 |
| GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN |
Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, ĐHQGHN về câu chuyện làm chủ công nghệ chiến lược từ góc nhìn của một nhà khoa học và nhà quản lý giáo dục.
-Thưa Giáo sư, trong bối cảnh hiện nay, vì sao ông cho rằng Việt Nam muốn làm chủ công nghệ chiến lược thì phải bắt đầu từ khoa học cơ bản?
GS.TS Chử Đức Trình: Nhiều người thường nhìn thấy những sản phẩm công nghệ hiện đại như chip bán dẫn, điện thoại thông minh hay các hệ thống trí tuệ nhân tạo và cho rằng thành công nằm ở khâu sản xuất. Nhưng thực tế, phía sau mỗi sản phẩm là hàng chục năm nghiên cứu khoa học cơ bản.
Một ví dụ rất điển hình là Samsung. Họ làm chủ nhiều công nghệ cốt lõi nhưng vẫn phải sử dụng kính Gorilla Glass do Corning phát triển. Điều đó cho thấy những công nghệ nền tảng thường được hình thành từ các nghiên cứu khoa học kéo dài hàng chục năm.
Không có khoa học cơ bản thì không có công nghệ nguồn. Không có công nghệ nguồn thì rất khó làm chủ các công nghệ chiến lược. Vì vậy, nếu Việt Nam muốn tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu, chúng ta phải đầu tư nghiêm túc cho khoa học cơ bản ngay từ hôm nay.
Lịch sử phát triển khoa học công nghệ thế giới cho thấy mọi đột phá lớn đều bắt đầu từ tri thức nền tảng. Muốn tạo ra công nghệ mới, trước hết phải hiểu sâu các quy luật của tự nhiên, vật chất và dữ liệu. Đây là lý do các quốc gia phát triển luôn dành nguồn lực rất lớn cho nghiên cứu cơ bản, bởi đó chính là nền móng của sức mạnh công nghệ trong tương lai.
- Nhiều quốc gia đã thành công trong phát triển công nghệ chiến lược. Theo Giáo sư, bài học lớn nhất mà Việt Nam có thể tham khảo là gì?
GS.TS Chử Đức Trình: Điều dễ nhận thấy là những trung tâm công nghệ hàng đầu thế giới đều phát triển dựa trên các đại học nghiên cứu mạnh.
Thung lũng công nghệ Silicon Valley của Mỹ không bắt đầu từ các nhà máy mà bắt đầu từ ĐH Stanford và ĐH Berkeley. Các trường đại học không chỉ đào tạo nhân lực mà còn tạo ra tri thức mới, công nghệ mới và doanh nghiệp công nghệ mới.
Điều quan trọng hơn là họ xây dựng được môi trường để tri thức được lưu thông liên tục giữa đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Chính sự kết nối đó đã tạo nên những đột phá công nghệ mang tính cách mạng và những doanh nghiệp có khả năng thay đổi thế giới.
Bài học lớn nhất là muốn phát triển công nghệ chiến lược phải đầu tư dài hạn cho khoa học, xây dựng các đại học nghiên cứu mạnh, đồng thời hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo nơi tri thức được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và giá trị kinh tế.
- Giáo sư nhiều lần nhắc tới mô hình "đại học - nghiên cứu - doanh nghiệp". Vì sao đây được xem là chìa khóa của đổi mới sáng tạo?
GS.TS Chử Đức Trình: Không một tổ chức nào có thể một mình tạo ra công nghệ chiến lược. Trường đại học có thế mạnh về đào tạo và nghiên cứu cơ bản. Viện nghiên cứu phát triển các công nghệ lõi. Doanh nghiệp có khả năng thương mại hóa sản phẩm và đưa công nghệ ra thị trường. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách và đầu tư dài hạn.
 |
| Sinh viên Trường ĐH Công nghệ, ĐHQGHN trong tiết học nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm |
Khi các thành tố này được kết nối thành một hệ sinh thái thống nhất, kết quả nghiên cứu sẽ không dừng lại ở các công bố khoa học mà có thể trở thành sản phẩm, doanh nghiệp công nghệ và động lực phát triển kinh tế.
Đó là con đường mà nhiều quốc gia phát triển đã đi qua và cũng là định hướng mà ĐHQGHN đang kiên trì xây dựng trong nhiều năm qua.
- ĐHQGHN nói chung và Trường Đại học Công nghệ nói riêng đang chuẩn bị nguồn lực như thế nào cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược của đất nước?
GS.TS Chử Đức Trình: Hiện nay, ĐHQGHN đang tập trung đầu tư mạnh cho các lĩnh vực được xác định là công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, khoa học dữ liệu, điện tử viễn thông, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, vật liệu tiên tiến và các công nghệ số thế hệ mới.
Để chuẩn bị nguồn nhân lực cho các lĩnh vực này, chúng tôi triển khai đồng bộ từ đào tạo, nghiên cứu khoa học đến đổi mới sáng tạo và hợp tác doanh nghiệp. Nhiều phòng thí nghiệm hiện đại, trung tâm nghiên cứu chuyên sâu và nhóm nghiên cứu mạnh đang được đầu tư nhằm tạo môi trường để sinh viên, học viên và các nhà khoa học phát huy năng lực sáng tạo.
Một dấu mốc quan trọng là năm học 2026-2027, ĐHQGHN được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt triển khai 15 chương trình đào tạo tài năng STEM. Trong đó, riêng Trường Đại học Công nghệ đảm nhiệm 10 chương trình thuộc các lĩnh vực mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, khoa học máy tính, kỹ thuật phần mềm, kỹ thuật điện tử, công nghệ sinh học và nhiều ngành công nghệ chiến lược khác.
Đây không chỉ là sự ghi nhận năng lực đào tạo và nghiên cứu của ĐHQGHN mà còn thể hiện trách nhiệm tiên phong của chúng tôi trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của đất nước trong giai đoạn mới.
- ĐHQGHN đang có những chính sách gì để thu hút học sinh giỏi theo học các ngành khoa học cơ bản và công nghệ?
GS.TS Chử Đức Trình: Một trong những thách thức lớn hiện nay là làm sao để những học sinh xuất sắc lựa chọn và gắn bó với các ngành khoa học cơ bản, công nghệ kỹ thuật – những lĩnh vực giữ vai trò nền tảng đối với năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai.
 |
| Không có tài nguyên nào quý hơn nhân tài. Không có khoản đầu tư nào mang lại hiệu quả lâu dài hơn đầu tư cho giáo dục, khoa học và công nghệ. |
ĐHQGHN đã và đang triển khai nhiều chính sách nhằm phát hiện, thu hút và bồi dưỡng nhân tài. Nổi bật là hệ thống học bổng tài năng dành cho học sinh xuất sắc, học sinh đạt giải quốc gia, quốc tế và những thí sinh có thành tích học tập nổi bật. Đây không chỉ là sự hỗ trợ về tài chính mà còn là sự khích lệ để những người trẻ tài năng lựa chọn con đường nghiên cứu khoa học và công nghệ.
Bên cạnh đó, ĐHQGHN triển khai các chính sách miễn, giảm học phí đối với một số ngành khoa học cơ bản, tạo điều kiện để người học yên tâm theo đuổi những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng đối với sự phát triển lâu dài của đất nước.
Điều khác biệt của ĐHQGHN không chỉ nằm ở chính sách hỗ trợ mà còn ở môi trường phát triển tài năng. Sinh viên được tiếp cận nghiên cứu khoa học từ rất sớm, tham gia các nhóm nghiên cứu mạnh, làm việc cùng các nhà khoa học đầu ngành và tiếp cận các phòng thí nghiệm hiện đại ngay từ những năm đầu đại học.
Chúng tôi mong muốn không chỉ thu hút học sinh giỏi đến với ĐHQGHN mà còn tạo ra một môi trường học thuật đủ mạnh để các em phát huy tối đa tiềm năng, trở thành những nhà khoa học, kỹ sư và chuyên gia công nghệ có khả năng đóng góp cho sự phát triển của đất nước.
- Hòa Lạc được xem là một trong những dự án trọng điểm của ĐHQGHN. Giáo sư kỳ vọng gì vào mô hình này?
GS.TS Chử Đức Trình: Tôi cho rằng Hòa Lạc không đơn thuần là nơi tập trung các giảng đường, phòng thí nghiệm hay ký túc xá. Điều quan trọng hơn là chúng tôi đang từng bước xây dựng tại đây một hệ sinh thái đại học – nghiên cứu – doanh nghiệp hiện đại.
 |
| Đô thị ĐHQGHN đang hướng đến một mô hình giáo dục toàn diện cho sinh viên học tập tại Hoà Lạc. |
Trong mô hình này, các trường đại học thành viên, viện nghiên cứu, phòng thí nghiệm trọng điểm, trung tâm đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp công nghệ cùng hoạt động trong một không gian phát triển chung. Đây là điều kiện rất thuận lợi để kết nối đào tạo với nghiên cứu, nghiên cứu với sản xuất và đổi mới sáng tạo với nhu cầu thực tiễn của xã hội.
Sinh viên học tập tại Hòa Lạc sẽ có cơ hội tham gia nghiên cứu khoa học, thực tập tại doanh nghiệp, tiếp cận các dự án công nghệ và các hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo ngay trong quá trình học tập. Đây chính là môi trường để hình thành thế hệ nhân lực có năng lực sáng tạo, tư duy toàn cầu và khả năng làm chủ công nghệ.
Tôi kỳ vọng Hòa Lạc sẽ trở thành nơi hội tụ nhân tài, tri thức và công nghệ; trở thành một cực tăng trưởng mới về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam trong những thập kỷ tới.
- Giáo sư muốn gửi gắm điều gì tới các học sinh đang đứng trước lựa chọn ngành học và con đường nghề nghiệp tương lai?
GS.TS Chử Đức Trình: Tôi luôn tin rằng tương lai của Việt Nam sẽ được quyết định bởi thế hệ trẻ hôm nay.
Nếu các em có đam mê với khoa học, công nghệ, kỹ thuật và đổi mới sáng tạo, hãy mạnh dạn theo đuổi con đường đó. Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, khoa học dữ liệu, công nghệ sinh học, vật liệu mới hay công nghệ số sẽ đóng vai trò trung tâm trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong nhiều thập kỷ tới.
 |
ĐHQGHN nói chung và Trường Đại học Công nghệ nói riêng cam kết tạo ra môi trường học tập, nghiên cứu và sáng tạo tốt nhất để các em phát triển tài năng, nuôi dưỡng khát vọng cống hiến và từng bước khẳng định năng lực trên trường quốc tế.
Bởi muốn làm chủ công nghệ chiến lược, chúng ta phải bắt đầu từ khoa học cơ bản. Muốn xây dựng những doanh nghiệp công nghệ mạnh, chúng ta phải bắt đầu từ những phòng thí nghiệm đại học. Và muốn đưa Việt Nam vươn lên mạnh mẽ trong kỷ nguyên số, chúng ta phải bắt đầu từ việc phát hiện, bồi dưỡng và trao cơ hội cho những tài năng trẻ ngay từ hôm nay.
Trân trọng cảm ơn Giáo sư về cuộc trao đổi này./.
>>> Tin bài liên quan:
- Muốn làm chủ công nghệ chiến lược, phải bắt đầu từ khoa học cơ bản và đào tạo tài năng
- ĐHQGHN có 15 chương trình đào tạo tài năng STEM được Bộ GD&ĐT phê duyệt năm 2026
' /></svg>)