Đại học Đông Dương ra đời đã tạo ra một “tầng lớp trí thức mới” có tư duy khoa học, logic và khả năng tiếp cận tri thức toàn cầu. Nhiều cựu sinh viên của Đại học Đông Dương đã trở thành lực lượng nòng cốt của quốc gia: từ lãnh đạo chính trị đến khoa học, giáo dục, văn học nghệ thuật, …
Năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công - tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Cũng chính từ những ngày đầu non trẻ ấy, ngày 15/11/1945, tại Giảng đường lớn của Đại học Đông Dương ở 19 Lê Thánh Tông (nay là Giảng đường Ngụy Như Kon Tum), đã chứng kiến Lễ khai giảng đầu tiên của nước Việt Nam độc lập, với sự tham dự của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại buổi lễ khai giảng này, Bộ trưởng Bộ Giáo dục đầu tiên của Việt Nam, Giáo sư Nguyễn Văn Huyên đã tuyên bố, nhấn mạnh đây là khoảng khắc lịch sử của tiền đồ Tổ quốc, của dân tộc Việt Nam - rằng Đại học Đông Dương ngoài công cuộc đấu tranh bằng xương máu trên chiến địa cũng nỗ lực tham gia vào công cuộc tiến triển văn hóa của nhân loại: “Chúng tôi muốn rằng nền đại học mới này là một lực lượng mạnh trong những lực lượng chiến đấu của dân tộc Việt Nam. Chúng tôi muốn nó là một thành lũy để trường kỳ kháng chiến phục hồi hoàn toàn lãnh thổ và giải phóng tinh thần cho dân tộc, chúng tôi là một dân tộc văn hiến có ngoài nghìn năm lịch sử độc lập và tự gây nên được một nền văn minh đặc sắc trên ven bể Thái Bình Dương này”. Có thể nói đó là tuyên ngôn về sứ mệnh, mục tiêu của Đại học Quốc gia Hà Nội - và đến nay vẫn còn nguyên giá trị.
Tiếp nối truyền thống đó và để nhanh chóng đạt được mục tiêu xây dựng một nền giáo dục đại học mạnh, năm 1993, Đại học Quốc gia Hà Nội được thành lập theo Nghị định số 97/CP ngày 10/12/1993 của Chính phủ với sứ mạng là đại học trọng điểm quốc gia - một trung tâm đào tạo chất lượng cao, trình độ cao gắn với nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức và công nghệ đa ngành, đa lĩnh vực, ngang tầm khu vực, tiến tới đạt trình độ quốc tế, làm nòng cột và đầu tàu đổi mới cho hệ thống giáo dục nước nhà.
Từ đó đến nay đã 120 năm trôi qua. Từ Đại học Đông Dương, ĐHQGHN ngày nay đã phát triển vượt bậc và đạt được nhiều thành tựu lớn, luôn khẳng định là đại học hàng đầu của Việt Nam. Những thành công của ĐHQGHN trong lĩnh vực đào tạo cụ thể như sau:
Thứ nhất, trở thành mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực, phát huy thế mạnh liên thông, liên kết giữa các đơn vị:
Khi mới thành lập, ĐHQGHN chỉ có 3 trường đại học thành viên là ĐH Tổng hợp, ĐH Sư phạm Hà Nội và ĐH Sư phạm Ngoại ngữ. Đến nay ĐHQGHN đã cơ bản hoàn chỉnh cơ cấu đa ngành đa lĩnh vực với 9 trường đại học thành viên, 3 trường trực thuộc và 6 viện nghiên cứu trực thuộc. Các trường đại học gồm: Trường ĐH Khoa học Tự nhiên, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường ĐH Công nghệ, Trường ĐH Ngoại ngữ, Trường ĐH Kinh tế, Trường ĐH Giáo dục và Trường ĐH Việt Nhật, Trường Đại học Y Dược, Trường Đại học Luật. Các viện nghiên cứu gồm có: Viện Công nghệ Thông tin, Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinh học, Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, Viện Tài nguyên và Môi trường, Viện Trần Nhân Tông, Công viên Công nghệ cao và Đổi mới sáng tạo. Trường trực thuộc ĐHQGHN gồm: Trường Quốc tế, Trường Quản trị và Kinh doanh, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật. Quy mô đào tạo đã lên đến hơn 60.000 sinh viên, trong đó khối các ngành kỹ thuật, công nghệ và khoa học sức khỏe đã chiếm 35%. Với cơ cấu đa ngành, đa lĩnh vực và quy mô đào tạo như trên, ĐHQGHN đã thoát thai và hoàn toán lột xác, từ một Trường Đại học Tổng hợp, vốn dĩ chỉ có thế mạnh về khoa học cơ bản, nay đã có đầy đủ thế mạnh và tiềm lực trong hầu hết tất cả các lĩnh vực để có thể tham gia giải quyết những vấn đề khoa học công nghệ trọng điểm của đất nước, kể cả những lĩnh vực khó và quan trọng như: trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và vi mạch, tự động hóa, vật liệu và năng lượng mới, hàng không vũ trụ, công nghệ sinh học, … Bên cạnh đó, ĐHQGHN với chủ trương “one VNU” còn có cơ chế liên thông và sử dụng chung cán bộ cơ hữu trong toàn ĐHQGHN, do đó, nguồn nhân lực cho việc mở ngành và triển khai đào tạo được đảm bảo, và các chương trình đạo tạo cũng rất phong phú và đa dạng. Năm 1993, ĐHQGHN chỉ có vài chục chương trình đào tạo, tính đến tháng 12/2025, toàn ĐHQGHN đã có 433 chương trình đào tạo - lớn nhất cả nước, trong đó có 164 chương trình đào tạo bậc đại học, 153 chương trình đào tạo thạc sỹ và 116 chương trình đào tạo tiến sĩ.
Thứ hai, ĐHQG đã góp phần quan trọng vào sự nghiệp đào tạo nhân tài, đào tạo chất lượng cao, trình độ cao:
ĐHQGHN là cơ sở giáo dục đào tạo đầu tiên ở Việt Nam đào tạo trình độ sau đại học. Luận án phó tiến sĩ (nay là tiến sĩ) và tiến sĩ (nay là tiến sĩ khoa học) được bảo vệ đầu tiên ở Việt Nam là ở Đại học Tổng hợp Hà Nội vào năm 1976 và 1982.
ĐHQGHN ngày nay đào tạo từ bậc trung học cơ sở đến tiến sĩ. Ngoài các trường chuyên trung học phổ thông (THPT) được thành lập lâu đời với bề dày thành tích được cả nước biết đến như Trường THPT chuyên KHTN (thuộc Trường Đại học KHTN) và Trường THPT chuyên Ngoại ngữ (thuộc Trường ĐH Ngoại ngữ), mới đây Trường THPT Khoa học Giáo dục (thuộc Trường ĐH Giáo dục) và chuyên Xã hội Nhân văn (thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn) đã được thành lập. Đặc biệt, Trường THPT chuyên KHTN đã đạt được nhiều thành tích trên đấu trường Olympic quốc tế và châu lục, đứng đầu khối các trường chuyên ở Việt Nam với thành tích từ ngày thành lập đến nay đã giành 256 huy chương các loại, trong đó có 83 huy chương vàng, 95 huy chương bạc và 78 huy chương đồng trong các kỳ thi Olympic quốc tế và khu vực. Nhiều nhà lãnh đạo, nhà khoa học lỗi lạc của đất nước đã trưởng thành từ mái trường chuyên của ĐHQGHN.
Bên cạnh các chương trình đào tạo hệ chuẩn, ĐHQGHN đã xây dựng các chương trình đặc biệt để đào tạo, bồi dưỡng nhân tài. Lần đầu tiên ở Việt Nam, năm 1997, ĐHQGHN đã xây dựng và triển khai dự án “Đào tạo cử nhân khoa học tài năng” và từ năm 2001 đổi tên là Dự án “Đào tạo nguồn nhân lực tài năng” - mở rộng đầu tư cấp học bổng cho bậc sau đại học, cả học viên làm luận văn thạc sĩ và nghiên cứu sinh xuất sắc thuộc các ngành khoa học cơ bản trong lĩnh vực khoa học tự nhiên và hệ đào tạo “Chất lượng cao” cho các ngành thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn. Như vậy, bên cạnh truyền thống đào tạo nhân tài ở bậc trung học phổ thông chuyên, ĐHQGHN là trường đại học đầu tiên của Việt Nam thực hiện một cách chính quy công tác đào tạo, bồi dưỡng nhân tài ở bậc đại học và sau đại học. Mục tiêu của Dự án năm 2001 là khai thác tiềm lực và thế mạnh của ĐHQGHN về cơ sở vật chất và đội ngũ khoa học đầu ngành để tham gia đào tạo các nhà khoa học giỏi thuộc các ngành khoa học cơ bản cốt lõi trong KHTN và XHNV, các ngành công nghệ cao và kinh tế xã hội mũi nhọn, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đặc biệt là đào tạo đội ngũ giảng viên cho các trường đại học, cao đẳng trong cả nước, cũng như đội ngũ các nghiên cứu viên, nhà quản lý, chuyển giao công nghệ tài năng tại các viện nghiên cứu, các doanh nghiệp, các cơ quan, đơn vị trong toàn quốc,.
Năm 2005, ĐHQGHN đã tiến hành tổng kết Dự án “Đào tạo nguồn nhân lực tài năng”. Từ 1997-2005, đã có 1940 sinh viên, 387 học viên và 156 nghiên cứu sinh (NCS) đã tham gia Dự án. Với những thành công và bài học kinh nghiệm sau gần 10 năm thí điểm, Đảng và Nhà nước ta đã đánh giá cao mô hình đào tạo tài năng bậc đại học của ĐHQGHN, đồng thời chỉ đạo các bộ ngành liên quan nghiên cứu xây dựng chế độ chính sách tạo điều kiện thuận lợi để phát triển và mở rộng mô hình bồi dưỡng và đào tạo tài năng, chất lượng cao như ở ĐHQGHN để triển khai trong toàn bộ hệ thống giáo dục đại học của cả nước.
Từ năm 2006 trở đi, để tăng cường hội nhập các chuẩn mực quốc tế, thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước, ĐHQGHN bắt đầu triển khai đào tạo các chương trình tiên tiến. Chương trình đào tạo tiên tiến là các chương trình đào tạo bậc đại học, sử dụng toàn bộ chương trình, giáo trình của một đại học nước ngoài, giảng dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh, do Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt và cấp kinh phí triển khai thực hiện. Đội ngũ giảng viên tham gia chương trình là của Việt Nam và một số giảng viên nước ngoài. Tuy nhiên, những chương trình như vậy chỉ đảm nhận việc phát triển quốc tế hóa một chương trình đào tạo, chưa nhằm mục tiêu phát triển được cả ngành, đơn vị như cấp Khoa đạt chuẩn quốc tế.
Chính vì vậy, tiếp sau chương trình tiên tiến, năm 2007, ĐHQGHN bắt đầu chủ động xây dựng và triển khai các chương trình đào tạo đạt chuẩn quốc tế, còn gọi là Đề án các chương trình đào tạo nhiệm vụ chiến lược (ban đầu được gọi là chương trình 16-23, vì tập trung lựa chọn được 16 ngành đại học và 23 chuyên ngành sau đại học tham gia Đề án). Mục tiêu của các chương trình này là xây dựng và phát triển cả ngành, chuyên ngành đạt chuẩn quốc tế, từ chương trình đào tạo đến đội ngũ, cơ sở vật chất, học liệu, nguồn nhân lực theo các tiêu chí đánh giá xếp hạng nhằm tạo tiền đề và điều kiện để phát triển từng bước từ khoa đến trường đại học thành viên đạt chuẩn quốc tế. Đây là mục tiêu và sách lược quan trọng của ĐHQGHN trong quá trình phát triển, nhằm chọn lọc vun cao, từng bước khả thi nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu khoa học, chuyển giao tri thức và sức cạnh tranh, phát triển thương hiệu của ĐHQGHN, góp phần đổi mới cơ bản giáo dục đại học Việt Nam tiếp cận các chuẩn mực và chất lượng quốc tế. Với tầm nhìn và chiến lược như vậy, năm 2018, lần đầu tiên hai Đại học Quốc gia lọt vào top 1000 trong bảng xếp hạng QS của quốc tế và vươn lên xếp hạng 851-900 trong năm 2025. Cũng trong năm 2025, 12 lĩnh vực của ĐHQGHN được xếp hạng thế giới và nhiều lĩnh vực tăng hạng, lọt vào top 400-500 thế giới trong năm 2025.
Đứng trước những yêu cầu cấp bách về việc nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực trình độ cao, ĐHQGHN đã triển khai Đề án đổi mới đào tạo trình độ tiến sĩ tại ĐHQGHN và đã ban hành Quy chế tuyển sinh và đào tạo trình độ tiến sĩ mới, bước đột phá từ 2017. Đây là bước đột phá mạnh mẽ trong hoạt động đào tạo. Quy chế mới yêu cầu nâng cao chuẩn đầu ra về chuyên môn và ngoại ngữ của nghiên cứu sinh (NCS), nâng cao chuẩn về công bố quốc tế và chất lượng của đội ngũ giảng viên hướng dẫn NCS cũng như đội ngũ giảng viên tham gia đào tạo, giảng dạy bậc tiến sĩ; yêu cầu gắn hoạt động làm luận án của NCS với hoạt động của bộ môn/PTN; với việc tham gia các đề tài nghiên cứu; hướng dẫn thực hành, thực tập; hướng dẫn khóa luận tốt nghiệp và các seminar khoa học của đơn vị chuyên môn; trao quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm cao nhất cho cán bộ hướng dẫn và bộ môn trong quá trình đào tạo NCS. Đồng thời, Quy chế cũng đặc cách bỏ qua quy trình phản biện kín với các NCS có thành tích nghiên cứu đặc biệt xuất sắc, là tác giả chính của 3 bài báo công bố trên các tạp chí quốc tế có trong danh mục ISI với tổng chỉ số ảnh hưởng IF đạt từ 3.0 trở lên. Với Quy chế này, ĐHQGHN tiên phong thực hiện cú huých trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, NCKH và chất lượng đội ngũ, thực hiện đào tạo tiến sĩ với yêu cầu về chuẩn đầu ra, cũng như theo quy trình và chuẩn mực tổ chức và quản lý đào tạo như của các trường đại học tiên tiến trên thế giới. Gần đây nhất, từ năm 2024, Trường Đại học Công nghệ - ĐHQGHN là trường đại học công lập đầu tiên tiên phong thực hiện miễn hoàn toàn học phí và cấp học bổng cho học viên cao học và nghiên cứu sinh.
Thứ ba, ĐHQGHN luôn đi tiên phong đổi mới nhiều lĩnh vực trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam:
Không chỉ tiên phong trong việc đào tạo và bồi dưỡng nhân tài thông qua các chương trình đào tạo đặc biệt như đã nói tới ở trên, ĐHQGHN cũng tiên phong trong cả nước xác định phát triển theo mô hình đại học định hướng nghiên cứu, gắn đào tạo với nghiên cứu, với việc xây dựng và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh trong trường đại học.
Với triết lý đào tạo thông qua nghiên cứu để đảm bảo chất lượng và nghiên cứu, tiếp cận trình độ của thế giới nhằm đào tạo trình độ cao, ngay từ năm 2004, tại phiên họp lần thứ X Hội đồng Khoa học và Đào tạo của ĐHQGHN do GS.VS Nguyễn Văn Đạo chủ trì đã xác định các tiêu chí cơ bản của đại học nghiên cứu, như chất lượng đội ngũ cán bộ giảng dạy và nghiên cứu; tỷ lệ sinh viên/giảng viên; tỷ lệ đào tạo sau đại học/ đại học; số lượng, chất lượng và lượt trích dẫn của các công bố quốc tế; các phát minh, sáng chế; giải thưởng KHCN,… và từ đó định hướng cho các hoạt động của Nhà trường. Việc tiên phong mở rộng quy mô đào tạo, theo hướng nâng cao tỷ lệ đào tạo sau đại học/đại học cũng như đầu tư xây dựng các nhóm nghiên cứu với sự tham gia tích cực của các nghiên cứu sinh và sinh viên chính là những giải pháp quan trọng, then chốt để thực hiện chiến lược này.
ĐHQGHN cũng tiên phong mở các ngành mới, ngành/chuyên ngành thí điểm chưa có trong danh mục mã ngành đào tạo của Nhà nước, thiết kế vi mạch, như công nghệ nano, công nghệ bán dẫn, công nghệ hàng không vũ trụ, an ninh phi truyền thống, biến đổi khí hậu,… Đến nay một số chương trình thí điểm của ĐHQGHN đã được đưa vào danh mục đào tạo của Nhà nước như chương trình đào tạo ngành Hóa dược, Kinh tế phát triển, Luật Kinh doanh (bậc đại học), Ngôn ngữ Nhật (bậc thạc sĩ), Đo lường Đánh giá trong giáo dục (bậc thạc sĩ và tiến sĩ),... Tính đến tháng 5/2026, ĐHQGHN đang đào tạo 89 chương trình thí điểm, gồm 46 chương trình ở bậc đại học, 28 chương trình thạc sỹ và 15 chương trình tiến sĩ. Đây là những đặc sản trong đào tạo của ĐHQGHN.
Với tầm nhìn xa, tổng hợp, bao quát, ngay từ năm 1995, lãnh đạo ĐHQGHN đã thành lập Trung tâm Đảm bảo chất lượng đào tạo và Nghiên cứu phát triển giáo dục (tiền thân của Viện Đảm bảo chất lượng giáo dục, Trung tâm khảo thí và Trung tâm kiểm định chất lượng giáo dục của ĐHQGHN ngày nay). Những đóng góp của Trung tâm này về các tiêu chí đảm bảo chất lượng giáo dục, về xếp hạng đại học, các năng lực phẩm chất cần có khi dự tuyển vào đại học để xây dựng bài thi chuẩn hóa đánh giá năng lực, cũng như mở ngành và đào tạo đầu tiên trong cả nước thạc sĩ (2005) và tiến sĩ (2008) về đo lường đánh giá trong giáo dục, và những thành tựu khác đã đạt được trong hơn 30 năm kể từ ngày thành lập ĐHQGHN đến nay trong lĩnh vực khảo thí, kiểm định và đảm bảo chất lượng giáo dục của Trung tâm một lần nữa chứng minh quyết định hết sức đúng đắn của lãnh đạo ĐHQGHN và khẳng định vị trí, vai trò tiên phong của ĐHQGHN trong đo lường đánh giá, đảm bảo chất lượng và kiểm định chất lượng giáo dục ở Việt Nam, hội nhập với chuẩn mực và thông lệ quốc tế.
ĐHQGHN cũng là một trong những đơn vị tiên phong triển khai đào tạo theo tín chỉ thành công ở Việt Nam. Sau một số năm nghiên cứu, tìm hiểu phương thức tổ chức và quản lý đào tạo theo mô hình tín chỉ của nước ngoài, từ năm 2006, ĐHQGHN bắt đầu triển khai áp dụng các yếu tố tích cực của phương thức đào tạo theo tín chỉ, đó là: chuyển đổi chương trình; xây dựng đề cương môn học; áp dụng phương pháp dạy - học và kiểm tra đánh giá theo tín chỉ và từ 2010 đến nay đã áp dụng hoàn toàn và triệt để phương thức đào tạo theo tín chỉ. Các chương trình đào tạo được thiết kế theo chuẩn đầu ra, với các khối kiến thức chung được giảng dạy thống nhất trong toàn ĐHQGHN. Thành công này đã tạo điều kiện cho việc phát huy thế mạnh liên thông, liên kết trong ĐHQGHN, mô hình a+b (như mô hình đào tạo cử nhân sư phạm, bác sỹ đa khoa, …), đặc biệt là trong việc xây dựng các chương trình đào tạo mới liên ngành, liên đơn vị; trong việc triển khai tổ chức giảng dạy bằng kép (song bằng) thành công. Bên cạnh đó, cũng nhờ tích lũy tín chỉ, sinh viên có thể chủ động lựa chọn tích lũy các học phần theo kế hoạch và thời gian của cá nhân, nhờ vậy đến nay đã có hơn 5000 sinh viên được cấp bằng kép (bằng chính quy thứ hai trong thời gian học tập tại ĐHQGHN) và gần 1000 em tốt nghiệp đại học sớm so với quy định từ 1 đến 2 học kỳ.
ĐHQGHN cũng tiên phong và đi đầu trong đổi mới tuyển sinh đại học theo đánh giá năng lực (ĐGNL) - năm 2014 thí điểm dùng bài thi ĐGNL để tuyển sinh viên các hệ tài năng, chất lượng cao trong số các em đã trúng tuyển đại học; tiên phong trong việc xây dựng bài thi chuẩn hóa đánh giá năng lực và cũng tiên phong áp dụng thành công việc triển khai đổi mới toàn diện tuyển sinh đại học chính quy theo hình thức sử dụng bài thi đánh giá năng lực ở ĐHQGHN từ năm 2015 đến nay. Với phổ kiến thức vừa rộng lại vừa sâu, phong phú, kết quả thi nhanh, việc chấm thi tự động bằng máy khách quan, trung thực, và có thể tổ chức cho thí sinh chủ động đăng ký thi nhiều lần trong năm, đã được dư luận xã hội đồng tình ủng hộ và đánh giá rất cao. Tuyển sinh theo đánh giá năng lực của ĐHQGHN thành công như luồng gió mới làm mát dịu những căng thẳng của các kỳ thi đại học theo ba chung như trước đây. Đến nay, hàng trăm trường đại học khác đã tin cậy sử dụng kết quả thi đánh giá năng lực của ĐHQGHN để tuyển sinh.
Một sự đổi mới khác đối với hai trường chuyên (Trường THPT chuyên KHTN và Trường THPT chuyên ngoại ngữ): để lựa chọn được nhiều học sinh ưu tú vào học theo chương trình đại học, năm 2014, ĐHQGHN đã tiên phong nghiên cứu và ban hành quy chế đặc thù cho học sinh chuyên, ban hành các tiêu chí và quy định xét tuyển thẳng vào các trường đại học thành viên và các khoa trực thuộc của ĐHQGHN những học sinh chuyên xuất sắc. Dó đó, đã thu hút được nguồn học sinh giỏi vào học các ngành khoa học cơ bản để nối tiếp truyền thống và phát huy thế mạnh của ĐHQGHN.
ĐHQGHN cũng là đơn vị tiên phong trong các cơ sở giáo dục đào tạo của cả nước, là đại học đầu tiên rà soát và nghiên cứu, xây dựng, thực hiện phê duyệt và bắt đầu ban hành quy định về phân tầng và quy hoạch các ngành nghề đào tạo từ 2014. Đây là kim chỉ nam, là kế hoạch và chiến lược hết sức quan trọng định hướng cho hoạt động đào tạo, cũng như cơ cấu tổ chức của ĐHQGHN và các đơn vị đào tạo của ĐHQGHN trong giai đoạn mới.
Thứ tư, ĐHQG luôn kiên trì, kiên định mục tiêu giữ vững chất lượng đào tạo, gắn đào tạo với nghiên cứu, xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, hội nhập với quốc tế:
Các chương trình đào tạo của ĐHQGHN được xây dựng trên cơ sở tham khảo các chương trình đào tạo của các trường đại học tiên tiến trên thế giới. ĐHQGHN thực hiện triết lý đào tạo thông qua nghiên cứu, xây dựng các nhóm nghiên cứu (NNC) để đào tạo trình độ cao và phát triển tiềm lực KHCN. Đến nay, ở ĐHQGHN có hàng trăm NNC lớn nhỏ, trong đó, tính đến tháng 5/2026 đã có 50 NNC đã được Giám đốc ĐHQGHN công nhận là NNC mạnh cấp ĐHQGHN. Các NNC này đã đóng vai trò quan trọng trong tăng cường tiềm lực KHCN, mở các ngành đào tạo mới, bộ môn/PTN mới của ĐHQGHN trong những năm qua. Điểm cần nhấn mạnh là từ bài học kinh nghiệm và thực tiễn của ĐHQGHN đã góp phần xây dựng các cơ chế đầu tư cho các nhóm nghiên cứu mạnh của Việt Nam, được đưa vào Nghị định 109/NĐ-CP cuối năm 2022 về hoạt động KHCN trong các trường đại học, và mới đây vừa được thay thế bằng Nghị định 125/NĐ-CP năm 2026, trong đó có quy định rõ ràng về tiêu chí, chính sách đầu tư cho các NNC trong các trường đại học.
Cũng nhờ đào tạo thông qua nghiên cứu, các em sinh viên, học viên cao học, NCS được tham gia hoạt động trong môi trường các NNC, thắp sáng tài năng. Đến nay, đã có nhiều em sinh viên năm cuối và 100% NCS trong lĩnh vực KHTN - Công nghệ của ĐHQGHN có công bố trên các tạp chí quốc tế ISI. Không ít NCS được đào tạo trong nước, ở ĐHQGHN có số lượng và chất lượng các công bố quốc tế cao hơn so với các NCS được đào tạo hoàn toàn ở nước ngoài.
Nhiều em học sinh vào ĐHQGHN đã được sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình, tâm huyết của các giáo sư, các nhà khoa học đầu ngành, những người thầy tâm huyết, lại có môi trường nghiên cứu, học tập tốt nên đã phát huy được năng lực và tỏa sáng, đạt được thành tích xuất sắc trong học tập và nghiên cứu. Nhiều cựu sinh viên ưu tú của ĐHQGHN đã trở thành các nhà lãnh đạo cơ quan, doanh nghiệp, nhà khoa học, quản lý có tên tuổi. Hơn 1 thế kỷ qua, ĐHQGHN đã góp phần hiệu quả vào sự nghiệp đào tạo nhân tài chất lượng cao, trình độ cao cho đất nước.
Thứ năm, ĐHQG tích cực chuyển đổi cơ cấu ngành nghề đào tạo, mở những ngành mới phục vụ công nghệ chiến lược, đáp ứng yêu cầu của đất nước, của thời đại cuộc cách mạng công nghiệp 4.0:
Việc phát triển các ngành mới có tính liên ngành, mũi nhọn trong những lĩnh vực kỹ thuật công nghệ mà xã hội có nhu cầu cao về nguồn nhân lực, cũng như đáp ứng yêu cầu của cuộc cách mạng 4.0, những năm gần đây được ĐHQGHN chú trọng đặc biệt và có sự đột phá, trong đó phải kể đến các chương trình đào tạo mới, tiên phong như Trí tuệ nhân tạo, Thiết kế vi mạch, Công nghệ bán dẫn, Khoa học dữ liệu, Kỹ thuật năng lượng, Kỹ thuật môi trường, Kỹ thuật hạ tầng, Công nghệ nano, Công nghệ kỹ thuật Xây dựng - Giao thông, Công nghệ hàng không vũ trụ, Robotic, An toàn thông tin, Thiết kế công nghiệp và Đồ họa (đào tạo các cử nhân thiết kế trên nền tảng Kỹ thuật - các công trình sư, tổng công trình sư), …Nhờ vậy, ngành nghề đào tạo của ĐHQGHN nhanh chóng hội nhập với xu thế của thế giới, đào tạo và nghiên cứu ngày càng gắn kết chặt chẽ với công nghiệp và doanh nghiệp, cũng từ đó, tỷ lệ sinh viên ĐHQGHN ra trường có việc làm ngày càng cao. Nhiều em trong khối Ngoại ngữ, Kinh tế, Kỹ thuật - Công nghệ đã có việc làm ngay từ khi còn là sinh viên những năm cuối.
Triển khai thực hiện Nghị quyết 57/NQ-TW về KHCN và Nghị quyết 71/NQ-TW về đổi mới giáo dục đào tạo, từ năm 2025, ĐHQGHN tiên phong chuyển đổi mạnh mẽ từ mô hình đại học nghiên cứu, sang mô hình đại học nghiên cứu, đổi mới sáng tạo. Từ lúc chỉ hoàn toàn đào tạo các ngành khoa học cơ bản, sau hơn 1 thế kỷ xây dựng và phát triển, đến nay ĐHQGHN có 433 chương trình đào tạo ở các bậc đại học, thạc sĩ và tiến sĩ với cơ cấu ngành nghề như sau: khoa học tự nhiên, y dược 25%; khoa học xã hội và nhân văn, kinh tế, ngoại ngữ, luật, giáo dục 35%; công nghệ - kỹ thuật 25%; liên ngành và thí điểm 15%. ĐHQGHN đã tích cực chuyển đổi cơ cấu ngành nghề từ khoa học cơ bản sang gắn với kỹ thuật, công nghệ và những nhiệm vụ KHCN chiến lược của đất nước.
Tóm lại, Với hành trình suốt 120 năm qua, hoạt động đào tạo đã có những đóng góp quan trọng và xứng đáng vào sự phát triển và lớn mạnh của ĐHQGHN, đóng góp tích cực và hiệu quả vào những đổi mới của ngành giáo dục đại học như đào tạo tài năng, chất lượng cao; tổ chức quản lý đào tạo theo tín chỉ; phát triển theo mô hình đại học nghiên cứu đa ngành, đa lĩnh vực và hiện nay là mô hình đại học nghiên cứu, đổi mới sáng tạo - thực hiện đào tạo qua nghiên cứu, qua triển khai các hoạt động đổi mới sáng tạo; chú trọng xây dựng và phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh trong trường đại học; đảm bảo chất lượng giáo dục theo các chuẩn mực quốc tế; tiên phong triển khai kiểm định, phân tầng và quy hoạch chương trình đào tạo, đổi mới tuyển sinh theo đánh giá năng lực; tiên phong mở các chương trình đào tạo mới thí điểm và hiện đại, đáp ứng yêu cầu của cách mạng công nghiệp 4.0 và các công nghệ chiến lược trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc; góp phần thúc đẩy và dẫn dắt giáo dục đại học Việt Nam hội nhập với nền giáo dục đại học của thế giới. Hơn 1 thế kỷ qua, ĐHQGHN đã góp phần quan trọng và to lớn đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, tinh hoa cho đất nước.
Nhìn lại hơn 1 thế kỷ, chúng ta hết sức tự hào về những thành tựu mà các thế hệ lãnh đạo, các thế hệ thầy và trò, các thế hệ cán bộ khoa học đầy tài năng và tâm huyết, các thế hệ GS, PGS, TSKH, TS - những trí thức ưu tú của ĐHQGHN và của nước nhà; các thế hệ cán bộ, viên chức, giảng viên, nghiên cứu viên, và đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý đầy trách nhiệm và nhiệt huyết của ĐHQGHN qua các thời kỳ đã đóng góp và đạt được trong chặng đường dài đã qua, đồng thời cũng nhận thức đầy đủ những cơ hội, cũng như những thách thức trong tình hình và bối cảnh mới.
Từ năm 2012, ĐHQG đã được ghi nhận thành điều khoản riêng trong Luật Giáo dục đại học. Thành quả lớn lao của ĐHQGHN hơn 1 thế kỷ qua còn là từ chính thành công của mô hình tự chủ đại học, mà trước hết là tự chủ về học thuật, sau đó là tự chủ về nghiên cứu khoa học, cơ cấu tổ chức và tài hính. Trong những năm gần đây, tự chủ đại học như luồng gió mới đã làm thay da đổi thịt nhiều đơn vị của ĐHQGHN. Do đó, mô hình về tự chủ đại học, cũng như mô hình về quản trị của ĐHQG trong bối cảnh mới là những nhiệm vụ cấp bách hàng đầu, cần được chú trọng và quan tâm đặc biệt trong bối cảnh hiện nay để hai ĐHQG tiếp tục phát triển.
Giáo dục đại học đứng trước những thách thức về chất lượng; công ăn việc làm của người học sau khi tốt nghiệp và hội nhập với các chuẩn mực của quốc tế. Chính vì vậy, Bộ Giáo dục Đào tạo đang có những chỉ đạo quyết liệt và giải pháp hữu hiệu để đổi mới mạnh mẽ giáo dục đại học Việt Nam. ĐHQGHN trong thời gian tới cần tập trung hoàn thiện mô hình tự chủ đại học, trong hoạt động đào tạo tập trung vào nâng cao và mở rộng quy mô đào tạo các chương trình tài năng; ưu tiên và tập trung nguồn lực cho đào tạo cử nhân và kỹ sư thuộc các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược; giữ vững nền tảng mạnh về khoa học cơ bản; đầu tư đột phá cho đào tạo tiến sĩ, thu hút nhân tài, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, thúc đẩy công bố quốc tế và các patents - sáng chế và hoạt động đổi mới sáng tạo; Cũng cần tập trung quy hoạch và đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn kế cận, qua đó duy trì và nâng cao tiềm lực KHCN, tăng xếp hạng đại học; phát huy thế mạnh thống nhất và liên thông - liên kết trong toàn ĐHQGHN; nâng cao khả năng thực hành, thực tập, thực tế và từ đó nâng cao chất lượng đào tạo và cơ hội việc làm cho sinh viên.
Nhân dịp kỷ niệm 120 năm ngày thành lập (1906-2026), chúc ĐHQGHN ngày càng phát triển, luôn xứng đáng là đầu tàu đổi mới, là đại học hàng đầu, nòng cột trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam, hội nhập ngày càng mạnh mẽ và luôn nhận được sự quan tâm, ủng hộ, tạo điều kiện của Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục Đào tạo, các bộ ngành và toàn xã hội để phát huy tối đa nội lực và thu hút tối đa các nguồn lực, sớm có tên trong bảng xếp hạng đại học top 100 thế giới, đáp ứng mong mỏi của xã hội và nhân dân cả nước.
