ĐHQGHN tham gia phát triển hệ sinh thái nghiên cứu khoa học và y tế Việt - Pháp

Quá trình hợp tác khoa học và đào tạo Việt-Pháp đã được xây dựng liên tục trong những năm qua. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Ngày 2/9/2026, tại Đại học Aix-Marseille (Pháp), Hội nghị Khoa học Việt - Pháp về Nghiên cứu Dịch vụ Y tế và Sức khỏe Toàn cầu diễn ra với sự tham gia của các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh và chuyên gia y tế Việt Nam, Pháp cùng các đối tác quốc tế. Hội nghị tập trung trao đổi về kết quả chăm sóc, điều trị người bệnh, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong y tế; đồng thời giới thiệu định hướng phát triển Hệ sinh thái Nghiên cứu Khoa học và Y tế Việt - Pháp (Vietnam-France Research Ecosystem in Science and Health - V-FRESH).

Từ các dự án riêng lẻ đến chương trình hợp tác dài hạn

V-FRESH được định hướng phát triển thành một hệ sinh thái kết nối đào tạo tiến sĩ và bồi dưỡng học giả trẻ với nghiên cứu liên ngành, khai thác các nền tảng dữ liệu, phát triển và thử nghiệm công nghệ trong điều kiện thực tế. Thông qua đó, các bên hướng tới chuyển hóa bằng chứng khoa học thành cơ sở phục vụ hoạch định chính sách, đồng thời mở rộng những sáng kiến có giá trị từ địa phương ra quy mô quốc tế.

Hai đầu mối học thuật chính của hệ sinh thái là Nhóm Nghiên cứu mạnh cấp ĐHQGHN về Nghiên cứu lâm sàng và công nghệ y tế (CREATA) và Đại học Aix-Marseille, với Trung tâm Nghiên cứu Dịch vụ Y tế và Chất lượng Cuộc sống (CEReSS), cùng các đơn vị đào tạo tiến sĩ và mạng lưới nghiên cứu ở châu Âu và ASEAN.

Giáo sư Laurent Boyer - Giám đốc CEReSS, Đại học Aix-Marseille. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Theo GS. Laurent Boyer, Giám đốc CEReSS, Đại học Aix-Marseille, đồng sáng lập V-FRESH, quá trình hợp tác những năm qua đã hình thành mạng lưới gồm 15 nghiên cứu sinh với hàng chục công bố, dự án và ứng dụng công nghệ có giá trị thực tiễn. Đây là nền tảng để hai bên phát triển các hoạt động hợp tác riêng lẻ thành một chương trình nghiên cứu chung dài hạn, có cấu trúc.

Các phiên khoa học tại hội nghị phản ánh những hướng nghiên cứu trọng tâm của V-FRESH, từ trí tuệ nhân tạo và đổi mới lấy người bệnh làm trung tâm đến sức khỏe tâm thần, biến đổi khí hậu và khả năng chống chịu của hệ thống y tế.

Một nội dung được trao đổi là mô hình “hệ thống y tế học tập” (Learning Health Systems). Trong mô hình này, dữ liệu từ thực hành, trải nghiệm của người bệnh và bằng chứng nghiên cứu được liên tục sử dụng để cải thiện hoạt động chăm sóc, hỗ trợ các quyết định lâm sàng, quản lý và xây dựng chính sách. Cách tiếp cận này góp phần tăng cường mối liên hệ giữa nghiên cứu khoa học và thực tiễn vận hành hệ thống y tế.

Gắn đào tạo tiến sĩ với nghiên cứu và phát triển công nghệ

Đổi mới mô hình đào tạo tiến sĩ và bồi dưỡng học giả trẻ là một trụ cột quan trọng của V-FRESH. Theo định hướng này, nghiên cứu sinh và các nhà khoa học trẻ được tham gia trực tiếp vào nhóm nghiên cứu Việt – Pháp, tiếp cận các nền tảng dữ liệu, triển khai nghiên cứu so sánh, cùng phát triển phương pháp và tham gia các dự án khoa học quốc tế. Quá trình đào tạo vì vậy được gắn chặt với các chương trình nghiên cứu chung và những vấn đề đặt ra từ thực tiễn.

CEReSS hiện có nhiều nền tảng dữ liệu quy mô lớn về bệnh viện, bệnh lý chảy máu, ung thư trẻ em, khuyết tật và sức khỏe tâm thần. Việc kết nối các nguồn lực này với nền tảng nghiên cứu, dữ liệu và địa bàn triển khai tại Việt Nam mở ra điều kiện thực hiện những nghiên cứu so sánh giữa các hệ thống y tế, đồng thời thử nghiệm ý tưởng khoa học trong các bối cảnh kinh tế – xã hội khác nhau.

Theo các nhà khoa học tham dự hội nghị, hướng hợp tác này thúc đẩy sự tham gia của các bên trong toàn bộ quá trình nghiên cứu, từ xác định câu hỏi, xây dựng phương pháp đến phát triển công nghệ, tổ chức triển khai và tạo ra tác động thực tiễn.

Định hướng phát triển V-FRESH cũng gắn với việc cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trong lĩnh vực y tế, hướng tới nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và phát triển hệ thống y tế hiện đại, hiệu quả.

Nâng cao năng lực tự chủ của nhà khoa học Việt Nam

GS.TSKH Trần Xuân Bách, giảng viên Trường ĐH Y Dược, ĐHQGHN, đồng sáng lập V-FRESH, cho rằng sự phát triển của hợp tác quốc tế cần được đánh giá bằng khả năng tạo dựng năng lực khoa học bền vững cho Việt Nam, bên cạnh số lượng nghiên cứu, công bố và các hoạt động trao đổi học thuật.

“Chúng tôi hướng đến đổi mới các mô hình đào tạo và nghiên cứu, phát triển khoa học và công nghệ hướng đến nâng cao năng lực tự chủ và khả năng tham gia bình đẳng, sáng tạo của các nhà khoa học Việt Nam trong việc cùng kiến tạo - cùng triển khai các sáng kiến toàn cầu”, GS.TSKH Trần Xuân Bách nhấn mạnh.

Giáo sư, Tiến sỹ khoa học Trần Xuân Bách. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Theo ông, những thách thức về dịch bệnh, biến đổi khí hậu, sức khỏe tâm thần, già hóa dân số, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo ngày càng vượt ra ngoài phạm vi từng quốc gia, đòi hỏi sự hợp tác trong quá trình tạo ra tri thức và phát triển giải pháp. Cùng với việc đưa các nhà khoa học trẻ Việt Nam ra nước ngoài học tập, cần tạo điều kiện để họ chủ động tham gia xác định câu hỏi nghiên cứu, phát triển phương pháp, làm chủ dữ liệu và công nghệ cùng các đồng nghiệp quốc tế.

Cách tiếp cận này được thể hiện trong định hướng kết nối của V-FRESH giữa các trường đại học, nhóm nghiên cứu với viện nghiên cứu quốc gia, cơ quan quản lý, hệ thống y tế và địa bàn thực hành tại Việt Nam. Đồng thời, hệ sinh thái hướng tới mở rộng hợp tác với ASEAN, các đối tác châu Á - Thái Bình Dương, các trường đại học châu Âu và các cơ chế nghiên cứu của Liên minh châu Âu.

Mục tiêu là hình thành sự gắn kết xuyên suốt giữa nghiên cứu, đào tạo, đổi mới công nghệ, thử nghiệm thực địa và cung cấp bằng chứng phục vụ chính sách. Qua đó, những vấn đề thực tiễn của Việt Nam có thể trở thành câu hỏi nghiên cứu có ý nghĩa quốc tế; các tri thức và công nghệ được hợp tác phát triển có thể được điều chỉnh phù hợp, ứng dụng và tạo ra giá trị tại Việt Nam.

Với sự tham gia của nhóm nghiên cứu mạnh cấp ĐHQGHN và các đối tác, V-FRESH được kỳ vọng thúc đẩy hợp tác khoa học Việt - Pháp theo hướng dài hạn, gắn phát triển đội ngũ với nâng cao năng lực nghiên cứu của cả hệ thống. Đây cũng là cơ sở để các nhà khoa học Việt Nam tăng cường khả năng cùng đề xuất, nghiên cứu và triển khai những giải pháp phục vụ sức khỏe cộng đồng ở quy mô quốc tế.

Trong khuôn khổ chuỗi hoạt động tại Marseille nhân kỷ niệm 81 năm Quốc khánh Việt Nam, ngày 1/9, đoàn giảng viên và nghiên cứu sinh Việt Nam đã dâng hoa, tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại trụ sở báo La Marseillaise, khu vực Cảng cổ Vieux-Port. Nơi đây đặt tấm biển tưởng niệm sự kiện Người lần đầu đặt chân đến Pháp tại Marseille năm 1911 trên hành trình tìm đường cứu nước.