1. Đại học Tổng hợp Hà Nội - biểu tượng học thuật đỉnh cao của đất nước và tinh thần phụng sự quốc gia
Sau khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi, miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, tiến hành khôi phục, cải tạo, phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, xây dựng hậu phương lớn xã hội chủ nghĩa, làm hậu thuẫn cho cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, Đảng, Nhà nước đã quyết định thành lập Đại học Tổng hợp Hà Nội trên cơ sở các ngành khoa học tự nhiên, khoa học xã hội & nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Việt Nam (1945 - 1955) và một số cơ sở đào tạo đại học. Trong 37 năm xây dựng, phát triển (1956 - 1993), Đại học Tổng hợp Hà Nội đã tạo nên vị thế, danh tiếng rất đáng tự hào.
Đại học Tổng hợp Hà Nội - cái nôi trí thức Việt Nam; https:// universityofhanoi.com, 24/3/2025.
Đại học Tổng hợp Hà Nội - nơi hội tụ những trí thức tinh hoa của đất nước
Tạo điều kiện để Đại học Tổng hợp Hà Nội có thể hoàn thành xuất sắc sứ mệnh của trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học cơ bản chất lượng cao đầu tiên của đất nước, Đảng, Nhà nước đã phân công, điều động những nhà giáo, nhà khoa học, nhà văn hóa nổi tiếng, đầu đàn trên các lĩnh vực học thuật nền tảng về trường làm giảng viên, cán bộ quản lý, tiêu biểu như Ngụy Như Kon Tum, Trần Văn Giàu, Đăng Thai Mai, Lê Văn Thiêm, Đào Văn Tiến, Nguyễn Văn Hiệu, Nguyễn Hoán, Trần Đức Thảo, Hoàng Xuân Nhị, Đào Duy Anh… Các bậc ân sư thế hệ khai sáng với đức độ, tài năng xuất chúng đã đào tạo nên những thế hệ sinh viên, học viên ưu tú; đặt nền móng vững chắc xây nên tầm vóc, danh tiếng, vị thế tự hào của Đại học Tổng hợp Hà Nội ở trong nước, quốc tế; đồng thời cũng góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền học thuật hàn lâm Việt Nam.
Đại học Tổng hợp Hà Nội - trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học cơ bản, đa ngành, chất lượng cao hàng đầu của đất nước
Với sự ra đời của Đại học Tổng hợp Hà Nội, lần đầu tiên những ngành khoa học cơ bản như toán học, vật lý, hóa học, sinh học, địa chất học, văn học, sử học, triết học, ngôn ngữ học, kinh tế chính trị học, luật học…được chính thức đào tạo ở bậc đại học, sau đại học bằng tiếng Việt; được đầu tư nghiên cứu một cách hệ thống, bài bản, liên ngành trên cơ sở kho tàng tri thức dân tộc và tiếp thu tri thức nhân loại. Đại học Tổng hợp Hà Nội chính là vườn ươm trồng đầu tiên những hạt giống tri thức hàn lâm tinh hoa, có ý nghĩa nền tảng cho sự phát triển khoa học cơ bản của nước nhà.
Đại học Tổng hợp Hà Nội - môi trường học thuật dân chủ, khai phóng, nhân văn và phong cách thăng hoa sáng tạo
Bản sắc, nét độc đáo tạo nên “hồn cốt Tổng hợp”, “chất Tổng hợp” chính là môi trường học thuật lý tưởng, vừa bảo đảm sự nghiêm cẩn, chuẩn xác về khoa học, vừa thấm nhuần tinh thần dân chủ, nhân văn. Ở mái trường đại học này, mọi ý tưởng và sáng tạo cá nhân đều được tôn trọng, khích lệ; các vấn đề học thuật được khuyến khích trao đổi, thảo luận, tranh luận cởi mở trên nguyên tắc dân chủ, bình đẳng vì chân lý khoa học và lợi ích quốc gia. Nhà trường đề cao tinh thần tự học để vươn lên; trân trọng tư duy độc lập, khai phóng trí tuệ, tinh thần khám phá và phản biện khoa học. Bản sắc Tổng hợp không trừu tượng mà kết tinh thành sức sống của các khoa, các tổ bộ môn; kết tinh thành phẩm chất, tài hoa, phong cách của đội ngũ giảng viên, cán bộ, người lao động, sinh viên, học viên nhà trường. Bản sắc ấy thể hiện sống động, lấp lánh trong từng chương trình, nội dung đào tạo, nghiên cứu khoa học; trong từng bài giảng, trong từng công trình nghiên cứu, trong các cuộc hội thảo, trao đổi học thuật và hoạt động cộng đồng của Nhà trường…
Đại học Tổng hợp Hà Nội dấn thân phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân
Là ngôi trường đại học mà tiền thân là Đại học Quốc gia Việt Nam (1945-1954) do Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng, Nhà nước sáng lập, Đại học Tổng hợp Hà Nội luôn thủy chung, nhất quán tư tưởng phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Đảng bộ, đội ngũ cán bộ, đảng viên, giáo viên, người lao động của trường, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, đều vững vàng, vừa xây dựng, vừa chỉnh đốn, tiên phong thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc. Trong 37 năm, Nhà trường đã có nhiều cống hiến xuất sắc:
Nhà trường là trung tâm đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực chất lương cao cho đất nước. Trong 37 năm, Đại học Tổng hợp đã đào tạo hàng chục nghìn cử nhân, hàng nghìn tiến sĩ, thạc sĩ thuộc các lĩnh vực khoa học cơ bản và hàng trăm học sinh tài năng thuộc khối chuyên toán. Trong đó có những người trở thành các nhà khoa học đầu ngành, các nhà sư phạm nổi tiếng, những văn nghệ sĩ, nhà báo tài danh, những cán bộ lãnh đạo, quản lý xuất sắc, những doanh nhân thành đạt… giữ nhiều cương vị quan trọng và có nhiều cống hiến nổi bật ở nhiều trung tâm, viện nghiên cứu, trường đại học, các cơ quan thông tấn, báo chí, văn hóa & văn nghệ, các cơ quan lãnh đạo, quản lý, doanh nghiệp… thuộc trung ương và nhiều địa phương ở miền Bắc - khi đất nước còn chiến tranh và trên phạm vi cả nước - sau khi đất nước thống nhất.
Nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng, phát triển nền tảng học thuật Việt Nam. Các nhà khoa học uyên bác của Đại học Tổng hợp Hà Nội đã dành tâm huyết, trí tuệ biên soạn những bộ giáo trình kinh điển và những công trình nghiên cứu chuyên sâu, trình bày những tri thức căn bản, cốt lõi nhất, vừa phục vụ yêu cầu đào tạo tinh hoa của Nhà trường, vừa làm cơ sở cho việc hình thành nền móng những ngành khoa học cơ bản ở Việt Nam. Đồng thời, Nhà trường cũng trực tiếp san sẻ nguồn lực, giúp xây dựng một số viện nghiên cứu ở Trung tâm Khoa học Xã hội & Nhân văn Quốc gia trước đây, nay là Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, và một số trường đại học lớn về khoa học cơ bản.
Tiên phong phục vụ sản xuất, chiến đấu, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp thống nhất đất nước. Ba mươi bảy năm xây dựng Đại học Tổng hợp Hà Nội gắn liền với thời kỳ lịch sử vô cùng gian khổ, ác liệt mà vẻ vang, hào hùng của dân tộc. Nhà trường chú trọng kết hợp giữa đào tạo, nghiên cứu cơ bản, mang tính hàn lâm với đào tạo, nghiên cứu ứng dụng, thiết thực phục vụ yêu cầu của thực tiễn sản xuất, chiến đấu, tiêu biểu là nghiên cứu phát triển kinh tế công nghiệp, nông nghiệp thời chiến; nghiên cứu phục vụ rà phá bom mìn, thủy lôi; nghiên cứu ứng dụng vật lý chất rắn, quang phổ, hạt nhân trong kỹ thuật quân sự; nghiên cứu phát huy khoa học, nghệ thuật đánh giặc và giá trị, sức mạnh của văn hóa, con người Việt Nam… Trong những năm chiến tranh, 1333 cán bộ, sinh viên Nhà trường đã lên đường nhập ngũ...; riêng năm 1971, khi cuộc chiến tranh ái quốc bước vào giai đoạn quyết liệt, Nhà trường đã gửi vào chiến trường miền Nam hàng trăm thầy, cô giáo, sinh viên ưu tú, tình nguyện trực tiếp tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu, nhiều người đã trở thành anh hùng, thành liệt sĩ, tiêu biểu là Lê Anh Xuân , Ngô Văn Sở, Nguyễn Trọng Định… mà tên tuổi còn sống mãi cùng non sông, đất nước, mãi mãi là biểu tượng sáng ngời về tinh thần dấn thân, phụng sự và khí phách của thầy trò Đại học Tổng hợp. Sau khi đất nước thống nhất, Nhà trường đã tập trung đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp đào tạo, nghiên cứu khoa học, phục vụ công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng, lãnh đạo.
Trung tâm bảo tồn, phát huy, lan tỏa các giá trị tri thức, văn hóa Việt Nam. Đại học Tổng hợp Hà Nội vừa là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học danh tiếng, vừa là trung tâm văn hóa lớn, nơi gìn giữ, bảo tồn, phát huy, tỏa sáng những giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc, của Thủ đô ngàn năm văn hiến. Những công trình nghiên cứu đặc sắc về lịch sử, văn học, ngôn ngữ, dân tộc học, Hán Nôm…, cùng với việc tổ chức bài bản việc giảng dạy tiếng Việt và văn hóa Việt Nam cho người nước ngoài, Nhà trường đã góp phần tích cực truyền bá giá trị văn hiến, văn hóa của dân tộc đến với bạn bè quốc tế và đóng vai trò chủ công trong việc hình thành ngành Việt Nam học, Hà Nội học…
Với bản sắc riêng có, với những thành tựu, cống hiến xuất sắc, Nhà trường đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng nhiều phần thưởng cao quý; Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập; nhiều cán bộ, sinh viên Nhà trường được tặng và truy tặng danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang cùng nhiều phần thưởng, danh hiệu vẻ vang. Sau này, một số đơn vị trước đây trực thuộc trường đã được phong danh hiệu đơn vị anh hùng thời kỳ đổi mới (Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Khoa Lịch sử, Khoa Hóa học). Đặc biệt, tên tuổi của Đại học Tổng hợp Hà Nội trở thành niềm tự hào chung của cộng đồng đại học Việt Nam, thành niềm trân trọng, tin cậy của Đảng, Nhà nước, Nhân dân và sự ngưỡng mộ của giới khoa học quốc tế.
2. Đại học Quốc gia Hà Nội - sự thăng hoa truyền thống với bản sắc và những giá trị sáng tạo mới
Bước vào thập niên 90 của thế kỷ XX, đất nước đang tích cực triển khai công cuộc đổi mới. Nhằm phát huy hiệu quả hơn nữa vai trò của khoa học & công nghệ, giáo dục & đào tạo để đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, với tầm nhìn chiến lược, tháng 12 năm 1993, Đảng, Nhà nước, trực tiếp là Thủ tướng Võ Văn Kiệt, đã quyết định thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội - trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học đa ngành, đa lĩnh vực, chất lượng cao hàng đầu của đất nước.
Trên hành trình hơn 30 năm xây dựng, phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội luôn quán triệt sâu sắc, vận dụng sáng tạo đường lối, quan điểm của Đảng, nhất là đường lối phát triển giáo dục & đào tạo, khoa học & công nghệ, để không ngừng đổi mới, hoàn thiện, nâng cao chất lượng hoạt động. Đó cũng là quá trình Nhà trường kế thừa, phát triển, phát huy bản sắc, giá trị, truyền thống của Đại học Đông Dương (1906-1945), Đại học Quốc gia Việt Nam (1945-1954); của các trường đại học, các đơn vị thành viên, mà nhân tố nòng cốt là bản sắc, giá trị, truyền thống vẻ vang của Đại học Tổng hợp Hà Nội. Truyền thống vẻ vang được bổ sung những giá trị sáng tạo mới, tôn lên vóc dáng, sức sống, vị thế tự hào của Đại học Quốc gia Hà Nội, thể hiện sinh động trên những bình diện nổi bật sau đây:
Đại học Quốc gia Hà Nội là mô hình đại học mới, tiên tiến với phương thức quản trị tự chủ, hiện đại.
Từ mô hình đại học đơn lẻ, Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành một trung tâm đại học đa ngành, đa lĩnh vực, có quyền tự chủ cao và được áp dụng những cơ chế, chính sách đặc thù; một tổ hợp các trường đại học, các viện, trung tâm đào tạo, nghiên cứu…, trong đó các đơn vị thành viên có vị thế độc lập, phát huy quyền tự chủ trong đào tạo, nghiên cứu, xây dựng đội ngũ cán bộ… phù hợp với chiến lược phát triển chung của Đại học Quốc gia. Tạo lập môi trường, điều kiện để các trường, đơn vị thành viên phát triển; kết nối, liên thông, phát huy nguồn lực, tiềm năng trí tuệ của các đơn vị thành viên, hợp thành sức mạnh chung - đó là sứ mệnh chủ yếu của Đại học Quốc gia Hà Nội. Đây là mô hình tổ chức tiên tiến vận hành theo phương thức quản trị hiện đại trên nguyên tắc phân cấp, phân quyền; thống nhất, đồng bộ; kết nối, tương tác, chia sẻ.
Đại học Quốc gia Hà Nội chú trọng sáng tạo tri thức; tạo bước chuyển mạnh mẽ trong đào tạo, nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao khoa học, công nghệ, tư vấn chính sách
Đại học Quốc gia Hà Nội tiếp tục coi trọng đào tạo, nghiên cứu, trang bị tri thức khoa học cơ bản trên lĩnh vực khoa học tự nhiên, khoa học xã hội, nhân văn; đồng thời chủ động, năng động đầu tư sáng tạo những tri thức mới, ngành nghề mới thuộc khối công nghệ và khối ngành nghề có giá trị ứng dụng cao: kinh tế, luật, y dược, giáo dục, ngoại ngữ, nghệ thuật… Đào tạo, nghiên cứu khoa học được gắn kết chặt chẽ với ứng dụng, chuyển giao khoa học, công nghệ, tư vấn chính sách. Đại học Quốc gia Hà Nội từng bước xây dựng mô hình đại học nghiên cứu, đổi mới sáng tạo; hình thành những nhóm nghiên cứu mạnh, hướng vào những lĩnh vực, những vấn đề có ý nghĩa phục vụ thiết thực công cuộc xây dựng đất nước, bảo vệ Tổ quốc. Về công nghệ, các hướng nghiên cứu mũi nhọn được chú trọng đầu tư: công nghệ thông tin và truyền thông; điện tử, bán dẫn, vi mạch; khoa học vật liệu và vật lý kỹ thuật; công nghệ kỹ thuật cơ điện tử; công nghệ sinh học, hóa dược; khoa học y tế; công nghệ môi trường, khoa học vũ trụ… Về khoa học xã hội, nhân văn, nghiên cứu chủ quyền quốc gia; kinh tế sáng tạo; các mô hình, phương thức sản xuất, kinh doanh mới; quản trị xã hội hiện đại; hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa; sức mạnh mềm… là những hướng ưu tiên. Đại học Quốc gia Hà Nội tăng cường, mở rộng quan hệ hợp tác với các địa phương, với cộng đồng doanh nghiệp, với các cơ quan tham mưu, tư vấn của Đảng…, khơi thông các kênh chuyển giao tri thức khoa học, công nghệ, ứng dụng vào thực tiễn sản xuất, đời sống và hoạch định chính sách…
Đại học Quốc gia Hà Nội - trung tâm hội tụ tri thức tinh hoa, đào tạo tài năng, vườn ươm nhân tài
Như truyền thống vốn có hơn thế kỷ, Đại học Quốc gia Hà Nội là nơi tập hợp đông đảo những nhà giáo, nhà khoa học có trình độ cao. Hiện nay, Đại học Quốc gia Hà Nội có hơn 3000 cán bộ khoa học trên tổng số hơn 5500 cán bộ, trong đó hơn 1900 là tiến sĩ, tiến sĩ khoa học, hơn 600 là giáo sư, phó giáo sư , với sự kết hợp, kế tục thế hệ các nhà giáo lâu năm, uyên bác, giàu kinh nghiệm cùng thế hệ nhà giáo, cán bộ khoa học đang độ sung sức, năng động, có tư duy, tri thức, phương pháp giảng dạy, nghiên cứu hiện đại và năng lực làm việc trong môi trường quốc tế cùng với sự tham gia ngày càng nhiều của các chuyên gia nước ngoài đến từ nhiều trung tâm học thuật có uy tín trên thế giới. Nhiều nhà giáo, nhà khoa học của Đại học Quốc gia Hà Nội đã vinh dự được nhận những phần thưởng, danh hiệu cao quý của Đảng, Nhà nước, của các tổ chức giáo dục, khoa học quốc tế danh tiếng.
Với đội ngũ giảng viên trình độ cao; với sự tuyển chọn chặt chẽ và đào tạo tiên tiến, Đại học Quốc gia Hà Nội trở thành địa chỉ hấp dẫn, thu hút khối lượng sinh viên, học sinh khối chuyên, học viên sau đại học lớn nhất trong khối các trường đại học trong cả nước. Nhà trường kết hợp hài hòa giữa đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao với đào tạo tài năng, bồi dưỡng nhân tài thông qua các chương trình đào tạo chất lượng cao, đào tạo tài năng, chương trình đào tạo trung học phổ thông chuyên… Sinh viên, học viên của Đại học Quốc gia Hà Nội được trang bị kiến thức khoa học chuyên sâu, các kỹ năng tự học, tự nghiên cứu, xử lý tình huống, sử dụng các nền tảng công nghệ số… theo mô hình giáo dục STEM, có khả năng đáp ứng tốt yêu cầu ngày càng cao, đa dạng, luôn biến đổi của thị trường lao động trong nước, quốc tế. Phương châm “đào tạo chất lượng cao, trình độ cao” đang được hiện thực hóa đã nâng tầm Đại học Quốc gia Hà Nội - thực sự là trung tâm đào tạo tinh hoa trong hệ thống đại học Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Đại học Quốc gia Hà Nội phấn đấu làm tròn sứ mệnh đại học trọng điểm, đầu ngành, tiên phong, dẫn dắt đại học trong nước, xác lập vị thế, đẳng cấp quốc tế
Hơn 30 năm qua, trên từng chặng đường phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội bền bỉ phấn đấu thực hiện tư tưởng chỉ đạo và kỳ vọng của Đảng, Nhà nước, từng bước khẳng định vai trò đại học trọng điểm, đầu ngành, đóng vai trò nòng cốt, tiên phong, dẫn dắt đại học trong nước, đồng thời quyết tâm vươn lên thành đại học đẳng cấp quốc tế. Nhà trường xây dựng, tích cực thực hiện các chương trình đào tạo chất lượng cao, đào tạo bằng tiếng Anh theo chuẩn mực quốc tế; tăng cường mở rộng hợp tác đào tạo, nghiên cứu, trao đổi học thuật với nhiều trường đại học, trung tâm nghiên cứu có uy tín trên thế giới; khuyến khích, thúc đẩy mạnh mẽ công bố quốc tế; chủ động, tích cực tham gia mạng lưới đại học toàn cầu; thu hút ngày càng nhiều sinh viên, chuyên gia quốc tế đến học tập, làm việc; chủ trì và tham gia nhiều hoạt động, diễn đàn học thuật quốc tế… Với quyết tâm, nỗ lực cao độ, Đại học Quốc gia Hà Nội đã có bước tiến vượt bậc trong bảng xếp hạng đại học thế giới2; trở thành một địa chỉ sáng giá trong những chuyến thăm của nhiều nguyên thủ quốc gia, chính khách, học giả nổi tiếng thế giới.
Đại học Quốc gia Hà Nội đẩy nhanh tiến độ xây dựng, phát triển đô thị đại học Hòa Lạc, hình thành hệ sinh thái đại học đổi mới sáng tạo kiểu mẫu
Được sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, trực tiếp là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, sự ủng hộ, giúp đỡ của thành phố Hà Nội cùng các bộ, ban ngành trung ương, Đại học Quốc gia Hà Nội đang tập trung sức lực đẩy nhanh tiến độ chuyển dịch cơ sở đào tạo, nghiên cứu từ một số địa điểm nội thành Hà Nội về khuôn viên hơn 1000 ha ở xã Hòa Lạc, thành phố Hà Nội. Hình vóc của khu đô thị đại học xanh, sinh thái, nhân văn, thông minh, đổi mới sáng tạo đang hình thành nhanh chóng. Đây không đơn thuần là sự chuyển dịch địa điểm, thay đổi địa danh mà thực sự là quá trình kiến tạo một môi trường đào tạo tinh hoa; một không gian sáng tạo lý tưởng, cho phép thực hiện hoàn hảo quy trình gắn kết đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng khoa học công nghệ đỉnh cao. Đô thị Đại học Quốc gia tại Hòa Lạc sẽ là hình mẫu và đầu tầu của đại học Việt Nam, có tầm vóc, vị thế sánh cùng các trung tâm đại học tiên tiến trên thế giới.
Với những đóng góp xuất sắc, Đại học Quốc gia Hà Nội vinh dự được Đảng, Nhà nước trao tặng phần thưởng cao quý nhất: Huân chương sao vàng vào năm 2006 nhân dịp kỷ niệm 100 năm truyền thống của Nhà trường.
Ôn lại truyền thống 120 năm, trực tiếp là 70 năm phát triển từ Đại học Tổng hợp Hà Nội đến Đại học Quốc gia Hà Nội, chính là dịp để suy ngẫm, đúc kết, tự hào về truyền thống vẻ vang, và quan trọng hơn là để thắp sáng niềm tin, hun đúc quyết tâm, nỗ lực phấn đấu để phát triển Đại học Quốc gia Hà Nội nhanh, bền vững lên tầm cao mới, đóng góp xứng đáng vào công cuộc kiến tạo kỷ nguyên mới của dân tộc; là làm mới mẻ, sống động bản sắc, giá trị cốt lõi, tốt đẹp: tinh hoa, khai phóng, tiên phong, phụng sự, hội nhập.
