Trong hành trình 50 năm truyền thống của Trường Đại học Luật, ĐHQGHN (1976–2026), câu chuyện của một giảng viên mới gắn bó hơn ba năm mang một ý nghĩa riêng, đó là sự tiếp nối truyền thống không chỉ được đo bằng thời gian, mà còn bằng trách nhiệm và những giá trị mỗi người đóng góp.
Với anh, dấu ấn của hành trình ấy không chỉ nằm ở thành tích, mà còn ở những thay đổi nhỏ: một sinh viên tự tin hơn với nghiên cứu, một cuộc gặp mở ra hợp tác lâu dài, hay đơn giản là góp phần làm cho môi trường học thuật quanh mình ngày một tốt hơn.Từ làm tốt công việc của mình đến góp phần tạo dựng môi trường học thuật
 |
| TS. Đỗ Việt Cường chủ trì Diễn đàn quốc tế Luật học Mùa Xuân năm 2026 của Trường Đại học Luật, ĐHQGHN |
- Nhìn lại quãng thời gian công tác tại ĐHQGHN, điều gì thay đổi nhiều nhất trong cách Thầy nhìn về nghề giảng viên đại học?
Có lẽ tôi thấy mình bớt “sốt ruột” hơn.
Khi mới bắt đầu, người trẻ thường muốn làm rất nhiều thứ cùng lúc. Tôi cũng vậy: muốn một lớp học thật tốt, một nghiên cứu có giá trị, một dự án mới, một hợp tác mới. Nhưng càng làm việc, tôi càng hiểu rằng đại học là một nơi cần sự tích lũy rất dài. Một chương trình tốt không hình thành sau một học kỳ, một nhóm nghiên cứu mạnh không xuất hiện sau một dự án, và một sinh viên cũng không trưởng thành chỉ nhờ một bài giảng hay.
Nhận ra điều đó khiến tôi nhìn công việc khác đi. Tôi vẫn nghĩ một giảng viên trước hết phải dạy nghiêm túc và nghiên cứu nghiêm túc. Nhưng bên cạnh việc hỏi “mình đã làm được gì?”, tôi bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến câu hỏi: những người làm việc và học tập cùng mình có thêm được điều gì không?
Có thể đó là một sinh viên bắt đầu tin rằng mình cũng có khả năng làm nghiên cứu. Có thể là một đồng nghiệp tìm thấy một cộng sự mới. Có thể là một mối quan hệ quốc tế ban đầu chỉ từ một cuộc gặp, sau đó trở thành cơ hội cho nhiều người khác.
Những điều ấy không phải lúc nào cũng hiện lên trong hồ sơ cá nhân. Nhưng càng làm nghề, tôi càng thấy đó là một phần rất quan trọng của đời sống đại học. Tôi nghĩ nghề này có một nét rất đẹp: có những việc mình làm hôm nay phải vài năm sau mới biết kết quả. Vì vậy, nó vừa đòi hỏi tham vọng, vừa đòi hỏi sự kiên nhẫn.
Và nếu có một điều tôi muốn hướng tới lâu dài, thì có lẽ đó là mong muốn tạo ra một môi trường học thuật ngày càng tốt đẹp hơn.
- Thầy đã từng nhấn mạnh rằng điều quan trọng người thầy trao cho sinh viên không chỉ là câu trả lời mà còn là khả năng đặt câu hỏi. Sau một thời gian trực tiếp đứng lớp, thầy có nhìn khác về điều này không?
Tôi vẫn rất tin vào giá trị của câu hỏi. Nhưng bây giờ tôi nghĩ mình sẽ thêm một vế: biết đặt câu hỏi là quan trọng, còn biết điều gì có thể khiến mình thay đổi câu trả lời đôi khi còn khó hơn.
Chúng ta đang sống trong một thời đại khá đặc biệt. Thông tin không còn khan hiếm. Một sinh viên có thể tìm hàng chục nguồn chỉ trong vài phút, và trí tuệ nhân tạo có thể tạo ra một câu trả lời rất trôi chảy trong vài giây. Vì thế, nếu giáo dục đại học chỉ dừng ở việc cung cấp thêm thông tin, chúng ta sẽ ngày càng ít tạo ra giá trị khác biệt.
Điều tôi quan tâm hơn là năng lực phân tích và phản biện. Nguồn này có đáng tin không? Một lập luận nghe rất thuyết phục nhưng căn cứ của nó có đứng vững không? Có điều gì mình đang bỏ sót? Và nếu xuất hiện một chứng cứ tốt hơn, mình có sẵn sàng nghĩ lại điều mình từng tin là đúng hay không?
Tôi thỉnh thoảng hỏi sinh viên: “Điều gì có thể khiến em thay đổi kết luận này?”. Câu hỏi ấy thường làm cuộc thảo luận thú vị hơn, bởi nó đưa sinh viên ra khỏi tâm thế phải bảo vệ bằng được ý kiến của mình.
 |
| TS. Đỗ Việt Cường hướng dẫn nhóm Nghiên cứu khoa học sinh viên Trường Đại học Luật giành Giải Nhất cấp Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2025 |
Trong nghề luật, khả năng lập luận và bảo vệ quan điểm là rất quan trọng. Nhưng tôi không nghĩ một luật gia giỏi đơn giản là người luôn thắng trong tranh luận. Điều quan trọng hơn là họ biết mình đang dựa vào đâu để nói điều mình nghĩ, biết giới hạn của chứng cứ và biết khi nào phải suy nghĩ lại.
Có lẽ đó cũng là cách tôi hiểu sâu hơn triết lý “giáo dục là khai mở, không phải áp đặt” mà mình theo đuổi từ những năm đầu đứng lớp.
Khi nghiên cứu trở thành hành trình để sinh viên tự chịu trách nhiệm với suy nghĩ của mình
- Trong năm học 2024-2025, thầy đã hướng dẫn nhiều nhóm sinh viên nghiên cứu khoa học, trong đó có 2 nhóm đạt giải Nhất cấp Trường Đại học Luật và 1 giải Nhất cấp ĐHQGHN. Thầy mong sinh viên thu nhận được gì khi tham gia hoạt động nghiên cứu?
Lúc mới bắt đầu, các em thường hỏi: “Thầy muốn chúng em làm theo hướng nào?”. Một thời gian sau, câu hỏi chuyển thành: “Thầy thấy lập luận này của em có vấn đề gì không?”. Và đến một lúc nào đó, có em nói: “Em nghĩ ở điểm này thầy chưa đúng”.
Tôi thường rất vui khi nghe câu cuối cùng - tất nhiên với điều kiện các em có căn cứ. Bởi từ lúc ấy, nghiên cứu không còn là một bài tập để đáp ứng kỳ vọng của người hướng dẫn. Sinh viên bắt đầu chịu trách nhiệm về một suy nghĩ của chính mình.
Các giải thưởng rất đáng trân trọng. Trong năm học vừa qua, các nhóm sinh viên tôi hướng dẫn có hai giải Nhất cấp Trường và một giải Nhất cấp ĐHQGHN; một số nghiên cứu tiếp tục được phát triển thành các sản phẩm công bố quốc tế Q1 Scopus. Nhưng tôi không muốn nghiên cứu khoa học sinh viên chỉ kết thúc ở một cuộc thi hay một dòng thật đẹp trong hồ sơ.
Điều tôi hy vọng ở lại lâu hơn là một thói quen đầy trí tuệ: đọc sâu và kiểm chứng trước khi khẳng định và có trách nhiệm với từng lập luận mình đưa ra.
Nghiên cứu cũng dạy một bài học khá nghiêm khắc về sự trung thực. Không bỏ qua một nguồn chỉ vì nó bất lợi cho luận điểm của mình. Không nói nhiều hơn những gì chứng cứ cho phép. Và phải đủ bình tĩnh để bỏ đi một đoạn mình rất thích nếu sau khi kiểm tra lại, nó không còn đúng.
Tôi nghĩ những phẩm chất ấy quan trọng hơn một giải thưởng. Chúng không chỉ cần cho người muốn trở thành học giả. Một luật sư, một thẩm phán, một chuyên viên pháp chế hay một người làm chính sách đều cần sự cẩn trọng ấy.
- Tháng 5/2025, thầy đã tham gia kết nối các bên để tổ chức chuyến thăm và thuyết giảng của Thẩm phán Tomas Heidar, Chánh án Tòa án Quốc tế về Luật Biển, tại Trường ĐH Luật, ĐHQGHN. Thầy kỳ vọng hoạt động này sẽ mang lại những giá trị gì cho sinh viên và Nhà trường?
Tôi vẫn nhớ cảm giác khi nhìn sinh viên ngồi đối diện một thẩm phán quốc tế mà trước đó các em chủ yếu biết qua giáo trình. Khoảng cách giữa một thiết chế tưởng như rất xa và một lớp học ở Hà Nội bỗng trở nên rất gần.
 |
| TS. Đỗ Việt Cường trình bày tại Hội thảo quốc tế về quản trị biển và đại dương, Trung Quốc tháng 12/2025 |
Chuyến thăm và trao đổi của Chánh án Tomas Heidar là một trải nghiệm như vậy. Sinh viên không chỉ nghe một bài giảng, mà được trực tiếp đặt câu hỏi với một người đang tham gia vào chính đời sống luật quốc tế mà các em đang học.
Nhưng càng làm những hoạt động này, tôi thường nghĩ đến một câu hỏi rất đơn giản: sau khi khách mời rời hội trường, điều gì còn lại? Có sinh viên nào từ đó bắt đầu một hướng nghiên cứu mới không? Một giảng viên có hình thành được quan hệ học thuật để tiếp tục trao đổi không? Một môn học có được cập nhật? Một cuộc gặp có mở ra một hoạt động tiếp theo?
Tôi nghĩ hợp tác quốc tế của một trường đại học cũng cần được nhìn bằng cách ấy. Số đoàn ra, đoàn vào, hội thảo hay biên bản ghi nhớ đều cần thiết cho quản trị, nhưng chúng mới phản ánh mức độ hoạt động. Điều khó hơn là nhìn vào tác động.
Nếu sau vài năm hợp tác, sinh viên và giảng viên của chúng ta có thêm một năng lực mà trước đây chưa có, có một mạng lưới mà trước đây chưa tồn tại, hay có thể thực hiện một nghiên cứu mà trước đó chưa đủ điều kiện để làm, thì khi ấy hợp tác thực sự tạo ra giá trị.
Từ tiếp nhận đến đóng góp: một cách nhìn về quốc tế hóa đào tạo luật
- Được biết, Thầy đã tham gia xây dựng các học phần bằng tiếng Anh, phát triển chương trình Luật Thương mại quốc tế và mở rộng kết nối với các trường đại học, tổ chức quốc tế. Theo thầy, quốc tế hóa đào tạo Luật nên được hiểu như thế nào?
Tôi từng có nhiều năm học tập ở nước ngoài, nên có lẽ chính vì thế tôi càng không nghĩ quốc tế hóa là cố gắng làm cho mình giống nước ngoài. Điều đáng học ở những môi trường đại học tốt chính là cách họ đặt câu hỏi, cách họ làm nghiên cứu, cách họ tranh luận và cách một cộng đồng học thuật tạo ra những chuẩn mực khiến mỗi thành viên tự đòi hỏi ở mình nhiều hơn.
Ở giai đoạn đầu, quốc tế hóa thường là câu chuyện tiếp cận: học liệu quốc tế, các chương trình bằng tiếng Anh, giảng viên nước ngoài, trao đổi sinh viên, phương pháp đào tạo hay các chuẩn mực nghiên cứu mới. Những điều đó rất cần thiết.
Nhưng tôi nghĩ một đại học trưởng thành không thể mãi ở vị trí người tiếp nhận mà phải hướng đến bước tiếp theo phải là đóng góp và kiến tạo.
 |
| TS. Đỗ Việt Cường - Học giả toàn cầu được lựa chọn tham dự Hội nghị của Hiệp hội Luật Quốc tế, tổ chức hai năm một lần, tại Vienna tháng 8/2026 |
Tôi mong đến một lúc, khi thảo luận về luật biển, thương mại, biến đổi khí hậu, năng lượng hay những vấn đề mới của công nghệ, chúng ta không chỉ hỏi “các học giả quốc tế đang viết gì về Việt Nam?”, mà những người ở nơi khác cũng muốn biết “các học giả Việt Nam đang nghĩ gì về vấn đề này?”. Với tôi, đó là một thay đổi quan trọng về vị thế.
Mục tiêu của chương trình đào tạo không chỉ là giúp các sinh viên đủ tự tin để bước vào một lớp học hay một hội thảo quốc tế. Các em cần có một câu hỏi, một lập luận, một góc nhìn đủ giá trị để đóng góp cho cuộc đối thoại đang diễn ra.
Nói cách khác, quốc tế hóa không chỉ là có mặt trong một không gian quốc tế. Đến một lúc, chúng ta phải có điều ý nghĩa đóng góp vào không gian ấy. Và điều đó không chỉ bắt đầu bằng việc nói tiếng Anh thật tốt mà cần bắt đầu bằng một nền tảng học thuật đủ chắc và sâu.
Dấu mốc 50 năm của Nhà trường lại khiến tôi nghĩ nhiều đến sự tiếp nối
- Năm 2026 cũng là dấu mốc 50 năm truyền thống của Trường Đại học Luật, đồng thời thầy nhận thêm nhiệm vụ phụ trách công tác đối ngoại và hợp tác phát triển của Nhà trường. Thầy nghĩ gì về chặng đường phía trước?
Giải thưởng “Nhà giáo ĐHQGHN tiêu biểu” đến với tôi khá sớm trong sự nghiệp, nên bên cạnh niềm vui, cảm giác rõ nhất có lẽ là trách nhiệm.
Một danh hiệu không làm cho tiết dạy sáng hôm sau tự nhiên hay hơn, cũng không làm một bản thảo nghiên cứu trở nên chặt chẽ hơn. Sinh viên vẫn nhận ra ngay nếu người thầy chuẩn bị chưa kỹ; phản biện vẫn sẽ chỉ ra một lập luận còn yếu. Nghĩ như vậy giúp tôi nhìn sự ghi nhận và vinh danh một cách trân trọng và bình tĩnh. Điều quan trọng vẫn là mình có giữ được sự nghiêm túc với những công việc rất bình thường hằng ngày hay không.
Tôi đến Trường Luật khi gần năm thập kỷ lịch sử đã ở phía sau mình. Thế hệ chúng tôi được bắt đầu trên một nền tảng mà nhiều thế hệ thầy cô đã gây dựng: uy tín học thuật, các chương trình đào tạo, những lĩnh vực nghiên cứu, các thế hệ sinh viên và những mối quan hệ hợp tác.
Điều đó là một thuận lợi rất lớn. Nhưng nó cũng đặt ra một câu hỏi khá tự nhiên: rồi mình sẽ để lại thêm điều gì, …Tôi không nghĩ mỗi thế hệ nhất thiết phải tạo ra một điều gì thật lớn. Nhưng nếu khi rời một vị trí nào đó, chúng ta để lại một chương trình tốt hơn, một nhóm nghiên cứu mạnh hơn, một quan hệ hợp tác bền vững hơn, hoặc đơn giản là thêm một vài người trẻ có cơ hội phát triển, tôi nghĩ quãng thời gian mình ở đó đã có ý nghĩa.
Trong công việc đối ngoại và hợp tác phát triển hiện nay, điều tôi quan tâm đặc biệt là làm sao để những quan hệ tốt không chỉ nằm ở các cá nhân. Tôi mong từ một cuộc gặp có thể hình thành một dự án; từ một dự án có thể tạo ra một nhóm nghiên cứu; từ một chương trình trao đổi có thể phát triển thành một mạng lưới hoạt động ổn định.
Khi những kết nối ấy có thể tiếp tục vận hành dù người khởi xướng ban đầu không còn trực tiếp phụ trách, lúc đó chúng đã trở thành năng lực của Nhà trường.
 |
Tôi vẫn ở một giai đoạn khá sớm của nghề nghiệp, nên chưa muốn nói về những mục tiêu quá xa. Tôi chỉ mong tiếp tục làm tốt những việc mình đang làm: giữ sự nghiêm túc với lớp học và nghiên cứu, đồng thời góp phần tạo thêm những cơ hội học thuật có chất lượng cho sinh viên, đồng nghiệp và Nhà trường.
Có lẽ càng làm nghề, tôi càng tin rằng giá trị của một người trong trường đại học không chỉ nằm ở việc mình đã đi được đến đâu. Mà còn ở chỗ, từ những điều mình góp phần tạo ra, người khác có thể đi tiếp được đến đâu.
Trân trọng cảm ơn TS. Đỗ Việt Cường!
' /></svg>)