 |
| GS.TS. Lê Thị Minh Loan, Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN |
Năm 2025, GS.TS. Lê Thị Minh Loan được Hội đồng Giáo sư Nhà nước công nhận chức danh Giáo sư Tâm lý học và được ĐHQGHN ghi nhận danh hiệu “Nhà giáo ĐHQGHN của năm 2025”. Nhìn lại hành trình làm nghề, cô chia sẻ về cách đưa triết lý “Người học là trung tâm - Học đi đôi với hành” vào giảng dạy, kết nối nghiên cứu với thực tiễn và những yêu cầu mới đặt ra đối với người thầy trong bối cảnh giáo dục không ngừng thay đổi.
Hiểu người học để xây dựng lớp học có ý nghĩa
-Thưa GS.TS Lê Thị Minh Loan, với triết lý giáo dục “Người học là trung tâm - Học đi đôi với hành”, cô đã cụ thể hóa triết lý này như thế nào trong các học phần mình giảng dạy?
GS.TS Lê Thị Minh Loan: Với tôi, triết lý “Người học là trung tâm” trước hết cần được nhìn nhận dưới góc độ tâm lý người học. Mỗi sinh viên bước vào lớp học đều mang theo một thế giới riêng, với những động cơ, nhu cầu, thế mạnh và cả những băn khoăn riêng. Vì vậy, người giảng viên không thể chỉ đứng trên bục giảng để “trao” kiến thức, mà cần hiểu rõ tâm lý người học để trở thành người đồng hành, định hướng và truyền cảm hứng. Điều cần hướng tới không chỉ là giúp các em học giỏi hơn, mà là giúp các em phát triển toàn diện hơn.
Điều này được cụ thể hóa ngay từ việc xây dựng và thực hiện các học phần. Với những học phần như Tâm lý học quản lý, Tâm lý học công nghiệp và tổ chức, Giao tiếp trong quản lý – kinh doanh, … tôi hướng tới phát triển năng lực phân tích, nghiên cứu và vận dụng của người học. Điều quan trọng không phải là sinh viên nhớ được bao nhiêu khái niệm, mà là các em hiểu đúng, làm được, vận dụng và sáng tạo được những gì đã học.
“Học đi đôi với hành” là yêu cầu, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình đào tạo. Tôi luôn tìm cách để mỗi vấn đề lý thuyết đều có một “điểm chạm” với đời sống thực tiễn: một câu chuyện trong cơ quan, tổ chức; một tình huống trong doanh nghiệp; hay một vấn đề của người lãnh đạo, người lao động…
 |
| GS. Lê Thị Minh Loan trên bục giảng |
Khi sinh viên thấy kiến thức có thể lý giải và góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn, việc học sẽ trở nên cuốn hút và có ý nghĩa hơn. Đặc biệt, lớp học phải là không gian an toàn về tâm lý - nơi sinh viên dám đặt câu hỏi, dám nghĩ khác, dám tranh luận, dám chia sẻ mà không sợ sai. Chỉ khi người học được tôn trọng và lắng nghe, động lực học tập từ bên trong mới thực sự được đánh thức.
-Giáo sư thường triển khai những phương pháp dạy học tích cực nào để sinh viên chủ động suy nghĩ, trao đổi và vận dụng kiến thức tâm lý học vào thực tế?
Tôi luôn mong sinh viên bước vào lớp học không phải với tư cách khán giả, mà là người trong cuộc; giảng viên và sinh viên cùng đồng hành, suy nghĩ, trao đổi và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
Phương pháp được sử dụng nhiều là học theo tình huống. Tôi đưa vào lớp những tình huống gần với thực tế như khi người lao động suy giảm động lực làm việc, tập thể thiếu sự gắn kết hay người lao động mệt mỏi vì áp lực công việc. Sinh viên phải tự phân tích, tìm hướng giải quyết rồi đối chiếu với lý thuyết. Khi đó, lý thuyết không còn là những dòng chữ khô cứng mà trở thành công cụ giúp các em nhìn vấn đề sáng rõ hơn.
Bên cạnh đó là học dựa trên phân tích vấn đề và thảo luận nhóm. Tôi chủ động đưa ra những câu hỏi mở, không có sẵn một đáp án duy nhất để sinh viên suy nghĩ, lập luận, thảo luận và lắng nghe nhau. Tôi cũng khuyến khích các em tranh luận, phản biện học thuật một cách cởi mở, bởi tư duy phản biện chỉ thực sự lớn lên khi được thử thách.
Ngoài ra, cần đưa sinh viên ra khỏi giảng đường thông qua các hoạt động trải nghiệm nghề nghiệp tại doanh nghiệp. Được tận mắt quan sát môi trường làm việc, các em hiểu rằng tâm lý học tổ chức không phải điều gì xa xôi mà hiện diện trong từng cuộc họp, từng mối quan hệ nơi công sở.
Giảng viên không chỉ truyền đạt mà còn thiết kế trải nghiệm học tập
-Từ kinh nghiệm gần 25 năm giảng dạy, GS nhận thấy người học ngày nay đã thay đổi như thế nào? Những thay đổi đó đặt ra yêu cầu gì đối với người giảng viên?
Gần 25 năm đứng trên bục giảng, tôi có may mắn được đồng hành cùng nhiều thế hệ sinh viên và thấy rõ người học hôm nay đã khác đi rất nhiều.
Điều dễ nhận thấy nhất là các em sinh viên Gen Z tiếp cận tri thức nhanh và rộng hơn bao giờ hết. Chỉ với vài thao tác, một sinh viên có thể tìm được lượng thông tin mà trước đây phải mất nhiều ngày trong thư viện; giờ đây, trí tuệ nhân tạo còn có thể trả lời các em chỉ trong vài giây. Người học hôm nay cũng chủ động hơn, tự tin bày tỏ quan điểm hơn và đặc biệt muốn hiểu vì sao mình cần học điều này, điều đó có ý nghĩa gì với cuộc sống và nghề nghiệp của mình.
 |
| GS. Lê Thị Minh Loan đưa đoàn sinh viên đi thực tế tại doanh nghiệp |
Nhưng cũng chính trong dòng chảy ấy, các em đối diện với những thách thức mới: thông tin nhiều nhưng chưa chắc đã biết chọn lọc, tìm câu trả lời đúng, cùng với những áp lực từ một thị trường lao động thay đổi rất nhanh.
Những thay đổi đó đặt ra cho người giảng viên một yêu cầu rõ ràng: chúng ta không thể chỉ là người truyền đạt kiến thức, bởi kiến thức giờ đây có ở khắp nơi. Giảng viên cần trở thành người thiết kế trải nghiệm học tập, người dẫn đường giúp sinh viên biết chọn lọc, biết phản biện và biết tự học suốt đời. Chính người thầy cũng phải không ngừng học, không ngừng thích ứng.
Tôi vẫn tin rằng, kiến thức có thể tìm thấy trên mạng, nhưng cách tư duy và bản lĩnh nghề nghiệp cần được vun đắp qua những tương tác thật giữa thầy và trò.
- Giáo sư làm thế nào để kết nối giữa nghiên cứu và giảng dạy, để những kết quả nghiên cứu mới thực sự đi vào bài giảng và mang lại giá trị cho người học?
Tôi luôn nghĩ nghiên cứu và giảng dạy song hành cùng nhau: nghiên cứu làm cho bài giảng sống động và cập nhật, còn giảng dạy lại gợi mở cho người nghiên cứu những câu hỏi mới.
Nhiều năm qua, tôi có may mắn được tham gia và chủ trì các đề tài nghiên cứu ở nhiều cấp, từ cấp cơ sở, cấp ĐHQGHN, Quỹ Nafosted đến cấp Nhà nước, xoay quanh những hướng nghiên cứu về tâm lý học giáo dục và phát triển người học, tâm lý học xã hội ứng dụng và hành vi con người trong môi trường lao động.
Nhiều tình huống và bài tập trong các lớp học được xây dựng từ chính những nghiên cứu đã triển khai tại các trường đại học, doanh nghiệp hay cộng đồng. Nhờ vậy, sinh viên được học từ những dữ liệu gần với đời sống thực tế tại Việt Nam.
Với tôi, một kết quả nghiên cứu chỉ thực sự trọn vẹn giá trị khi nó đi vào bài giảng, chạm tới người học và tiếp tục được chính các em phát triển xa hơn.
Đưa trải nghiệm thực tiễn trở lại giảng đường
- Từ các hoạt động tư vấn, diễn giả và tham gia những chương trình nâng cao sức khỏe tâm thần cộng đồng, Giáo sư đã đưa những trải nghiệm thực tiễn đó trở lại giảng đường như thế nào?
Tâm lý học là khoa học về con người, nên với tôi, người làm tâm lý học không thể chỉ ở trong giảng đường.
Những năm qua, tôi có cơ hội làm diễn giả, cố vấn và giảng viên trong nhiều chương trình nâng cao năng lực cộng đồng. Mỗi lần như vậy, tôi đều nhận về nhiều hơn những gì mình trao đi. Đó là những dịp tôi được lắng nghe những câu chuyện từ cuộc sống: về áp lực, căng thẳng của những người lãnh đạo, quản lý, người lao động hay những người trẻ chuẩn bị bước vào một môi trường sống và làm việc mới.
Đó là những kiến thức và trải nghiệm mà không cuốn sách nào, không lớp học nào có thể thay thế được. Khi trở lại giảng đường, những trải nghiệm ấy được chuyển hóa thành tình huống học tập, câu hỏi thảo luận và những ví dụ sinh động cho bài giảng.
 |
| GS.TS Lê Thị Minh Loan cùng nhóm sinh viên Khoa Tâm lý |
Qua đó, sinh viên nhận thấy phía sau mỗi khái niệm, lý thuyết trừu tượng như căng thẳng, động lực hay sức khỏe tâm thần là những con người cụ thể, với những nhu cầu và nỗi niềm cụ thể.
Điều tôi mong muốn nhất là sinh viên không chỉ có thêm kiến thức và kỹ năng, mà còn nhận ra ý nghĩa xã hội của ngành học mình đã chọn; học được sự thấu cảm, tinh thần trách nhiệm và niềm tin rằng tri thức tâm lý học thực sự có thể làm cho cuộc sống của con người tốt đẹp hơn.
- Năm 2025, cô được công nhận chức danh Giáo sư Tâm lý học và được ghi nhận danh hiệu “Nhà giáo đổi mới giảng dạy ĐHQGHN năm 2025”. Nhìn lại hành trình gần 25 năm tại ĐHQGHN, đâu là điều Giáo sư tâm đắc nhất và cô muốn tiếp tục tạo ra những thay đổi gì cho sinh viên trong thời gian tới?
Năm vừa qua là một năm rất đặc biệt đối với tôi: được Hội đồng Giáo sư Nhà nước công nhận chức danh Giáo sư Tâm lý học và được ĐHQGHN ghi nhận với danh hiệu “Nhà giáo đổi mới giảng dạy”. Đó là niềm tự hào, niềm vui, xúc động, nhưng trên hết là thấy trách nhiệm của mình lớn hơn. Đồng thời, đó cũng là một lời nhắc và một cam kết: cần tiếp tục đổi mới sáng tạo trong chuyên môn, giữ vững trách nhiệm của một giảng viên, một nhà khoa học và kiên trì với mục tiêu phát triển bền vững.
 |
| Ban Giám hiệu Nhà trường tặng bằng khen biểu dương GS.TS Lê Thị Minh Loan đã có nhiều thành tích trong hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo |
Nhìn lại gần 25 năm gắn bó với ĐHQGHN, điều tôi tâm đắc nhất không nằm ở số bài báo hay số đề tài, mà ở niềm tin, sự tôn trọng và yêu mến mà nhiều thế hệ sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh đã dành cho tôi.
Được thấy các em trưởng thành, tự tin và vững vàng hơn trên con đường nghề nghiệp, đó là niềm hạnh phúc giản dị mà bền lâu nhất của người giảng viên. Chính niềm tin ấy đã nuôi dưỡng năng lượng và sự say mê nghề nghiệp của tôi trong suốt những năm qua.
 |
| Gs. Lê Thị Minh Loan cùng các thầy cô khoa Tâm lý học tham dự hội thảo khoa học quốc tế |
Thời gian tới, tôi thấy sẽ còn nhiều việc cần tiếp tục phải làm, phải “thích ứng liên tục” với những yêu cầu mới. Tôi mong rằng mỗi sinh viên rời lớp học của mình sẽ không chỉ mang theo kiến thức, mà còn mang theo khả năng tự học, sự thấu hiểu con người và bản lĩnh để vững vàng trước một thế giới không ngừng thay đổi.
Trân trọng cảm ơn những chia sẻ ý nghĩa của GS.TS Lê Thị Minh Loan!
>>> Thông tin về Khoa Tâm lý, Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn
' /></svg>)