQGHN
      • Ban Giám đốc
      • Đảng ủy
      • Hội đồng Khoa học và Đào tạo
      • Văn phòng & ban chức năng
      • Công đoàn ĐHQGHN
      • Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên
      • Các trường đại học thành viên
      • Các trường trực thuộc
      • Các đơn vị nghiên cứu khoa học
      • Các trung tâm đào tạo môn chung
      • Các đơn vị phục vụ, dịch vụ
      • Các đơn vị thực hiện nhiệm vụ đặc biệt
      • Văn bản pháp quy
      • Thủ tục hành chính trực tuyến
    • Ba công khai
      • Chất lượng đào tạo
      • Cơ sở vật chất
      • Tài chính
      • Số liệu tổng hợp
    • Báo cáo thường niên ĐHQGHN
    • Ấn phẩm Giới thiệu ĐHQGHN
    • Video
    • Logo ĐHQGHN
    • Bài hát truyền thống
    • Tiến sĩ danh dự của ĐHQGHN
  • Đào tạo
    • Giới thiệu chung
    • Kế hoạch học tập và giảng dạy
    • Chương trình đào tạo bậc đại học
    • Chương trình đào tạo thạc sĩ
    • Chương trình đào tạo tiến sĩ
    • Chương trình đào tạo liên kết
    • Đào tạo hệ THCS và THPT
    • Số liệu thống kê
    • Mẫu văn bằng
    • Văn bản liên quan
  • Khoa học công nghệ
    • Giới thiệu chung
    • Hoạt động Khoa học - Công nghệ
    • Chiến lược KHCN&ĐMST 2021-2030
    • Chương trình, dự án, đề tài
      • Chương trình KHCN cấp Nhà nước
      • Đề tài cấp Nhà nước
      • Chương trình KHCN cấp ĐHQGHN
      • Đề tài cấp ĐHQGHN
      • Bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp
      • Nghiên cứu ứng dụng
    • Hệ thống phòng thí nghiệm
    • Nhóm nghiên cứu
    • Các hội đồng chuyên môn
    • Quỹ phát triển khoa học & công nghệ
      • Giới thiệu
      • Điều lệ, tổ chức hoạt động
    • Giải thưởng Khoa học - Công nghệ
      • Giải thưởng Hồ Chí Minh
      • Giải thưởng Nhà nước
      • Giải thưởng quốc tế
      • Giải thưởng ĐHQGHN
      • Giải thưởng khoa học sinh viên
      • Các giải thưởng khác
    • Các sản phẩm KHCN
      • Các ấn phẩm
      • Sở hữu trí tuệ
      • Các sản phẩm công nghệ, kỹ thuật
      • Bài báo khoa học
    • Chuyển giao tri thức & hỗ trợ khởi nghiệp
    • Văn bản liên quan
  • Hợp tác & phát triển
    • Giới thiệu chung
      • Lời giới thiệu
      • Đội ngũ
      • Bản tin hợp tác phát triển - PDF
    • Hợp tác quốc tế
      • Đối tác quốc tế
        • Châu Á
        • Châu Âu
        • Châu Đại dương
        • Châu Mỹ
      • Chương trình hợp tác
        • Trao đổi & học bổng
        • Hợp tác nghiên cứu
        • Hội nghị - Hội thảo
      • Mạng lưới hợp tác quốc tế
        • AUF
        • AUN
        • ASAIHL
        • BESETOHA
        • CONFRASIE
        • UMAP
        • SATU
      • Các thỏa thuận hợp tác quốc tế
    • Hợp tác trong nước
      • Các đối tác trong nước
      • Các dự án trong nước
        • Danh mục các nhiệm vụ KHCN hợp tác với doanh nghiệp, địa phương
        • Trường ĐH Khoa học Tự nhiên
        • Trường ĐH Công nghệ
        • Trường ĐH Kinh tế
        • Viện Việt Nam học và KHPT
        • Viện Vi sinh vật và CNSH
    • Văn bản quản lý
      • Văn bản liên quan
      • Sổ tay Hợp tác quốc tế
  • Sinh viên
    • Giới thiệu chung
    • Học bổng
      • Trong nước
      • Ngoài nước
      • Quy định
      • Tin tức
      • Đăng ký học bổng
    • Hỗ trợ sinh viên
      • Đoàn - Hội
      • Đời sống
      • Các câu lạc bộ
      • Tư vấn, hỗ trợ việc làm
      • Vay vốn
      • Ký túc xá sinh viên
    • Chương trình trao đổi sinh viên
    • Cựu sinh viên
    • Văn bản - Biểu mẫu
  • Cán bộ
    • Giới thiệu chung
    • Số liệu thống kê
      • Theo đối tượng, vị trí việc làm
      • Theo chức danh khoa học và trình độ đào tạo
    • Danh hiệu nhà giáo
      • Nhà giáo Nhân dân
      • Nhà giáo Ưu tú
    • Đội ngũ GS, PGS
      • Các Giáo sư
      • Các Phó giáo sư
    • Tuyển dụng
      • Kênh thu hút nhà khoa học
      • Ứng tuyển & hợp tác
      • Vị trí tuyển dụng
      • Thông tin hữu ích
      • Liên hệ, đề xuất
    • Văn bản liên quan
  • Các đơn vị thành viên
    • Trường đại học thành viên
      • Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
      • Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn
      • Trường Đại học Ngoại ngữ
      • Trường Đại học Công nghệ
      • Trường Đại học Kinh tế
      • Trường Đại học Giáo dục
      • Trường Đại học Việt Nhật
      • Trường Đại học Y Dược
      • Trường Đại học Luật
    • Trường trực thuộc
      • Trường Quản trị và Kinh doanh
      • Trường Quốc tế
      • Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật
    • Viện nghiên cứu
      • Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học
      • Viện Tài nguyên và Môi trường
      • Viện Công nghệ thông tin
      • Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển
      • Viện Trần Nhân Tông
      • Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo
      • Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo
        • Viện Bán dẫn và Vật liệu tiên tiến
        • Viện Nghiên cứu ứng dụng Trí tuệ nhân tạo trong phát triển bền vững
        • Viện Công nghệ Lượng tử
        • Trung tâm Chuyển giao tri thức và Hỗ trợ khởi nghiệp
        • Trung tâm Dự báo và Phát triển nguồn nhân lực
        • Trung tâm hỗ trợ sinh viên
    • Trung tâm đào tạo trực thuộc
      • Trung tâm Giáo dục Quốc phòng và An ninh
      • Trung tâm Giáo dục Thể chất và Thể thao
    • Đơn vị phục vụ, dịch vụ
      • Ban Quản lý dự án
      • Ban Quản lý Dự án World Bank
      • Bệnh viện Đại học Quốc gia Hà Nội
      • Nhà Xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội
      • Trung tâm Kiểm định Chất lượng Giáo dục
      • Trung tâm Quản lý đô thị đại học
      • Trung tâm Thư viện và Tri thức số
      • Tạp chí Khoa học
      • Viện Đào tạo số và Khảo thí
    • Đơn vị khác
      • Trung tâm Hỗ trợ nghiên cứu châu Á
      • Văn phòng Hợp tác ĐHQGHN - ĐH Arizona
      • Văn phòng các chương trình KH&CN trọng điểm ĐHQGHN
      • Quỹ Phát triển KH&CN
      • Quỹ Phát triển ĐHQGHN
      • Câu lạc bộ Nhà khoa học ĐHQGHN
      • Câu lạc bộ Cựu sinh viên
VNU Logo

Giấy phép số 993/GP-TTĐT ngày 20/3/2020 của Sở Thông tin và Truyền thông Hà Nội.

Khu đô thị Đại học Quốc Gia Hà Nội, Hòa Lạc, Hà Nội

 media@vnu.edu.vn

 

Thứ bảy21-06-2025
|Tin tức & Sự kiệnKhoa học và Công nghệ

Từ lãnh đạo kiến tạo đến đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái đại học: hành trình chuyển đổi triết lý giáo dục đại học

Khi quyền tự chủ đại học ngày càng được mở rộng, một câu hỏi căn bản trở thành tâm điểm của thảo luận chính sách và chiến lược giáo dục: đâu là triết lý phát triển bền vững, nhân văn và có trách nhiệm xã hội cho các trường đại học trong thế kỷ XXI? Không chỉ là câu chuyện của tự chủ tài chính hay quản trị học thuật, thách thức thực sự đặt ra cho giáo dục đại học Việt Nam hiện nay là làm thế nào để kiến tạo một lộ trình lãnh đạo có khả năng chuyển hóa – từ quản trị hành chính sang lãnh đạo triết lý, từ phục vụ con người đến đổi mới sáng tạo có trách nhiệm, và cuối cùng là đồng kiến tạo hệ sinh thái tri thức.

Lãnh đạo kiến tạo - Đặt con người làm trung tâm

Khái niệm “lãnh đạo phục vụ” (servant leadership) (nói rộng ra là lãnh đạo kiến tạo) do Robert K. Greenleaf [1] đề xuất từ thập niên 1970 đã mở ra một hướng tiếp cận mới về vai trò của nhà lãnh đạo, tái định nghĩa quyền lực tổ chức. Trong bối cảnh giáo dục, lãnh đạo phục vụ không chỉ đơn thuần là “dịch vụ cho người học” mà là triết lý đặt con người làm trung tâm – một không gian nơi giảng viên được trao quyền, nhu cầu sinh viên được lắng nghe, và đội ngũ quản trị trở thành người đồng hành phát triển năng lực cộng đồng học thuật. Khi vận hành đúng, mô hình này tạo ra một môi trường học thuật mang tính cộng sinh, nuôi dưỡng sự gắn bó và sáng tạo nội sinh. Giảng viên gắn bó hơn, sinh viên chủ động hơn, đội ngũ quản trị thấy mình là thành phần kiến tạo hơn là người kiểm soát.

GS.TS Nguyễn Hữu Đức, nguyên Phó Giám đốc ĐHQGHN 

Tuy nhiên, áp dụng triết lý này trong đại học Việt Nam không hề đơn giản. Phần lớn cơ sở giáo dục vẫn chịu ảnh hưởng của mô hình quản trị hành chính, nặng về mệnh lệnh – kiểm soát. Không gian cho đối thoại học thuật cởi mở còn hạn chế. Giảng viên – những người lẽ ra là trung tâm sáng tạo và phát triển văn hóa học thuật – lại thường bị bó buộc bởi chỉ tiêu hành chính đơn điệu, và cơ chế đánh giá thiếu chiều sâu. Khi quyền ra quyết định chủ yếu tập trung ở bộ phận quản lý, thì triết lý kiến tạo và phục vụ dễ bị hình thức hóa.

Đổi mới sáng tạo có trách nhiệm - Động lực nội sinh từ bên trong

Trên nền tảng lãnh đạo phục vụ, trường đại học có điều kiện thúc đẩy đổi mới sáng tạo như động lực nội sinh để phát triển bền vững lâu dài. Nhưng đổi mới sáng tạo trong giáo dục không chỉ đơn thuần là công nghệ hóa giảng đường hay số hóa giáo trình. Vấn đề cốt lõi là tư duy lại toàn bộ sứ mệnh của nhà trường trong mối quan hệ với xã hội, cộng đồng và thế hệ tương lai.

Đổi mới sáng tạo trong bối cảnh hiện đại phải vượt ra khỏi tư duy "cho chính mình” hướng tới đổi mới sáng tạo “vì cộng đồng”, “vì tương lai”). Mỗi sáng kiến phải được soi chiếu dưới góc nhìn của trách nhiệm xã hội, giá trị cộng đồng và phát triển bền vững.

Trong tiến trình ấy, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trở thành một cấu phần quan trọng của hệ sinh thái đại học hiện đại. Sinh viên, giảng viên không chỉ nghiên cứu thuần túy mà còn chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành các sản phẩm, dịch vụ, công nghệ giải quyết các vấn đề thực tiễn của xã hội. Các doanh nghiệp công nghệ mới, mô hình kinh doanh xanh, doanh nghiệp xã hội phục vụ cộng đồng yếu thế hình thành ngay từ trong lòng trường đại học.

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo giúp nhà trường xóa nhòa ranh giới giữa học thuật và đời sống thực tiễn, giữa lý luận và ứng dụng. Trường đại học lúc này không còn là "ốc đảo tri thức" mà trở thành mắt xích năng động trong toàn bộ mạng lưới kiến tạo xã hội quốc gia.

Tuy nhiên, để đổi mới sáng tạo không lệch hướng thành chạy theo thành tích hay thương mại hóa cực đoan, vai trò lãnh đạo kiến tạo và phục vụ tiếp tục giữ vị trí trung tâm. Chính tư duy kiến tạo giúp duy trì giá trị nhân văn sâu sắc trong mọi nỗ lực đổi mới, đặt con người và cộng đồng vào vị trí trung tâm của mọi sáng tạo.

Hệ sinh thái đại học - Mô hình phát triển bền vững của tương lai

Khi các nền tảng nhân văn và năng lực đổi mới sáng tạo có trách nhiệm đã vững chắc, trường đại học có thể bước lên cấp độ phát triển cao nhất: hệ sinh thái đại học (dịch nghĩa từ khái niệm “ecological university”) [2]. Đây là mô hình giúp nhà trường hòa nhập sâu vào mạng lưới phức hợp giữa tri thức, kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường tự nhiên, gắn chặt với các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc.

Về tổng thể, hệ sinh thái đại học được đặc trưng bởi ba trụ cột chính. Thứ nhất là tư duy hệ thống, nơi nhà trường không vận hành độc lập mà trở thành một phần liên kết hữu cơ với các hệ thống xã hội, kinh tế, văn hóa, chính trị, tự nhiên và tri thức toàn cầu. Thứ hai là trách nhiệm đa chiều, khi đại học không chỉ chịu trách nhiệm với người học mà còn với cộng đồng, với thiên nhiên, với sự công bằng tri thức và với cả các thế hệ tương lai. Thứ ba là vai trò nuôi dưỡng, kiến tạo nhà trường như một môi trường chăm sóc, thúc đẩy học tập suốt đời, sáng tạo liên ngành, cộng sinh giữa con người với nhau và giữa con người với hệ sinh thái tự nhiên.

Điều quan trọng là: quá trình hình thành hệ sinh thái đại học không thể được tạo ra bằng mệnh lệnh hành chính hay các chỉ tiêu kế hoạch khô cứng. Đây là một sự chuyển hóa nội sinh lâu dài, bắt đầu từ thay đổi triết lý lãnh đạo, văn hóa tổ chức và hệ giá trị học thuật. Trong đó, lãnh đạo phục vụ đóng vai trò như chất xúc tác khởi nguồn; còn đổi mới sáng tạo có trách nhiệm trở thành công cụ then chốt giúp hệ sinh thái đại học phát triển linh hoạt nhưng vẫn giữ vững các giá trị bền vững. Nếu được phát triển đúng hướng, hệ sinh thái đại học sẽ giúp nhà trường thực sự trở thành trung tâm tri thức đồng kiến tạo giá trị phát triển bền vững quốc gia, đồng thời chủ động kết nối với các thách thức toàn cầu trong kỷ nguyên bất định.

Cơ hội cho Việt Nam

Việt Nam hiện đang đứng trước cơ hội vàng để tái cấu trúc toàn diện hệ sinh thái đại học. Tự chủ đại học đã mở ra không gian rộng hơn cho đổi mới tổ chức. Tuy nhiên, nếu tự chủ chỉ dừng lại ở tài chính, nhân sự mà thiếu vắng tự chủ về triết lý phát triển thì các trường có nguy cơ sa vào vòng xoáy tầm nhìn ngắn hạn và thành tích hình thức.

Để tiếp cận một hệ sinh thái đại học thực sự bền vững, bốn nhóm giải pháp then chốt cần được đặt ra:

Thứ nhất, bồi dưỡng nâng cao năng lực lãnh đạo triết lý trong quản trị đại học. Phần lớn đội ngũ quản lý hiện nay trưởng thành từ hoạt động chuyên môn, nền tảng tư duy về quản trị tri thức, lãnh đạo phục vụ, quản trị học thuật mở còn bất cập. Các chương trình phát triển năng lực lãnh đạo đại học chuyên sâu, hỗ trợ người lãnh đạo các giải pháp phát triển cân bằng giữa tài chính, học thuật và trách nhiệm xã hội dài hạn.

Thứ hai, hình thành văn hóa tổ chức học tập trong từng cơ sở giáo dục đại học. Văn hóa đối thoại cởi mở, học hỏi liên tục, chấp nhận thử nghiệm, tạo môi trường an toàn nuôi dưỡng sự đổi mới từ bên trong.

Thứ ba, cải cách mạnh mẽ hệ thống đánh giá chất lượng, kiểm định, đối sánh và xếp hạng đại học. Cần bổ sung thêm các tiêu chí mang yếu tố trách nhiệm xã hội, đóng góp chính sách công, hiệu quả lan tỏa tri thức ra cộng đồng, thay vì chỉ quan tâm thống kê số bài báo hay chỉ tiêu tuyển sinh.

Thứ tư, kết nối sâu hệ sinh thái đại học với hệ sinh thái quốc gia về đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Trường đại học cần trở thành mắt xích trung tâm trong mạng lưới kinh tế tri thức quốc gia: từ năng lực khởi nghiệp, chuyển đổi số đến công nghệ xanh, phát triển xanh.

Những tín hiệu tích cực đang dần xuất hiện. Một số trường tiên phong trong tự chủ đang thử nghiệm chiến lược đổi mới thực chất, khởi nghiệp tri thức, phát triển xanh, xây dựng văn hóa học thuật cởi mở. Đây chính là những hạt nhân lan tỏa, tạo động lực lâu dài cho toàn hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.

Cần một sự chuyển hóa triết lý thực chất

Chuyển đổi triết lý phát triển đại học không còn là lựa chọn mang tính học thuật mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Chuyển hóa triết lý lãnh đạo trong đại học không phải là một sáng kiến kỹ thuật, mà là một quá trình tiến hóa tổ chức – nơi nhà trường học cách sống lại như một cộng đồng tri thức. Hành trình từ lãnh đạo phục vụ, qua đổi mới sáng tạo có trách nhiệm, tiến tới hệ sinh thái đại học chính là lộ trình khả thi để giáo dục đại học Việt Nam phát triển bền vững, gìn giữ các giá trị nhân văn, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hội nhập sâu rộng, thực chất với thế giới.

Muốn vậy, cần có sự chuyển hóa đồng bộ từ tư duy lãnh đạo, văn hóa tổ chức nội bộ, cho đến hệ thống chính sách quốc gia về giáo dục đại học. Khi những yếu tố ấy hội tụ, trường đại học sẽ thực sự trở thành những trung tâm tri thức phụng sự cộng đồng – đúng như triết lý cốt lõi mà giáo dục đại học thế kỷ XXI đang hướng đến.

[1] Greenleaf, R. (1970/1991). The servant as leader. Indianapolis: The Robert K. Greenleaf Center, 1-37.

[2] Barnett, R. (2018). Culture and the university: An ecological approach. Contemporary philosophical proposals for the university: Toward a philosophy of higher education, 125-144.

GS.TS Nguyễn Hữu Đức, nguyên Phó Giám đốc ĐHQGHN - Bản tin ĐHQGHN
avatar
send icon

Có thể bạn quan tâm

  • PGS.TS Nguyễn Trần Thuật: Bán dẫn – Cơ hội vàng để Việt Nam bứt phá công nghệ
  • ĐHQGHN tham gia Triển lãm thành tựu đất nước “80 năm hành trình Độc lập - Tự do - Hạnh phúc”
  • ĐHQGHN và CT Group ký kết hợp tác trong đào tạo, nghiên cứu các lĩnh vực công nghệ chiến lược
  • ĐHQGHN triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW đi vào chiều sâu, đạt hiệu quả thực chất
  • ICVNS 2025: Từ chiều sâu văn hóa, dân tộc, tôn giáo đến bối cảnh phát triển mới
  • Ba cựu sinh viên ĐHQGHN nhận học bổng tiến sĩ toàn phần tại Vương quốc Bỉ - Thành quả từ hợp tác liên ngành và quốc tế trong nghiên cứu dược liệu
  • Nấm linh chi đỏ dưới tán rừng Kon Ka Kinh: Sinh kế bền vững từ bảo tồn
Chia sẻ
Share on Facebook
Share on Zalo
Danh mục

Tin tức chung

Chính sách

Tuyển sinh

Đào tạo

▶

Hợp tác - Phát triển

▶

Khoa học và Công nghệ

Media

▶

Tin các đơn vị

Đảng - Đoàn thể

Sinh viên

Chân dung

Câu lạc bộ nhà khoa học

Tạp chí Khoa học

Sách và học liệu

VNU & báo chí

Xếp hạng đại học